Pitanov Vitaly Yurievich
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΒΕΔΕΣ
Επί του παρόντος υπάρχουν αρκετές αιρέσεις, οι οποίες κερδοσκοπούν πάνω στο κύρος των Βεδών. Εμφανίστηκαν ακόμη και οι λεγόμενες «Ρωσικές Βέδες». Επομένως, έχει νόημα να μιλήσουμε εν συντομία για το τι είναι οι Βέδες στην πραγματικότητα.
Οι Βέδες (κυριολεκτικά Γνώση) είναι τα αρχαιότερα ιερά ινδικά κείμενα. Διαμορφώθηκαν στο έδαφος της Βορειοδυτικής Ινδίας κατά την περίοδο του τέλους της 2ης – αρχών της 1ης χιλιετίας π.Χ. Όλες οι Βέδες είναι γραμμένες στα σανσκριτικά, ενώ στα ρωσικά έχουν μεταφραστεί πολύ λίγα. Βέδες, αρχικά γραμμένες στη ρωσική γλώσσα, δεν υπάρχουν και δεν υπήρξαν ποτέ. Τουλάχιστον, στην επιστήμη τέτοια κείμενα είναι άγνωστα.
Οι Βέδες χωρίζονται σε τέσσερα μέρη, αυτά είναι – η «Ριγκβέδα», η «Σαμαβέδα», η «Γιατζουρβέδα» και η «Αθαρβαβέδα».
Η Ριγκβέδα – «βιβλίο των ύμνων» – αποτελείται από 1028 ύμνους. Διαμορφώθηκε την εποχή της μετανάστευσης των αριάνικων φυλών στη Βορειοδυτική Ινδία περίπου τον 15ο-10ο αι. π.Χ. Αυτή η Βέδα αποτελείται από ύμνους, στους οποίους εξυμνούνται και περιγράφονται τα κατορθώματα και το μεγαλείο των θεοτήτων των αρχαίων Αρίων.
Η Σαμαβέδα – «βιβλίο των μελωδιών», 1810 στίχοι. Το κείμενο αυτής της Βέδας είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου δανεισμένο από τη Ριγκβέδα. Τα κείμενα διατάσσονται σύμφωνα με τη σειρά εκτέλεσής τους από τους τραγουδιστές κατά τη λατρεία.
Η Γιατζουρβέδα – «βιβλίο των θυσιαστικών ρητών». Αυτή η Βέδα αποτελείται από ρήσεις και προσευχές, στις οποίες αποδίδεται μαγική σημασία. Με αυτές συνοδεύονται οι θυσίες που τελούνται από τους ιερείς.
Η Αθαρβαβέδα – «βιβλίο των ξορκιών». Αποτελείται από ξόρκια, τα οποία χρησιμοποιούνται κυρίως όχι σε κοινές τελετουργίες των φυλών, αλλά σε οικιακές θρησκευτικές τελετές. Αυτή η Βέδα αποτελείται από είκοσι βιβλία. Ανάλογα με την έκδοση της Αθαρβαβέδα, ο αριθμός των στίχων κυμαίνεται μεταξύ 6000 και 6500 στίχων.
Στις Βέδες αποδίδεται θεϊκή προέλευση. Θεωρείται ότι οι Βέδες παραδόθηκαν στους ανθρώπους από τους θεούς μέσω των σοφών (ρίσι), οι οποίοι τις απέκτησαν μέσω εσωτερικής ενόρασης. Οι Βέδες με αφηρημένη ποιητική μορφή μιλούν για τη δημιουργία του κόσμου, για τη σχέση με τους θεούς κ.λπ. Όλα τα μεταγενέστερα φιλοσοφικά έργα των ορθόδοξων ινδουιστικών σχολών αποτελούν, σε κάποιο βαθμό, σχόλια στις Βέδες. Θεωρείται ότι οι Βέδες είναι αλάνθαστες και μιλούν για όλο το σύμπαν. Είναι εξαιρετικά αλληγορικές και επομένως χωρίς σχόλια είναι πρακτικά ακατανόητες. Θέλω να επιστήσω την προσοχή των αναγνωστών μου σε αυτό. Στην πραγματικότητα, ακόμη και στην Ινδία δεν υπήρξαν ποτέ άνθρωποι που να ζούσαν σύμφωνα με τις Βέδες. Υπήρξαν όμως άνθρωποι που έθεσαν ως βάση της πνευματικής τους ζωής τις όποιες ερμηνείες των Βεδών. Για να αποκτήσουν οι αναγνώστες μου μια καλύτερη ιδέα για τη μορφή παρουσίασης του υλικού στις Βέδες, παραθέτω ένα μικρό απόσπασμα από τη Ριγκβέδα, η πρώτη μάνταλα, η αρχή.
Τον Αγκνί επικαλούμαι – τον τοποθετημένο επικεφαλής Θεό της θυσίας (και) ιερέα, Τον Χοτάρ, τον πλουσιότερο σε θησαυρούς.
Ο Αγκνί είναι άξιος των επικλήσεων των ρίσι – Τόσο των παλαιότερων όσο και των τωρινών: Ας φέρει αυτός εδώ τους θεούς!
Μέσω του Αγκνί, ας αποκτά αυτός πλούτο Και ευημερία – μέρα με τη μέρα – Λαμπρό, γεμάτο από γενναίους άνδρες!
Ω Αγκνί, η θυσία (και) η τελετή, Τις οποίες εσύ περιβάλλεις από όλες τις πλευρές, Ακριβώς αυτές πηγαίνουν προς τους θεούς. …
Και τώρα φανταστείτε πολλές δεκάδες χιλιάδες υψηλά αλληγορικών στίχων – τι πεδίο ανοίγεται για διάφορες φιλοσοφικές κερδοσκοπίες πάνω στο θέμα του νοήματος των Βεδών.
Οι Βέδες στον ορθόδοξο ινδουισμό αποτελούν την ύψιστη αυθεντία και περιέχουν την αδιαμφισβήτητη για έναν ινδουιστή αλήθεια. Στην πραγματικότητα, οι Βέδες είναι αυτό που όλοι στην Ινδία σέβονται, αλλά λίγοι διαβάζουν.
Πρέπει να σημειωθεί ότι στη σύγχρονη Ινδία κανείς δεν ακολουθεί τις Βέδες. Όπως γράφει ο γνωστός ινδολόγος Νταντεκάρ Ρ.Ν. στο άρθρο του «Από τις βέδες στον ινδουισμό»: «Τα ιδανικά που διακηρύχθηκαν στις βέδες, έχουν πάψει προ πολλού να αποτελούν την αποκλειστική κινητήρια δύναμη του ινδικού τρόπου ζωής και σκέψης». Μία από τις αιτίες αυτού έγκειται στο ότι, συνεχίζει ο Νταντεκάρ, «οι βέδες, ως γνωστόν, αποτελούν συλλογές στην ουσία ετερογενών και ενίοτε εσωτερικά αντιφατικών κειμένων… οι βέδες επιδέχονται πλήθος ερμηνειών, για καμία εκ των οποίων δεν μπορεί να ειπωθεί ότι είναι απολύτως αυθεντική».
Στον ινδουισμό υπάρχουν δύο μεγάλες κατηγορίες γραμματείας – οι λεγόμενες «σρούτι» και «σμίτι». Σρούτι, σε κατά λέξη μετάφραση από τα σανσκριτικά, σημαίνει «αυτό που ακούστηκε». Πρόκειται για αποκαλύψεις, οι οποίες θεωρούνται από τους ινδουιστές αιώνιες και μη δημιουργημένες, αλλά απλώς «ορατές» από τους σοφούς. Οι Βέδες, ειδικότερα, ανήκουν στις σρούτι. Οι Βέδες δεν είναι ένα βιβλίο, είναι μάλλον μια ολόκληρη βιβλιοθήκη. Όσον αφορά τις σμίτι, η λέξη αυτή μεταφράζεται από τα σανσκριτικά ως «μνήμη». Βάση των σμίτι θεωρήθηκε η παράδοση, η γνώμη άλλων σοφών, που έδωσαν τη δική τους ερμηνεία στο γράμμα και το πνεύμα της ιεράς Γνώσης της Βέδας. Αντίστοιχα, οι σμίτι κατείχαν μικρότερη αυθεντία από την ίδια τη Βέδα. Ειδικότερα, η Μαχαμπχαράτα ανήκει στις σμίτι. Μπορεί να ειπωθεί ότι οι σρούτι ή οι Βέδες είναι η Αιώνια Αποκάλυψη για τον ινδουιστή, ενώ οι σμίτι είναι ένα σύνολο ερμηνειών που αποκαλύπτουν το νόημα αυτής της Αιώνιας Αποκάλυψης.
Επομένως, εάν συναντήσετε μια ομάδα ανθρώπων που ισχυρίζονται ότι ακολουθούν τις Βέδες, ρωτήστε τους αν οι συνομιλητές σας γνωρίζουν σανσκριτικά. Εάν όχι, τότε γιατί θεωρούν ότι ο γκουρού τους μεταφέρει σωστά το νόημα των Βεδών; Εάν στη θρησκευτική ομάδα που συναντήσατε μόνο ο γκουρού γνωρίζει σανσκριτικά, ενώ μεταξύ των ακολούθων του καλλιεργείται η άρνηση απόκτησης αυτής της γνώσης, δεν αποτελεί αυτό αφορμή για να σκεφτείτε γιατί συμβαίνει έτσι; Εάν ούτε ο γκουρού γνωρίζει σανσκριτικά, τότε μπορείτε να μη σπαταλήσετε περαιτέρω τον χρόνο σας επικοινωνώντας με αυτούς τους «ειδικούς» πάνω στις Βέδες. Χωρίς τη γνώση των σανσκριτικών, δεν μπορεί κανείς να γνωρίζει τις Βέδες. Ακριβέστερα, δεν μπορεί να είναι ειδικός σε αυτές, ενώ ένας αληθινός γκουρού στον ινδουισμό δεν μπορεί να μην είναι ειδικός, διαφορετικά τι σόι γκουρού είναι.
Επιπλέον, μην ξεχνάτε ότι ακόμη και στην Ινδία δεν υπάρχουν άνθρωποι που θα ακολουθούσαν ακριβώς τις Βέδες, αλλά υπάρχουν εκείνοι που ακολουθούν σχόλια (ερμηνείες) πάνω στις Βέδες. Θέστε στους συνομιλητές σας το ερώτημα – ακολουθείτε τις Βέδες ή συγκεκριμένες νοηματικές ερμηνείες πάνω στις Βέδες; Εάν σας πουν ότι ακολουθούν τις Βέδες, ενδιαφερθείτε γιατί σας προτείνουν να γνωρίσετε τις Βέδες όχι από την πρωτογενή πηγή, αλλά από βιβλία που τις σχολιάζουν (τις αναδιηγούνται). Άραγε οι συνομιλητές σας δεν βλέπουν τη διαφορά μεταξύ της πρωτογενούς πηγής και της ερμηνείας της; Άλλωστε, ακόμη και οποιαδήποτε μετάφραση κειμένου σε άλλη γλώσσα είναι ήδη μια ερμηνεία του, οπότε για τις διάφορες εξηγήσεις δεν έχει καν νόημα να μιλάμε. Μπορεί κάλλιστα να σας πουν ότι η πρωτογενής πηγή είναι δύσκολη, η γλώσσα της απρόσιτη για εσάς και για το καλό σας, σας δίνουν την αναδιήγησή της σε απλοποιημένη μορφή. Αλλά ακόμη και αν είναι έτσι, αυτό σημαίνει ότι και πάλι σας γνωρίζουν με τη γνώμη του ενός ή του άλλου γκουρού για το περιεχόμενο των Βεδών. Οποιαδήποτε, η καλύτερη αναδιήγηση, παραμένει απλώς μια εκδοχή του κειμένου, μια έκφραση του νοήματός του όπως το κατάλαβε ο συγκεκριμένος γκουρού. Κάθε αναδιήγηση δεν μπορεί παρά να επιφέρει αλλοιώσεις στο νόημα του αρχικού κειμένου, και το ποιος είναι ο βαθμός αυτής της αλλοίωσης παραμένει ένα μεγάλο ερώτημα. Σημειώστε το αυτό τόσο για τον εαυτό σας όσο και για τους συνομιλητές σας. Παράλληλα, παρατηρήστε αν οι συνομιλητές σας αντιλαμβάνονται τη διαφορά μεταξύ του πρωτότυπου κειμένου και της ερμηνείας του. Εάν δεν συνειδητοποιούν αυτή τη διαφορά, αυτό είναι μια επιπλέον αφορμή για να σκεφτείτε εσείς αν αξίζει να συνεχίσετε την επικοινωνία μαζί τους. Σε κάθε περίπτωση να θυμάστε, οι Βέδες όπως είναι, αποτελούν μόνο ένα σανσκριτικό κείμενο. Ακόμη και η ρωσική μετάφραση των Βεδών, γενομένη από επαγγελματίες επιστήμονες, είναι ήδη μια ερμηνεία τους, και είναι αδύνατο να αποφευχθεί πλήρως η αλλοίωση του κειμένου. Τέτοια είναι η φύση κάθε μετάφρασης.
Ρωτήστε τους συνομιλητές σας, γιατί στην Ινδία υπάρχει πλήθος σχολών ερμηνείας των Βεδών; Συχνά αυτές οι σχολές διδάσκουν πράγματα αλληλοαποκλειόμενα. Σε αυτό δεν είναι δύσκολο να πειστεί κανείς, για παράδειγμα, εάν γνωρίσει το βιβλίο του Σαρβεπάλλι Ραντακρίσναν «Ινδική Φιλοσοφία». Άραγε είναι όλες αληθινές, και αν όχι, τότε γιατί πρέπει να πιστέψει κανείς στην ερμηνεία των Βεδών ειδικά του γκουρού των συνομιλητών σας;
Ρωτήστε τους συνομιλητές σας, αν υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν ότι ακολουθούν τις Βέδες, αλλά ταυτόχρονα δεν αναγνωρίζουν τη δική τους θρησκευτική ομάδα ως αληθινή; Εάν ναι, τότε γιατί; Για παράδειγμα, ο μαθητής του Ραμακρίσνα, σουάμι Βιβεκανάντα, υποστήριζε: «Μέχρι την παρούσα στιγμή οι Βέδες παραμένουν το κορυφαίο επίτευγμα όλης της ανθρώπινης εμπειρίας, των στοχασμών, της ανάλυσης, ενσαρκωμένο σε βιβλία επιλεγμένα και επεξεργασμένα μέσα στους αιώνες». Ταυτόχρονα, εκείνος αρνιόταν ότι ο Θεός είναι Πρόσωπο και θεωρούσε ότι ο Θεός είναι το Μπράχμαν, δηλαδή Εκείνος είναι Απρόσωπος, και μόνο όποιος γνώρισε το Μπράχμαν, γνώρισε πραγματικά τον Θεό! Οι ακόλουθοι του σουάμι Πραμπουπάντα επίσης αναγνωρίζουν για τους εαυτούς τους το κύρος των Βεδών, ωστόσο θεωρούν ότι ο Θεός είναι Πρόσωπο, ενώ θεωρούν όλους όσοι διαφωνούν με αυτή τη διαπίστωση ως ιμπρεσοναλιστές (απρόσωπους), οι οποίοι δεν έχουν φτάσει ακόμη στην κατανόηση του Θεού ως Προσώπου. Ο Πραμπουπάντα έγραφε για τους ιμπρεσοναλιστές, σχολιάζοντας το πρώτο κεφάλαιο της «Μπαγκαβάντ-Γκίτα όπως είναι»: «…γνωρίζοντας το απρόσωπο Μπράχμαν, δεν αποκτούσαν την ανώτερη υπερβατική ευτυχία και γι’ αυτό ήταν αναγκασμένοι να κατεβαίνουν στο υλικό επίπεδο και να ασχολούνται ξανά με εγκόσμιες δραστηριότητες». Όπως μπορούμε να δούμε, βασιζόμενοι στις Βέδες μπορεί κανείς να εμμένει σε διαμετρικά αντίθετες απόψεις για τον Θεό! Πράγμα που δεν είναι αξιοπερίεργο, οι Βέδες είναι τόσο αλληγορικές, που επιτρέπουν πλήρως να γίνει αυτό. Οποιαδήποτε αντικειμενικά κριτήρια, με τα οποία θα μπορούσε κανείς να δηλώσει ότι μια σχολή ερμηνείας των Βεδών στον ινδουισμό είναι πιο αληθινή από μια άλλη, δεν υπάρχουν.
Το να γράψει κανείς οτιδήποτε για τις λεγόμενες «Ρωσικές Βέδες» δεν έχει ιδιαίτερο νόημα λόγω του ότι δεν υπάρχουν. Σε οποιονδήποτε αμφισβητήσει αυτή τη διαπίστωση, μπορεί κανείς να συμβουλεύσει να προσκομίσει τα πρωτότυπα κείμενα των «Ρωσικών Βεδών», τα οποία θα μπορούσαν να συσχετιστούν χρονολογικά με τα διασωθέντα χειρόγραφα στα σανσκριτικά των πραγματικών Βεδών. Εάν τα αρχαία σανσκριτικά χειρόγραφα των Βεδών διασώθηκαν, γιατί δεν υπάρχουν καθόλου αρχαία χειρόγραφα των «Ρωσικών Βεδών»;
Λίγα λόγια για το γιατί οι Βέδες, ακριβέστερα η επίκληση στο κύρος των Βεδών, είναι δημοφιλής στους σύγχρονους αυτοαποκαλούμενους γκουρού. Οι Βέδες έχουν την εικόνα κάποιου πράγματος τρομερά πνευματικού, μυστηριώδους. Τι είναι οι Βέδες, λίγοι γνωρίζουν, γι’ αυτό μπορεί κανείς να λέει κάθε είδους ανοησίες, ανακηρύσσοντάς τες ως βεδική γνώση, χωρίς να φοβάται ότι θα τον ξεσκεπάσουν. Πολύ περισσότερο που οι άνθρωποι που γνωρίζουν και είναι ικανοί να διηγηθούν τι είναι οι πραγματικές Βέδες, δεν είναι τόσο πολλοί στη χώρα, ενώ οι ευκολόπιστοι, θρησκευτικά αμαθείς άνθρωποι είναι περισσότερο από αρκετοί.
Επίσης, ένα καλό σημάδι ότι η θρησκευτική ομάδα που βρέθηκε στον δρόμο σας δεν έχει καμία σχέση με τις Βέδες, είναι εάν αρχίσουν να υποστηρίζουν ότι οι Βέδες είναι το ίδιο πράγμα με τη Βίβλο, μόνο στα σανσκριτικά, ότι οι Βέδες σε τίποτα δεν αντιφάσκουν με τη Βίβλο, αλλά αντίθετα, αλληλοσυμπληρώνονται. Τέτοιοι ισχυρισμοί δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Συγκρίνετε τη χριστιανική ματιά για τον κόσμο με την ινδική φιλοσοφία, πράγμα που δεν είναι δύσκολο να γίνει, γνωρίζοντας το βιβλίο του Σαρβεπάλλι Ραντακρίσναν «Ινδική Φιλοσοφία» ή οποιοδήποτε άλλο βιβλίο που αποκαλύπτει αντικειμενικά την ινδική φιλοσοφία, και θα δείτε πόσο απέχουν η μία από την άλλη. Ο ινδουισμός είναι πανθεϊστικός, ο χριστιανισμός μονοθεϊστικός· ο ινδουισμός διακηρύσσει την ιδέα της μετενσάρκωσης, ο χριστιανισμός υποστηρίζει ότι ζούμε μόνο μία φορά· ο ινδουισμός υποστηρίζει την ιδέα του κάρμα, ο χριστιανισμός διδάσκει για τη Θεία Πρόνοια κ.λπ. Επιπλέον, εάν δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ Βεδών και Βίβλου, δεν θα ήταν απλούστερο να ακολουθεί κανείς τη Βίβλο και όχι τις Βέδες; Καθώς ακόμη και καθαρά τεχνικά, η εξοικείωση με τη Βίβλο είναι ευκολότερη από ό,τι με τα κείμενα των Βεδών. Η Βίβλος είναι πλήρως μεταφρασμένη στη ρωσική γλώσσα, ενώ οι Βέδες απέχουν ακόμη πολύ από αυτό. Και εάν δεν σχεδιάζετε να μελετήσετε σανσκριτικά, τότε φοβάμαι ότι δεν θα τις διαβάσετε ποτέ πλήρως.
Εάν σας ενδιαφέρουν οι Βέδες, γιατί να μην ξεκινήσετε τη γνωριμία σας μαζί τους από τις ακαδημαϊκές μεταφράσεις, που έγιναν από επιστήμονες; Φυσικά, έχει μεταφραστεί στη ρωσική γλώσσα μόνο ένα μικρό μέρος τους, αλλά και αυτό το μέρος θα σας δώσει μια γενική εικόνα για τις Βέδες. Όσο καλύτερα γνωρίζετε το αντικείμενο που σας ενδιαφέρει, τόσο λιγότερες θα είναι οι πιθανότητες για κάθε είδους θρησκευτικούς δημαγωγούς να σας εξαπατήσουν, παρουσιάζοντας ως βεδική γνώση τις δικές τους φαντασιώσεις.
Κλείνοντας, θα ήθελα απλώς να συμβουλεύσω τους αναγνώστες μου να μην είναι ευκολόπιστοι και να μην ξεχνούν την παλιά παροιμία: «ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός». Οι επιθυμούντες να καλυφθούν πίσω από το κύρος των Βεδών είναι τώρα πολλοί. Αξίζει όμως να μάθετε να διακρίνετε τον άνθρωπο που πραγματικά έχει κάθε δικαίωμα να λέει: «γνωρίζω τις Βέδες» (στη Ρωσία τέτοιο δικαίωμα έχουν κυρίως οι ανατολιστές που ειδικεύονται στο συγκεκριμένο θέμα), από τους απατεώνες οι οποίοι μόνο καλύπτονται πίσω από τις αρχαιοϊνδικές Βέδες για την ανύψωση του κύρους τους κατά τη στρατολόγηση ανθρώπων στην αίρεσή τους.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ: Несколько слов о Ведах
ΠΗΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: Sacred Hindu Texts for Enlightenment: Upanishads, Bhagavad Gita & Brahma Sutras Explained
