Στο βιβλίο του προφήτη Ησαΐα (29,9-10) διαβάζουμε·
«Παραλύσατε και χάσατε το μυαλό σας και πέσατε σε κραιπάλη όχι γιατί ήπιατε σίκερα ή κρασί· αλλά γιατί σας πότισε ο Κύριος πνεύμα κατανύξεως και έτσι θα κλείσει τους οφθαλμούς σας και των προφητών σας και των αρχόντων σας...».
Στο κεφάλαιο αυτό (στίχοι 1-8) ο Ησαΐας προφητεύει
την πολιορκία και καταστροφή της Ιερουσαλήμ (Αριήλ την ονομάζει εδώ)
από το Σενναχηρείμ τον βασιλιά των Ασσυρίων το 702 π. Χ.
Μιλάει για τα κακά και τις σφαγές που θα επιφέρει, καθώς και για την θαυματουργική εν τέλει απελευθέρωση της Ιερουσαλήμ, την οποία οι Ασσύριοι πίστευαν ότι την υπέταξαν εντελώς και οριστικά.
του λαού της πόλεως, την υποκρισία και τη διαφθορά τους.
Και λέει ότι οι Ισραηλίτες αγνοούν τους κινδύνους, δεν δίνουν σημασία στις προφητείες του, και είναι σαν αναίσθητοι, σαν ναρκωμένοι, σαν μεθυσμένοι, όχι διότι ήπιαν σίκερα (=οινοπνευματώδη ποτά) ή κρασί, αλλά διότι ο Κύριος τους πότισε πνεύμα κατανύξεως· δηλαδή τους νάρκωσε, τους κοίμισε, τους άφησε να πέσουν στην πώρωση και την αναισθησία. Έτσι έκλεισε τα μάτια τους, ώστε οι προφήτες, οι άρχοντες κι ο ίδιος ο λαός να μη βλέπουν το σωστό, με αποτέλεσμα να οδηγηθούν στην καταστροφή.
Γι’ αυτό τις προφητείες του Ησαΐα, αν και ήταν ξεκάθαρες, δεν τις λαμβάνουν υπ’ όψη τους και δεν μπορούν να τις διαβάσουν, να τις εννοήσουν, όπως δεν μπορεί να διαβάσει κανείς ένα κλειστό σφραγισμένο βιβλίο, ή όπως δεν μπορεί να διαβάσει ένας αγράμματος ένα ανοικτό βιβλίο.
«Κι αυτά που λέω τώρα όλα θα είναι για σας σαν τα λόγια βιβλίου σφραγισμένου· σ' όποιον εγγράμματο το δώσουν και του πούνε 'διάβασε το' θα τους πει· 'να τα διαβάσω δεν μπορώ, γιατί είναι σφραγισμένο'. Κι αν το βιβλίο δοθεί σε αγγράματο και του πούνε 'διάβασέ το' και εκείνος θα πει 'δεν ξέρω γράμματα'» (Ησ. 29,11-12). Σε τέτοια πνευματική τύφλωση θα τους αφήσει να πέσουν ο Θεός.
Σε άλλα σημεία της Γραφής και της πατερικής γραμματείας η λέξη κατάνυξη σημαίνει τη λύπη για μια υλική συμφορά, αλλά κυρίως την λύπη για τις αμαρτίες μας. Στο σημείο όμως αυτό του Ησαϊα κατάνυξη σημαίνει πώρωση, αναισθησία, νάρκη, λήθαργος. Όταν δεν αφήνουμε το Θεό να κυριαρχήσει στις καρδιές μας, όταν δεν του ανοίγουμε την πόρτα της ψυχής μας την στιγμή που κτυπά, όταν μένουμε ασυγκίνητοι και ψυχροί στα θεία του μηνύματα, τότε ο Θεός επιτρέπει, αφήνει, ΠΑΡΑΧΩΡΕΙ, να κεντήσει ο Διάβολος την καρδιά μας –κατά+νύττω = κατατσιμπώ, κατατρυπώ, καταπληγώνω, είναι η ετυμολογία της λέξεως κατάνυξη–· να την τρυπήσει, να την πληγώσει, να την υποτάξει, και να γίνει κυρίαρχός της οδηγώντας την στη καταστροφή.
Το παράδειγμα αυτό του χωρίου Ησ. 29,10 το επικαλείται ο Παύλος
στην προς Ρωμαίους επιστολή του, στο 11ο κεφάλαιο.
Εκεί μιλάει για την απόρριψη του Ισραήλ. Και εξηγεί τους λόγους που ο Θεός απέρριψε τους Ισραηλίτες εκείνους, που επέμεναν να δικαιωθούν με το νόμο και όχι με το Χριστό. Και προσπαθώντας να εξηγήσει το φαινόμενο της πωρώσεως και της τυφλώσεως των Ισραηλιτών, που δεν μπορούν να δουν την εκπλήρωση των προφητειών στο πρόσωπο του Χριστού, λέει·
Μη εκπλήσσεσθε, μη παραξενεύεστε·
γιατί αυτό που συμβαίνει σήμερα γινόταν και παλαιά.
Και αναφέρει τον Ηλία, που παραπονιόταν ότι ο Ισραήλ εγκατέλειψε τον Θεό· παρ’ ότι βέβαια δεν τον εγκατέλειψαν όλοι, αλλά υπήρξαν και 7000, «οίτινες ουκ έκαμψαν γόνυ τω Βάαλ». Οι υπόλοιποι όμως έπαθαν ότι και οι σημερινοί Ισραηλίτες, οι οποίοι παραδόξως επιμένουν να απορρίπτουν τον Χριστό. Και τον απορρίπτουν, διότι «καθώς γέγραπται· έδωκεν αυτοίς ο Θεός πνεύμα κατανύξεως, οφθαλμοίς του μη βλέπειν και ώτα του μη ακούειν έως της σήμερον ημέρας» (Ρωμ. 11,8). Δηλαδή, λέει ο Παύλος, όπως γράφει και ο Ησαΐας, παραχώρησε ο Θεός να τους καταλάβει πνεύμα δαιμονικό, πνεύμα που έκανε αναίσθητες τις ψυχές τους, ώστε να μη συγκινούνται διόλου από το κήρυγμα του ευαγγελίου. Έτσι τα μάτια τους βλέπουν μεν εξωτερικώς τα έργα του Θεού, αλλά δεν νιώθουν το βαθύτερο μήνυμά τους· τ’ αυτιά τους ακούν το λόγο του Θεού, αλλ’ αυτοί, σαν να είναι κουφοί, δεν τον εννοούν μέχρι την σημερινή ημέρα.
Την σημασία αυτή της λέξεως κατάνυξη πρέπει να την προσέξουμε πολύ.
Ο Θεός παραχωρεί, λόγω αδιαφορίας μας, ώστε ο Διάβολος
ή να μας νύξει ελαφρώς και να μας κάνει να τρέχουμε προς το κακό, βάζοντας στο άγκιστρο του θανάτου το δέλεαρ της αμαρτωλής ηδονής
ή να μας νύξει βίαια και απότομα, ώστε να μείνουμε αναίσθητοι, ζαλισμένοι από το κτύπημα, και να μη μπορεί η ψυχή μας ν’ αντιδράσει καθόλου στο κράτος της αμαρτίας. Όπως, όταν κάποιος μας χτυπήσει με ρόπαλο στο κεφάλι, πέφτουμε και ζαλιζόμαστε· ή όταν καρφώνει ο χασάπης τα βόδια με το μαχαίρι στο μυαλό για να παραλύσουν και να τα σφάξει· έτσι και ο Διάβολος. Με τα φονικά μαχαίρια του κατατρυπά την προσωπικότητά μας. Ναρκωτικά, ροκ μουσική, τηλεόραση –με την οποία επιτυγχάνει το τηλε-κτύπημα–, πορνοπεριοδικά, διαφημίσεις, αντίστροφα μηνύματα, αιρέσεις, φιλοσοφίες και τόσα άλλα. Έτσι όλοι μας δεχόμαστε, σε μικρό ή μεγάλο ποσοστό, τους νυγμούς του Διαβόλου.
Γι’ αυτό βλέπουμε σήμερα να μιλά ο ιερεύς με ζωηρότητα, με παραστατικότητα, και όμως να μη του δίνει κανείς σημασία. Μιλάνε οι κατηχητές στα παιδιά, κ’ εκείνα λές και τα έχει τσιμπήσει μύγα τσέ-τσέ. Κτυπά η καμπάνα για λειτουργία, εξομολόγηση, κατήχηση κ.λπ., και εμείς αδιάφοροι ακούμε το κτύπημά της.
Κι αυτή η προσέλευση των χριστιανών στις μεγάλες γιορτές γίνεται από έθιμο και συνήθεια, χωρίς καμιά ψυχοσωματική προετοιμασία και μετοχή στα όσα τελούνται.
Κλασικό παράδειγμα η νύχτα του Πάσχα, η νύχτα της Αναστάσεως, η εορτή των εορτών και πανήγυρης των πανηγύρεων. Βγαίνουμε έξω και μόλις πει ο ιερεύς το «Χριστός ανέστη», σκάζουμε μερικά βαρελότα, τσουγκρίζουμε το αυγό, ανταλλάσσουμε ασπασμούς και φεύγουμε. Πού πάμε; Πού πάμε; Στο σπίτι να φάμε μαγειρίτσα! 1 ώρα ή 1 ½ ώρα νωρίτερα.
Και ο Χριστός μέσα μας ετοίμασε τραπέζι. Ο άγιος Χρυσόστομος φωνάζει· «Η τράπεζα γέμει, ο μόσχος πολύς, τρυφήσατε πάντες. Μηδείς εξέλθει πεινών». Κ’ εμείς σαν τον Ησαύ πουλούμε την Θεία Κοινωνία, τη χαρά της αναστάσεως, για ένα πιάτο μαγειρίτσα. Λατρεύουμε την κοιλιά μας πάνω από τον Θεό. Και όμως λεγόμαστε χριστιανοί. Δεν υπάρχει φοβερώτερο αμάρτημα απ’ αυτό που γίνεται τη νύχτα της Αναστάσεως, φοβερώτερη βλασφημία, φοβερώτερη ασέβεια.
Λέει ο Χριστός στο 10ο κεφ. του Ματθαίου, ότι όποιος δεν δεχθεί τους αποστόλους, θα κριθεί φοβερώτερα των Σοδόμων και της Γομόρρας. Αι πώς θα κριθούμε εμείς, οι πνευματικοί απόγονοι του Ησαύ, όταν γυρίζουμε τις πλάτες στον αναστημένο Χριστό; Και όλα αυτά γιατί; Γιατί μας κατέλαβε «πνεύμα κατανύξεως» κ’ έτσι χάσαμε το αισθητήριο της πίστεως, το αισθητήριο της χριστιανικής ζωής, το αισθητήριο της ορθοδοξίας.
Μοιάζει η εποχή μας με την εποχή του Νώε που, επειδή τότε οι άνθρωποι δεν άκουγαν καθόλου τον Θεό, έβαλε ο Θεός το Νώε για 100 ολόκληρα χρόνια να κατασκευάζει την κιβωτό, για να τον βλέπουν όλοι και να το ρωτούν οι ίδιοι, γιατί την κάνει, και να παίρνουν την απάντηση· Θα μας καταστρέψει ο Θεός (πρβλ. Γεν. κεφ. 6ο -7ο).
Μοιάζει η εποχή μας με την εποχή του Ησαΐα, που τον έβαλε ο Θεός 3 χρόνια να περπατά γυμνός και ξυπόλυτος, για να πείσει τους Ιουδαίους ότι δεν θα τους σώσουν οι Αιγύπτιοι, που θα νικηθούν από τους Ασσυρίους, και γυμνούς και ξυπόλυτους θα τους μεταφέρουν στην αιχμαλωσία (πρβλ. Ησ. 20ο κεφ.). Αλήθεια, ποιος πιστεύει σήμερα ότι θα μας σώσει ο Θεός, και όχι η Ε.Ε., το ΝΑΤΟ, ή η Αμερική.
Μοιάζει τέλος η εποχή μας με την εποχή του Ιεζεκιήλ, που επειδή δεν τον άκουγαν καθόλου αναγκάσθηκε να πλαγιάζει 40 μέρες στο δεξί πλευρό και 150 μέρες στο αριστερό, μεσ’ τη μέση του δρόμου, για να κινήσει την περιέργειά τους να τον ακούσουν (πρβλ. Ιεζ. Κεφ. 4ο).
Ας μελετήσουμε επισταμένως τα χωρία της Γραφής Ησ. 6,10 και 53,1· Ιω. 12,37-40· Ματθ. 13,10-15· Ματθ. 11,25-26, και ας φροντίσουμε να γλιτώσουμε απ’ αυτή την κατάνυξη του Διαβόλου.
