Β΄ ΜΕΡΟΣ
Καὶ τώρα ἂς δοῦμε, ὅσο ἐπιγραμματικὰ γίνεται, τὶς ἐπιπτώσεις ἀπὸ τὴ χρήση τῆς τεχνολογίας στὰ σχολεῖα, σύμφωνα πάντα μὲ τὶς ἐπιστημονικὲς ἔρευνες καὶ μελέτες. Ἔχουμε λοιπὸν …
1. Μείωση τῆς προσοχῆς καὶ τῆς συγκέντρωσης. Παρατηρήθηκε διάσπαση προσοχῆς στὰ παιδιὰ καὶ δυσκολία ἑστίασης, καθὼς ὁ ἐγκέφαλος συνηθίζει στὶς γρήγορες ἐναλλαγὲς τῶν εἰκόνων καὶ τῶν πληροφοριῶν. Μάλιστα παρατηρήθηκε ὅτι εἶναι ἐξαιρετικὰ δύσκολη ἡ κατανόηση μεγάλων κειμένων καὶ ἡ διατήρηση τῆς συγκέντρωσης σ’ αὐτά.
2. Ἀσθενέστερη μνήμη, ἀντίληψη καὶ κριτικὴ σκέψη. Καὶ τοῦτο γιατί ἡ ἀνάγνωση στὶς ὀθόνες ὁδηγεῖ σὲ ἐπιφανειακὴ κατανόηση καὶ σαφῶς χειρότερη ἐπεξεργασία τῶν πληροφοριῶν, σὲ σχέση μὲ τὰ βιβλία. Πέραν τοῦ ὅτι ἐπηρεάζει ἀκόμη καὶ αὐτὴ τὴν ἐγκεφαλικὴ ἀνάπτυξη τῶν παιδιῶν. Διαπιστώθηκε μάλιστα ὅτι τὰ παιδιὰ ὁδηγοῦνται στὴν «παθητικὴ κατανάλωση πληροφοριῶν», πρᾶγμα τὸ ὁποῖο περιορίζει τὴν ἱκανότητά τους γιὰ κριτικὴ σκέψη.
3. Μείωση τῆς ἱκανότητας γραφῆς καὶ τῆς ποιότητας τῶν ἐργασιῶν. Καὶ μάλιστα σὲ τέτοιο βαθμό, ποὺ τίθεται σὲ κίνδυνο ἀκόμη καὶ ὁ γραπτὸς λόγος!
Στὴν Αὐστραλία ποὺ ἤδη ἀπέσυρε κι αὐτὴ τὰ tablet ἀπὸ τὴν πρωτοβάθμια ἐκπαίδευση, διαπιστώθηκε ὅτι τὰ παιδιὰ ποὺ πρωτοαντίκρυσαν μία κόλλα χαρτί, δὲν ἤξεραν πῶς νὰ χρησιμοποιήσουν τὸ στυλὸ καὶ μὲ τὸ δάκτυλό τους ἔκαναν πάνω στὸ χαρτὶ τὶς κινήσεις ποὺ γίνονται στὶς ὀθόνες ἁφῆς!!!
Σὲ ἔρευνα ποὺ ἔγινε στὶς Εὐρωπαϊκὲς χῶρες, τὸ 1/3 τῶν μαθητῶν ἀπάντησε ὅτι δυσκολεύονται νὰ γράφουν μὲ στοιχειωδῶς εὐανάγνωστο τρόπο, τόσο μὲ κεφαλαῖα ὅσο καὶ μὲ μικρὰ γράμματα!! Ἀλλά, ἂν θὰ συνεχιστεῖ αὐτό, οὔτε καὶ στὶς ὀθόνες – λίγο ὥς πολὺ – δὲν θὰ μποροῦν πιὰ νὰ γράψουν!! Καί, ὅπως νὰ τὸ κάνουμε, δὲν ἀναπληρώνονται οἱ λέξεις οὔτε μὲ τὰ emoji, οὔτε μὲ τὰ βίντεο δηλαδὴ τὶς περαιτέρω ὀθόνες!
Ἔρευνα τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Λοὺντ τῆς Σουηδίας διαπιστώνει ὅτι «οἱ περισσότεροι μαθητὲς θέλουν νὰ διαβάσουν βιβλία, ἀλλὰ δυσκολεύονται νὰ βροῦν πῶς θὰ τὸ κάνουν»!!!
Ἂς προσέξουμε κι αὐτό: Ἡ ὅλη κατάσταση ἔχει συμβάλει κατὰ πολὺ ἀκόμη καὶ στὸ πτωχὸ λεξιλόγιο τῶν παιδιῶν καὶ τῶν νέων, ποὺ ὅλο καὶ πτωχαίνει! Οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ποὺ διορθώνουν τὰ γραπτὰ τῶν πανελληνίων ἐξετάσεων στὴ Χώρα μας, ξεκάθαρα τὸ λένε: «Περίπου 8 στὰ 10 γραπτὰ εἶναι δύσκολο νὰ καταλάβεις μὲ μία ἀνάγνωση τί λένε»!!
4. Ἄγχος καὶ κατάθλιψη. Αὐτὸ εἶναι περισσότερο κατανοητὸ καὶ ἀπὸ τὴ χρήση τῶν κοινωνικῶν δικτύων, ἡ ὁποία συνδέεται ἄμεσα μὲ αὐξημένα ποσοστὰ μοναξιᾶς, χαμηλῆς αὐτοεκτίμησης καὶ ψυχικῶν διαταραχῶν.
5. Κοινωνικὴ ἀπομόνωση. Καὶ τοῦτο γιατί τὰ παιδιὰ ἀντικαθιστοῦν τὶς ἐπαφές τους μὲ τὰ ἄλλα παιδιά, ἀλλὰ καὶ μὲ αὐτὸ τὸ παιχνίδι τους, μὲ τὰ ψυχρὰ ψηφιακὰ μέσα. Μάλιστα παρατηρήθηκε ἀκόμη καὶ μείωση τῆς συμμετοχῆς τους στὴν τάξη. Στὸ Κάνσας τῶν ΗΠΑ ἀκόμη καὶ ἡ ἀπαγόρευση τῶν κινητῶν στὶς τάξεις, βελτίωσε κατὰ πολὺ τὴν ἀλληλεπίδραση τῶν μαθητῶν τόσο μεταξύ τους, ὅσο καὶ μὲ τοὺς δασκάλους τους καὶ τὴν ὅλη συμμετοχή τους στὴν τάξη.
6. Σωματικὰ προβλήματα, ὅπως αὐτὰ τοῦ ὕπνου, τῆς κόπωσης τῶν ματιῶν, τῆς ξηροφθαλμίας καὶ τῆς ραγδαίας αὔξησης τῆς μυωπίας στὰ παιδιά, τῆς παχυσαρκίας, τῆς μειωμένης φυσικῆς δραστηριότητας μὲ ὅ,τι αὐτὸ σημαίνει κ.λπ. Εἶναι πολὺ χαρακτηριστικὸ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Εὐζωΐας Παιδιῶν τῆς Δανίας, ἔκρουσε τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, καταγράφοντας ξεκάθαρη τὴν ὑποβάθμιση στοὺς βασικοὺς δεῖκτες τῆς ψυχικῆς καὶ τῆς σωματικῆς τους ὑγείας.
* * *
Καὶ τώρα ἀξίζει νὰ δοῦμε τί συμβαίνει μὲ τὴν ἀνάγνωση τῶν ἐντύπων καὶ τὸ παραδοσιακὸ γράψιμο. Πάντα κατὰ τὶς ἐπιστημονικὲς ἔρευνες καὶ μελέτες συμβαίνουν τὰ ἑξῆς:
1. Βαθύτερη κατανόηση τοῦ κειμένου. Μάλιστα ἂν τὸ κείμενο αὐτὸ εἶναι καὶ ἐκτενές, τότε ἐνεργοποιοῦνται πολλὲς ἀπὸ τὶς νοητικὲς διαδικασίες τοῦ ἐγκεφάλου τῶν παιδιῶν καὶ τῶν ἐφήβων. Τέτοιες εἶναι ἡ διατήρηση τῆς προσοχῆς, ἡ ἀνάκληση προηγουμένων πληροφοριῶν, ἡ σύνδεση ἰδεῶν, ἡ διαμόρφωση προβλέψεων κ.λπ.
2. Καλύτερη κριτικὴ σκέψη. Οἱ μαθητὲς συγκεντρώνονται περισσότερο καὶ μποροῦν νὰ ἀναλύσουν σὲ βάθος τὸ περιεχόμενο. Καὶ πόσο δὲν εἶναι αὐτὴ ἀπαραίτητη γιὰ ὅλους μας σήμερα, ἰδιαίτερα γιὰ τὴ νέα γενιά, μὲ τὸ κατακλυσμὸ τῶν πληροφοριῶν, τῶν ψευδῶν εἰδήσεων, τῶν πάσης φύσεως μηνυμάτων καὶ τῆς παραπληροφόρησης! Τὰ δὲ ἐκπαιδευτικὰ βιβλία συμβάλλουν κατὰ πολὺ ἀκόμη καὶ στὴν ἀνάπτυξη τῆς λογικῆς σκέψης. Καὶ δὲν μιλᾶμε γιὰ τὸ διάβασμα τῶν ποιοτικῶν κειμένων ποὺ ἀναπτύσσουν ἕνα πολὺ μεγάλο φάσμα δεξιοτήτων.
3. Αὔξηση τῶν γνωστικῶν δεξιοτήτων τοῦ ἐγκεφάλου, καθ’ ὅσον εἰδικὰ ἡ γραφὴ μὲ τὸ χέρι εἶναι μία σύνθετη κινητικὴ διαδικασία ποὺ ἐνεργοποιεῖ τὰ κέντρα τῆς μάθησης καὶ τῆς γλώσσας στὸν ἐγκέφαλο, κάτι ποὺ δὲν συμβαίνει μὲ τὴν πληκτρολόγηση. Αὐτὸ εἶναι πολὺ σημαντικὸ γιὰ τὰ παιδιὰ καὶ τοὺς ἐφήβους, ἐπειδὴ ὁ ἐγκέφαλός τους βρίσκεται σὲ ἀνάπτυξη. Μάλιστα καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια αὐτῆς τῆς διαδικασίας γίνεται μία ἔντονη ἀναδιοργάνωση τῶν νευρικῶν δικτύων ποὺ ἐνισχύουν τὴ λογικὴ σκέψη, τὸν προγραμματισμὸ καὶ τὸν ἔλεγχο τῆς συμπεριφορᾶς.
4. Βελτίωση τῆς μνήμης. Παρατηρήθηκε ὅτι οἱ μαθητὲς ποὺ κρατοῦν χειρόγραφες σημειώσεις, τείνουν νὰ ἐπεξεργάζονται καὶ νὰ ἀναδιατυπώνουν τὴν πληροφορία, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ θυμοῦνται καλύτερα. Καὶ γενικὰ εἶναι διαπιστωμένο ὅτι συγκρατοῦμε ὅλοι καλύτερα τὶς πληροφορίες ποὺ γράφουμε μὲ τὸ χέρι. Ἔρευνα ποὺ ἔγινε σὲ φοιτητὲς ἔδειξε ὅτι ἐκεῖνοι ποὺ εἶχαν γράψει κάτι χειρόγραφα διατηροῦσαν τὶς πληροφορίες γιὰ μεγάλο χρονικὸ διάστημα, σὲ σύγκριση μὲ ἐκείνους ποὺ τὶς εἶχαν πληκτρολογήσει. Τὸ χειρότερο ἀποτέλεσμα εἶχαν ἐκεῖνοι ποὺ εἶχαν χρησιμοποιήσει τεχνητὴ νοημοσύνη, καθ’ ὅσον θυμόντουσαν ἐλάχιστα!!
5. Αὔξηση τῆς προσοχῆς. Διαπιστώθηκε ὅτι μακριὰ ἀπὸ τὶς ὀθόνες τὰ παιδιὰ παραμένουν ἑστιασμένα σὲ μία δραστηριότητα καὶ σαφῶς γιὰ περισσότερο χρόνο. Ἔρευνες στὶς ΗΠΑ ἔδειξαν ὅτι οἱ μαθητὲς τείνουν νὰ σημειώνουν χειρότερη βαθμολογία στὰ τέστ κατανόησης μετὰ τὴν ἀνάγνωση ψηφιακοῦ κειμένου, ἀπ’ ὅ,τι ὅταν τὰ διαβάζουν σὲ ἔντυπη σελίδα. «Τὸ ἔντυπο βιβλίο προωθεῖ βαθύτερη συγκέντρωση», εἶναι τὸ συμπέρασμά τους.
6. Ἐνίσχυση τῆς ὑπομονῆς. Βλέπετε ἡ παραδοσιακὴ μάθηση δὲν προσφέρει ἐκείνη τὴν «ἄμεση ἱκανοποίηση» τοῦ ψηφιακοῦ κόσμου κι ἔτσι οἱ μαθητὲς ἀναγκαστικὰ προσπαθοῦν περισσότερο.
7. Καλύτερη κοινωνικὴ ἀλληλεπίδραση, καθ’ ὅσον οἱ μαθητὲς ἐπικοινωνοῦν πρόσωπο μὲ πρόσωπο μὲ τοὺς συμμαθητὲς καὶ τοὺς δασκάλους τους, ἀναπτύσσοντας καλύτερα ἀκόμη καὶ τὴ συνεργασία.
8. Πλούσια σωματικὰ ὀφέλη, ὅπως προστασία τῆς ὅρασης, ποιοτικὸς ὕπνος, ἀνάπτυξη τῆς λεπτῆς κινητικότητας λόγῳ τῆς βελτίωσης ὄχι μόνο τῶν μυῶν τοῦ χεριοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ συντονισμοῦ ματιοῦ – χεριοῦ κ.λπ.
* * *
Γενικά, ὅπως ἔχουν παρατηρήσει οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήμονες, ὅταν γράφει κανεὶς μὲ τὸ χέρι, σκέπτεται. Ὅταν πληκτρολογεῖ κάτι ἢ ἀφήνει κάποιον ἄλλο νὰ γράφει γι’ αὐτὸν (ὅπως συμβαίνει εἰδικὰ μὲ τὴν τεχνικὴ νοημοσύνη) ἡ σκέψη ἀποδυναμώνεται.
Ἐπιπλέον ἀξίζει νὰ τονισθεῖ ὅτι ἡ γλώσσα δὲν εἶναι μόνο μέσο ἐπικοινωνίας, εἶναι καὶ ἐργαλεῖο σκέψης. Κι ὅταν τὸ ἐργαλεῖο αὐτὸ πτωχαίνει, τότε σαφῶς πτωχαίνει καὶ ἡ σκέψη.
Στὶς ΗΠΑ, τὴν Εὐρώπη καὶ τὴν Κίνα ποὺ ὥς τώρα ἀφιερώνεται λιγότερος χρόνος χάρη τῶν ὀθονῶν, οἱ δυσκολίες τῶν μαθητῶν εἶναι μεγάλες καὶ καταφάνερες.
* * *
Εἶναι φανερὸ ὅτι ἡ ψηφιακὴ ἐκπαίδευση, δὲν εἶναι τόσο ἁπλὴ ὅσο φαίνεται. Καὶ ἤδη ἔχει ἀπογοητεύσει ὅλους τοὺς θιασῶτες της. Ἡ παραδοσιακὴ ἀποδεικνύεται ὅτι ἔχει ὅλες τὶς ἀρετές. Καὶ δὲν παύει νὰ εἶναι εὐτυχὲς τὸ γεγονὸς ὅτι ἀνακαλύπτεται καὶ πάλι τώρα ποὺ ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη εἶναι πρὸ τῶν πυλῶν. Βλέπετε ἡ τεχνολογία εἶναι ἐργαλεῖο καὶ μόνο. Ὄχι ὑποκατάστατο τῶν πάντων, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς μάθησης ἢ καὶ αὐτῆς τῆς σκέψης μας.
Κ. Γ. Παπαδημητρακόπουλος
