Τῆς κας Αἰκατερίνης Παπαθωμᾶ – Μαστοροπούλου
Ἂν καὶ ὁ χειμώνας ἔχει παρέλθει ἡμερολογιακά, τὸ σκηνικό τοῦ καιροῦ ἐξακολουθεῖ, γιὰ καλή μας τύχη, νὰ εἶναι χειμωνιάτικο. (Γνωστὸ ἄλλωστε καὶ ἀπὸ τὶς παροιμίες τοῦ Μάρτη). Ἑπομένως τὸ σχόλιό μου παραμένει ἐπίκαιρο. Ὁ λόγος γιὰ τὴν λέξη καταιγίδα. Δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος μικρὸς ἢ μεγάλος, γραμματισμένος ἢ μή, ποὺ νὰ μὴ προφέρει τὴν ἐν λόγῳ λέξη ἀναμεταδίδοντάς την μετὰ τὸ Δελτίο Καιροῦ καὶ φυσικὰ τοὺς χειμερινοὺς μῆνες. «Βροχὲς καὶ καταιγίδες», «θύελλες καὶ καταιγίδες κ.ἄ. παρόμοια. Λέξη πανάρχαια, ποὺ τὴν ὁμιλοῦμε ἀγνοώντας τὴν προέλευσή της. Ὅπως γνωρίζομε ὅλοι, σημαίνει θύελλα ὁρμητικὴ καταβαίνουσα ἄνωθεν. Σύνθετη ἀπὸ τὴν πρόθεση κατά, ποὺ σημαίνει κίνηση ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω, καὶ τὸ αἰγὶς-ίδος ποὺ σημαίνει: Ἡ ἀσπὶς τοῦ Διός, ἡ ὁποία ἐκπέμπει τρόμον καὶ ἔκπληξιν, ὅπως περιγράφεται διὰ μακρῶν στὴν Ἰλιάδα τοῦ Ὁμήρου καὶ ἔτσι πιθανὸν νὰ προέρχεται ἀπὸ τὴν ἴδια ρίζα ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ τὸ ρῆμα ἀΐσσω =κινοῦμαι ὁρμητικά. Σὲ ἔργα τέχνης ἡ αἰγὶς φαίνεται ἐπὶ τῶν ἀγαλμάτων τῆς Ἀθηνᾶς, ὄχι ὡς ἀσπίς, ἀλλὰ ὡς βραχὺς ἐπενδύτης κεκαλυμμένος διὰ λεπίδων καὶ ἔχων κεφαλὴν Γοργόνος καὶ θυσσάνους ἐξ ὄφεων, ἐξ οὗ καὶ τὸ ἐπίθετο θυσσανόεσσα ποὺ τῆς ἀποδίδεται.
Προφανῶς οἱ καλλιτέχνες θεωροῦσαν τὴν λέξιν ὡς παραγομένην ἐκ τῆς λέξεως αἲξ καὶ ὡς σημαίνουσαν ἐπενδύτην ἐξ αἰγείου δέρματος (κοινῶς ἀπὸ κατσικίσιο δέρμα). Ὅπως ἐτρόμαζε λοιπὸν τοὺς τότε ἀνθρώπους ἡ σειόμενη ἀσπίδα τοῦ ὑετίου Διὸς (ὑετὸς=βροχὴ) ἢ ὁ ἀνεμιζόμενος ἐπενδύτης τῆς Ἀθηνᾶς, ἔτσι τρομάζομε καὶ σήμερα τὴν δυνατὴ θύελλα, τὴ φοβερὴ καταιγίδα. Βέβαια ἡ σημασία τῶν λέξεων ἀλλάζει στὸ διάβα τῶν αἰώνων, ὅπως συμβαίνει σ’ ὅλους τοὺς ἐξελίξιμους ὀργανισμούς.
Θεϊκὴ λοιπὸν ἡ προέλευση τῆς λέξης ποὺ ἐπιβιώνει μέχρι σήμερα (καιρικὴ καταιγίδα, καταιγισμὸς εἰδήσεων, ὑπὸ τὴν αἰγίδα (=ἐπίσημη ὀργάνωση) τοῦ… τῆς… τῶν…». Καὶ δὲν εἶναι ἡ μόνη. Ὁλόκληρο τὸ λεξιλόγιο τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Γλώσσας παραμένει ζωντανὸ καὶ ἐν χρήσει, εἴτε ὡς ἁπλό, εἴτε ἐν συνθέσει. (π.χ. νερὸ ἀλλὰ ὑδρορροή, ὑδροφόρος. Καράβι ἀλλὰ ναυπηγός, ναύτης. Ψάρι ἀλλὰ ἰχθυοπωλεῖο, ἰχθυόσκαλα, γιὰ νὰ ἀναφέρ τρία μόνο ἁπλὰ παραδείγματα). Ἁπλῶς δὲν τὸ συνειδητοποιοῦμε, γιατί τὸ ἀγνοοῦμε.
Ἡ διδασκαλία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Γλώσσας καὶ εἰδικότερα ἡ προέλευση καὶ ἡ σημασιολογικὴ ἐξέλιξη τῶν λέξεων εἶναι κάτι ποὺ ἐνθουσιάζει μὲν τοὺς φοιτητές μας, ἀλλὰ δὲν διδάσκεται δυστυχῶς στὸ ὑπὲρ-ἁπλουστευμένο (ἀπὸ ἀλλεπάλληλες «μεταρρυθμίσεις»…) ἐκπαιδευτικό μας σύστημα.
Τονίζω γιὰ ἄλλη μία φορά: Ἂν ἡ γνώση τῆς Γλώσσας μας εἶναι τιμὴ γιὰ τοὺς ξένους ἀνθρώπους τοῦ πνεύματος, γιὰ μᾶς τοὺς Ἕλληνες εἶναι ἐπὶ πλέον παμμέγιστο χρέος. Μόνον ὅποιος γνωρίζει καὶ ἀγαπᾶ τὴν Γλώσσα καὶ τὴν Ἱστορία μας εἶναι συνειδητὸς Ἕλληνας. Διαφορετικὰ δηλώνει ἁπλῶς Ἕλληνας.
