Το κοινό ποτήριο
Ιδιαίτερη θέση στην ακολουθία του Μυστηρίου του Γάμου κατέχει το κοινό ποτήριο. Μετά την προσευχή «Πάτερ ἡμῶν» και την αντίστοιχη ευχή, ο ιερέας προσφέρει στους νεονύμφους να πιουν από το ίδιο ποτήριο, τρεις φορές ο καθένας. Η πράξη αυτή εκφράζει με παραστατικό τρόπο την είσοδό τους σε μια κοινή ζωή και την απόφασή τους να μοιράζονται πλέον την ίδια πορεία.
της Ειρήνης Αρτέμη
Η εκκλησιαστική παράδοση δεν αντιμετωπίζει την αναδοχή ως απλή λειτουργική πράξη ή ως κοινωνικό έθιμο, αλλά ως θεσμό με βαθιά εκκλησιολογική και κανονική θεμελίωση. Η σημασία του αναδόχου απορρέει από την ίδια τη θεολογία του Βαπτίσματος, καθώς η είσοδος του ανθρώπου στο Σώμα του Χριστού συνεπάγεται την ανάληψη ευθύνης από ολόκληρη την εκκλησιαστική κοινότητα για τη διαρκή πνευματική του καλλιέργεια. Μέσα στο πλαίσιο αυτό, η κανονική παράδοση προσδιόρισε με σαφήνεια τόσο τις προϋποθέσεις όσο και τις υποχρεώσεις του αναδόχου, προκειμένου να διαφυλαχθεί η ιερότητα του Μυστηρίου και η αυθεντικότητα της πνευματικής πατρότητας.
της Ειρήνης Αρτέμη
Η σημασία του αναδόχου αναδεικνύεται με ιδιαίτερη σαφήνεια κατά την τέλεση του Ιερού Μυστηρίου του Βαπτίσματος. Η παρουσία του δεν αποτελεί τυπικό ή διακοσμητικό στοιχείο της ακολουθίας, αλλά ουσιώδες λειτουργικό γεγονός, το οποίο εκφράζει την ευθύνη της εκκλησιαστικής κοινότητας για την ένταξη του νεοφωτίστου στο Σώμα του Χριστού. Η Εκκλησία δεν βαπτίζει απομονωμένα πρόσωπα, αλλά εντάσσει νέα μέλη στη ζώσα κοινωνία της, γι’ αυτό και ο ανάδοχος λειτουργεί ως ορατός εκφραστής της εκκλησιαστικής αυτής μέριμνας.
της Δρ. Ειρήνης Αρτέμη,
Το Ιερό Μυστήριο του Βαπτίσματος αποτελεί το θεμέλιο της χριστιανικής ζωής και τη θύρα εισόδου του ανθρώπου στο σώμα της Εκκλησίας. Διά του Βαπτίσματος ο άνθρωπος αναγεννάται «ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος» (Ιω. 3,5), αποβάλλει τον παλαιό άνθρωπο, ενδύεται τον Χριστό και ενσωματώνεται στο εκκλησιαστικό σώμα ως μέλος της νέας εν Χριστῷ δημιουργίας. Πρόκειται για γεγονός βαθύτατα σωτηριολογικό και εκκλησιολογικό, καθώς δεν σηματοδοτεί απλώς την έναρξη της χριστιανικής ζωής, αλλά τη συμμετοχή του ανθρώπου στο μυστήριο του θανάτου και της Αναστάσεως του Χριστού και την είσοδό του στη ζωή της Βασιλείας του Θεού.
Η θανάσιμη αμαρτία σε αποκόπτει από την Εκκλησία, και παύεις να είσαι ζωντανό μέλος της Εκκλησίας. Όπως, όταν κόβεις ένα δάχτυλο και το πετάς, αυτό είναι καταδικασμένο σε θάνατο –αν προλάβουμε να το ξανακολλήσουμε, καλώς· αλλιώς είναι καταδικασμένο σε θάνατο, εφόσον το κόβεις από τη ζωή που είναι το όλο σώμα– έτσι, όταν αμαρτήσει κανείς θανάσιμα, αποκόπτει τον εαυτό του από το σώμα της Εκκλησίας και πεθαίνει. Αυτό κάνει η θανάσιμη αμαρτία.
«Τι είναι αυτά που μας λέτε, να εξομολογηθούμε; Να πάμε εμείς σε παπά να πούμε τις αμαρτίες μας; Εμείς γνωρίζουμε καλύτερα από τον παπά.Εμείς είμαστε διανοούμενοι άνθρωποι. Τι μπορεί, άλλωστε, να μας προσφέρει ένας παπάς, και μάλιστα πολλές φορές κατώτερης μορφώσεως από εμάς; Εμείς πηγαίνουμε και κοινωνούμε έτσι.Λέμε, Χριστέ μας ή Παναγία μας, συγχώρεσέ μας, και είμαστε εντάξει» κτλ. Και δυστυχώς, αυτοί που τα λένε αυτά δεν είναι λίγοι, αλλά πολλοί. Και παρότι θεωρούν τους εαυτούς τους ανώτερους πνευματικά και ότι δεν έχουν ανάγκη εξομολογήσεως, αφέσεως, νουθεσίας, εντούτοις πέφτουν σε λάκκο μεγάλο, από αμάθεια και εγωισμό. Γι’ αυτό, αν θέλουν, ας προσέξουν τις παρακάτω διαφωτιστικές συμβουλές.
Όταν έρθει η στιγμή της θείας Κοινωνίας και πρόκειται να πλησιάσεις την αγία Τράπεζα, πίστευε ακλόνητα πως εκεί είναι παρών ο Χριστός, ο Βασιλιάς των όλων. Όταν δεις τον ιερέα να σου προσφέρει το σώμα και το αίμα του Κυρίου, μη νομίσεις ότι ο ιερέας το κάνει αυτό, αλλά πίστευε ότι το χέρι που απλώνεται είναι του Χριστού. Αυτός που λάμπρυνε με την παρουσία Του την τράπεζα του Μυστικού Δείπνου, Αυτός και τώρα διακοσμεί την Τράπεζα της θείας Λειτουργίας. Παραβρίσκεται πραγματικά και εξετάζει του καθενός την προαίρεση και παρατηρεί ποιος πλησιάζει με ευλάβεια ταιριαστή στο άγιο Μυστήριο, ποιος με πονηρή συνείδηση, με σκέψεις βρωμερές και ακάθαρτες, με πράξεις μολυσμένες.
«Πνευματική φαρέτρα τοῦ Ὀρθοδόξου Χριστιανοῦ»
ὑπό τοῦ Γέροντος Ἀρσενίου, ρουμάνου ἀσκητοῦ.
1. Τί μπορείτε νά μάς πήτε γιά τό μυστήριο τής Ίερωσύνης;
Ή Ίερωσύνη είναι ένα πολύ μεγάλο έργο τοῦ Θεού. Ό ιερεύς ευρίσκεται στήν θέσι τοῦ Θεοῦ επί τής γης. Ό Θεός έδημιούργησε δύο εξαιρετικά έργα, τά όποια δέν μποροῦν νά άντικατασταθοῦν, έστω καί σέ μιά ενδεχόμενη νέα δημιουργία: Ήγέννησε μία γυναίκα, πού ήτο προορισμένη νά γεννήση τόν Υιό τοῦ Θεοῦ καί τήν ίερωσύνη, ἡ οποία κατεβάζει τόν Θεό στήν γή, υπό τήν μορφή τοῦ άρτου καί τοῦ οίνου έπί τοῦ ορθοδόξου άγιου Θυσιαστηρίου. Τί λέγετε γιά τό έργο αύτό; Τό άντιλαμβάνεσθε; Ό Αγιος Αμνός έπάνω στήν Άγια Τράπεζα κατά τήν ώρα τής Θείας Λειτουργίας! Τό Ἱερό Βήμα είναι γεμάτο άπό άγγέλους, διότι ό Χριστός είναι παρών έν μέσω αύτών. Τό λέγει άκόμη καί ή εύχή: «Κύριε, ποίησον σὺν τῇ εἰσόδῳ ἡμῶν, εἴσοδον αγίων αγγέλων γενέσθαι, συλλειτουργούντων ήμῖν». Υπάρχει καί μία άλλη εύχή πού λέγει: «Σύ γάρ εἶ ὁ προσφέρων καί προσφερόμενος, καί προσδεχόμενος καί διαδιδόμενος, Χριστέ ὁ Θεός ημών!».
«Πνευματική φαρέτρα τοῦ Ὀρθοδόξου Χριστιανοῦ»
Ὑπό Γέροντος Κλεόπα Ἠλίε.
Σπουδαστής: Ἀπέμεινε, Πάτερ, νά μοῦ ὁμιλήσης γιά τό Μυστήριο τοῦ Εὐχελαίου. Τί θεμέλια ἔχει στήν Νέα Διαθήκη;
Ἱερεύς: Ὁ ἀπόστολος Ἰάκωβος μᾶς δίνει τήν ἑπόμενη προτροπή: «ἀσθενεῖ τις ἐν ὑμῖν; προσκαλεσάσθω τούς πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας, καί προσευξάσθωσαν ἐπ' αὐτόν ἀλείψαντες αὐτόν έλαίω ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου" καί ἡ ευχή τῆς πίστεως σώσει τόν κάμνοντα, καί ἐγερεῖ αὐτόν ὁ Κύριος" κἄν ἁμαρτίας ἦ πεποιηκώς, ἀφεθήσεται αὐτῷ» (5, 14-15).
Καταλαβαίνουμε λοιπόν ὅτι τό Εὐχέλαιο εἶναι Μυστήριο μέ τό ὁποῖο ὁ ἀσθενής χριστιανός, πού άλείφεται μέ ἁγιασμένο λάδι, ἀποκτᾶ μέ τίς εὐχές τῶν ἱερέων τήν χάρι τῆς θεραπείας τῶν σωματικῶν καί ψυχικῶν ἀσθενειῶν.
«Ὁ πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς σωθήσεται, ὁ δὲ ἀπιστήσας κατακριθήσεται» (Μᾶρκ. ιστ΄, 16). (: Ἐκεῖνος, ποὺ θὰ πιστεύσῃ εἰς τὸ κήρυγµά σας καὶ θὰ βαπτισθῇ, θὰ σωθῇ, ἐκεῖνος ὅµως ποὺ θὰ ἀπιστήσῃ, θὰ κατακριθῇ).
Δὲν μπορεῖ κανένας ἄνθρωπος νὰ σωθῆ, ἂν δὲν βαπτισθῆ.
Πρωτοπρ. Θεμιστοκλή Στ. Χριστοδούλου
Η Ορθόδοξος Ελλαδική Εκκλησία έχει ορίσει το ιερό Μυστήριο του Ευχελαίου να τελείται δημόσια για όλους τους χριστιανούς κάθε Μ. Τετάρτη της Μ. Εβδομάδος.
Στη Ρωσία το Ευχέλαιον τελείται κατά τη Μ. Πέμπτη. Η συνήθεια αυτή της τελέσεως του Ευχελαίου θεμελιώνεται στην πίστη της Εκκλησίας ότι αυτό βοήθα στην ψυχική ανόρθωση των ασθενών ανθρώπων για τους όποιους τελείται το μυστήριο και όλων όσων συμπαρίστανται στην ασθένειά των, συγγενών και φίλων. Εξυπακούεται ότι της τελέσεως του ιερού μυστηρίου του Ευχέλαιου, προηγείται το μυστήριο της εξομολογήσεως, όταν αυτό είναι δυνατό. Αλλά και οι παρευρισκόμενοι, για να δεχθούν το μυστήριο του Ευχελαίου, πρέπει να εξομολογούνται, ώστε να αποβαίνει γι’ αυτούς μέσο θεϊκής ενισχύσεως στο έργο τους που είναι η μέριμνα και η φροντίδα των ασθενούντων.
Ο γάμος ως μυστήριο είναι πράξη ιερή και αγία. Στηρίζεται στο φυσικό δεσμό, τον οποίο δημιουργεί η αμοιβαία συγκατάθεση εκείνων (άνδρα και γυναίκας), οι οποίοι έρχονται σε κοινωνία γάμου. Αυτός ο φυσικός δεσμός αποβαίνει ιερός και πνευματικός δεσμός, όταν αγιάζεται και εξυψώνεται στην αξία του μυστηρίου με την ιερολογία και τις ευχές της Εκκλησίας. Ο φυσικός δεσμός —η φυσική ένωση άνδρα και γυναίκας— και αυτός είναι εκ Θεού, για να αυξάνεται και πληθύνεται το ανθρώπινο γένος, όπως λέει και μία ευχή του γάμου, ότι “σον θέλημα, Θεέ μου, είναι η έννομος συζυγία και η εξ αυτής παιδοποιΐα”. Αλλά αυτό κατανόησε ευθύς εξ αρχής και ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, όταν είδε την πρώτη γυναίκα, την Εύα, η οποία μάλιστα ήταν αναπλασμένη από τον ίδιο το Θεό από την πλευρά του Αδάμ. Τότε φωτιζόμενος από το Πνεύμα του Θεού ο Αδάμ είπε· “Τοῦτο νῦν (η γυναίκα δηλαδή είναι) ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου· αὕτη κληθήσεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη αὕτη· ἕνεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν” (Γενέσ. β’ 23, 24). Και βέβαια πρώτος ο Θεός ένωσε το πρώτο ανδρόγυνο και ο Θεός ιερούργησε τρόπον τινά το γάμο τους μέσα στον Παράδεισο με την ευχή που έδωσε και στους δύο, τον άνδρα και τη γυναίκα· “αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς” (Γενέσ. α’ 28).
Καθώς οι μελλόνυμφοι προσέρχονται στο ναό του Θεού για το μυστήριο του γάμου τους, δύο λευκά στεφάνια του περιμένουν εκεί. Δεν είναι χωρίς νόημα τα στεφάνια αυτά. Είναι τα στεφάνια που προορίζονται για τους νικητές του αγώνα της αγνότητας. Η αγία μας Εκκλησία τους ενώνει επίσημα εκείνη την ώρα, στεφανώνοντας συγχρόνως τα παιδιά Της, που ως τότε αγωνίστηκαν και κράτησαν ψυχή και σώμα καθαρά από την αμαρτία. Το στεφάνι τους είναι βραβείο της αγνότητάς τους.
Όταν λέω ότι ο γάμος είναι μυστήριο δεν εννοώ απλώς ότι τον ευλογεί η Εκκλησία, τον ευλογεί ο Θεός, αλλά εννοώ τη μυστική συνάντηση, το μυστικό δόσιμο, που αποκλείεται να υπάρχει αλλού στον κόσμο μεταξύ δύο ανθρώπων παρά μόνο στον γάμο. Υπάρχει βέβαια μεταξύ ψυχής και Θεού, και μάλιστα σε πολύ μεγάλο βαθμό. Και όταν ο Θεός θέλει να πει στους ανθρώπους πόσο τους αγαπά και πόσο θέλει να τον αγαπούν, παίρνει ως παράδειγμα αυτή την πραγματικότητα του γάμου.
