«Δεν θα παύσω να λέω ότι ο διάβολος σήμερα πήγε διακοπές, γιατί το έργο του το συνεχίζουν οι Επίσκοποι».
Η φράση αναδημοσιεύεται από την Ιερά Μητρόπολη Μόρφου, σε δημοσίευμα της 7ης Φεβρουαρίου 2024, καθώς και σε παλαιότερες δημοσιεύσεις.
Ωστόσο, για να κατανοήσουμε σωστά τη θέση του, πρέπει να διακρίνουμε δύο πράγματα: τι καταλόγιζε στους επισκόπους της εποχής του και τι θεωρούσε ότι οφείλει να είναι ένας πραγματικός ορθόδοξος επίσκοπος.
Στο κείμενο που αποδίδεται στην επιστολή του προς τον θεολόγο Διονύσιο Μπατιστάτο, ο Ρωμανίδης διατυπώνει την άποψη ότι το μεγαλύτερο εκκλησιαστικό πρόβλημα της εποχής του εντοπίζεται στους ίδιους τους αρχιερείς.
Οι βασικές αιτιάσεις του είναι οι ακόλουθες:
-
Αυταρχική συμπεριφορά: Κατηγορεί ορισμένους μητροπολίτες ότι εκφοβίζουν τους ιερείς αντί να τους καθοδηγούν πνευματικά.
-
Απουσία γνήσιας θεολογικής συγκρότησης: Θεωρεί ότι μερικοί διδάσκουν προσωπικές ιδεοληψίες αντί της πατερικής παραδόσεως.
-
Εκκοσμίκευση: Επικρίνει την υπερβολική ενασχόληση με χρήματα, επιχειρήσεις, ιδρύματα και διοικητικές δραστηριότητες, όταν αυτές υποκαθιστούν την πνευματική διαποίμανση.
-
Έλλειψη πνευματικής εμπειρίας: Επισημαίνει ότι ορισμένοι κατέχουν το επισκοπικό αξίωμα χωρίς να έχουν αποκτήσει την πνευματική εμπειρία που απαιτείται για την καθοδήγηση των πιστών.
-
Αλλοίωση της ορθόδοξης πίστεως: Ασκεί ιδιαίτερη κριτική σε θεολογικές αντιλήψεις που θεωρεί ασυμβίβαστες με την πατερική παράδοση, μεταξύ άλλων σε θέσεις σχετικές με τον διάλογο Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών.
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της θεολογίας του.
Στο έργο του Ρωμαίοι ή Ρωμηοί Πατέρες της Εκκλησίας, όπως παρατίθεται από τον Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιερόθεο στην Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία, ο Ρωμανίδης εξηγεί ότι ιστορικά εμφανίστηκαν επίσκοποι χωρίς την πνευματική εμπειρία του φωτισμού και της θεώσεως.
Κατά τη σκέψη του, ο επίσκοπος δεν είναι πρωτίστως διοικητής ενός εκκλησιαστικού οργανισμού αλλά πνευματικός θεραπευτής, ο οποίος οφείλει να γνωρίζει εμπειρικά την οδό της καθάρσεως, του φωτισμού και της θεώσεως.
Υποστηρίζει επίσης ότι η αποστολική διαδοχή δεν εξαντλείται στη διαδοχή των χειροτονιών, αλλά περιλαμβάνει τη μετάδοση της αποστολικής πνευματικής παραδόσεως. «Και τρόπων μέτοχος και θρόνων διάδοχος των αποστόλων γενόμενος...».
Στο βιβλίο του Πατερική Θεολογία, το οποίο εκδόθηκε με επιμέλεια του μοναχού Δαμασκηνού Αγιορείτου, ο Ρωμανίδης αντιμετωπίζει ακριβώς αυτό το ζήτημα.
Η θέση του είναι σαφής: η αρχιερατική χειροτονία δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση προσωπικής θεοπνευστίας ή ορθότητας κάθε επισκοπικής αποφάσεως.
Επικαλείται ως ιστορικό επιχείρημα την ύπαρξη επισκόπων που καταδικάστηκαν για αίρεση. Επομένως, διακρίνει το επισκοπικό λειτούργημα από την προσωπική πνευματική κατάσταση του προσώπου που το ασκεί.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία και για τη συνοδικότητα: κατά τον Ρωμανίδη, η συγκέντρωση πολλών επισκόπων δεν αρκεί αυτομάτως για να χαρακτηριστεί μια απόφαση θεόπνευστη.
Βεβαίως. Μάλιστα, στο τέλος της προαναφερθείσας επιστολής εκφράζεται θετικά για τον τότε Μητροπολίτη Νικοπόλεως και Πρεβέζης Μελέτιο Καλαμαρά.
Τον αναφέρει ως παράδειγμα επισκόπου που αντιμετώπιζε τους κληρικούς με πνεύμα ειρηνικού διαλόγου, φιλοξενίας και οικοδομής, αντί με αυταρχισμό.
Η αναφορά αυτή είναι ουσιώδης, διότι δείχνει ότι η κριτική του δεν στρεφόταν εναντίον του επισκοπικού θεσμού καθαυτού, αλλά εναντίον της εκκοσμικευμένης ή αυταρχικής ασκήσεώς του.
Για να έχει η απάντηση επιστημονική ακρίβεια, διακρίνω τις πηγές ως εξής:
|
Πηγή |
Τι τεκμηριώνει |
|---|---|
|
Ιω. Ρωμανίδης, Ρωμαίοι ή Ρωμηοί Πατέρες της Εκκλησίας, εκδ. Πουρναρά, σ. 27–31 |
Την αντίληψή του για την αποστολική διαδοχή και τις προϋποθέσεις επιλογής επισκόπων, με παραπομπή του Ιεροθέου Βλάχου oodegr.com |
|
Ιω. Ρωμανίδης, Πατερική Θεολογία, επιμ. μοναχού Δαμασκηνού, 2004 |
Τη διάκριση επισκοπικής χειροτονίας και προσωπικής θεοπνευστίας orthodoxhporeiakaizwh.blogspot.com |
|
Επιστολή προς Διονύσιο Μπατιστάτο, επιμέλεια μοναχού Βρυεννίου |
Τις εντονότερες προσωπικές επικρίσεις του προς μητροπολίτες akis.substack.com |
|
Γεώργιος Μεταλληνός, Πρωτοπρεσβύτερος Ιωάννης Σ. Ρωμανίδης, εκδ. Αρμός, σ. 83–84, σύμφωνα με μεταγενέστερη παραπομπή |
Μαρτυρία για την ιδιαίτερα αυστηρή κριτική του Ρωμανίδη προς τους επισκόπους agonasax.blogspot.com |
Μια αναγκαία επιφύλαξη: Το πλήρες κείμενο της επιστολής προς τον Μπατιστάτο κυκλοφορεί διαδικτυακά με αναφορά σε ιδιόχειρη επιστολή, αλλά δεν εντόπισα φωτογραφική αναπαραγωγή του πρωτοτύπου ή κριτική έκδοσή του. Συνεπώς, η κατά λέξη γνησιότητα ολόκληρου του κειμένου χρειάζεται περαιτέρω τεκμηρίωση. Ανεξάρτητες δημοσιευμένες αναφορές, πάντως, επιβεβαιώνουν ότι ο Ρωμανίδης χρησιμοποιούσε και σε άλλες περιστάσεις εξαιρετικά αυστηρή γλώσσα για το επισκοπικό κατεστημένο.
Ο Ρωμανίδης θεωρούσε ότι μία από τις σοβαρότερες κρίσεις της σύγχρονης εκκλησιαστικής ζωής είναι η απόσταση ανάμεσα στο θεσμικό αξίωμα του επισκόπου και στην πνευματική εμπειρία που πρέπει να το συνοδεύει.
Η ουσία της θέσεώς του θα μπορούσε να αποδοθεί ως εξής: δεν αρκεί κάποιος να έχει χειροτονηθεί επίσκοπος· οφείλει και να ζει, να θεολογεί και να ποιμαίνει σύμφωνα με την εμπειρία και την παράδοση των θεουμένων Πατέρων.
Και το σημαντικότερο: γι' αυτόν η κριτική προς έναν επίσκοπο δεν αποτελεί κατ' ανάγκην απόρριψη της Εκκλησίας, αλλά μπορεί να αποβλέπει ακριβώς στη διαφύλαξη της πατερικής της παραδόσεως.
Η γνώμη του πατρός Ιωάννη Ρωμανίδη για τους επισκόπους της εποχής μας
