Α΄ ΜΕΡΟΣ
Δὲν θὰ τὸ πιστέψετε, καλοί μου φίλοι. Ὅλες οἱ χῶρες, ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλη, ἐγκαταλείπουν τὶς ὀθόνες στὰ σχολεῖα, καὶ ἐπιστρέφουν στὸ παραδοσιακὸ μολύβι καὶ χαρτί! Ὅλα ξεκίνησαν ἀπὸ τὴ χρήση τῶν κινητῶν, γιὰ νὰ καταλήξουν στὴν κατάργηση καὶ τῶν ὀθονῶν! Τὰ παθήματα τῶν χωρῶν ποὺ εἶχαν αὐτὲς ὡς μέσο διδασκαλίας εἶναι ἀποκαλυπτικά. Πέραν ἀπὸ τὶς ἀπόψεις τῶν εἰδικῶν, ποὺ ἐπιτέλους ἄρχισαν νὰ εἰσακούονται. Ἔστω καὶ τώρα ποὺ εἶναι θέμα χρόνου ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη νά… γράφει καὶ νὰ διαβάζει γιὰ τὸν μαθητή! Ἀλλ’ ἀξίζει νὰ πάρουμε τὰ πράγματα μὲ τὴ σειρά τους…
* * *
Κι ἂς ἀρχίσουμε ἀπὸ τὸ παράδειγμα, τὸ πλέον ἀποκαλυπτικό, τῆς Σουηδίας, ποὺ ἀποτελεῖ καὶ τὴν πλέον ψηφιοποιημένη χώρα τῆς Εὐρώπης.
Λοιπόν, μὲ τὸ ποὺ ἀνακαλύφθηκαν οἱ ὀθόνες θὰ λέγαμε, δηλαδὴ τὸ ἔτος 2009, ἡ Σουηδία, πρώτη καὶ καλύτερη, ἀντικατέστησε τὰ σχολικὰ βιβλία μὲ τὶς ὀθόνες. Τώρα δαπανᾶ μεγάλα ποσὰ (κάπου 120 ἑκατ. εὐρώ), γιὰ νὰ τὰ ἐπαναφέρει! Ἀποδείχθηκε περίτρανα ἐκεῖ, ὅτι ἡ τεχνολογία ἀπὸ μόνη της δὲν ἐγγυᾶται καλύτερη ἐκπαίδευση, μπορεῖ δὲ νὰ τὴν κάνει ἀκόμη χειρότερη!
Τότε τὰ σχολικὰ βιβλία ἀπομακρύνθηκαν ἀπὸ τὰ θρανία καὶ τὶς τσάντες τῶν μαθητῶν, ὅπως καὶ ἀπὸ τὶς σχολικὲς βιβλιοθῆκες, καὶ τὴ θέση τους πῆραν τὰ laptops καὶ τὰ tablets! Οἱ μαθητὲς συνδέονταν σὲ πλατφόρμες γιὰ ἀνάγνωση, γραφὴ καὶ ὑποβολὴ ἐργασιῶν, ἡ δὲ τάξη ἀναδιαμορφώθηκε γύρω ἀπὸ τὶς ψηφιακὲς συσκευές!!
Στόχος ἦταν ἡ νέα γενιὰ νὰ ἔχει ὡς βάση τὴν τεχνολογία, νὰ ἀναπτυχθοῦν οἱ ψηφιακὲς δυνατότητες στὴ μάθηση, νὰ διευρυνθεῖ ἡ πρόσβαση στὴ γνώση, νὰ ἐκσυγχρονιστεῖ ἡ διδασκαλία καὶ οἱ ὀθόνες νὰ καταστοῦν τὰ ἐργαλεῖα γιὰ τὸ αὔριο! Ἤθελαν οἱ ὀθόνες νὰ κάνουν τὴ μάθηση πιὸ σύγχρονη, σαφῶς ἐνδιαφέρουσα καὶ ἀπολύτως ἀποτελεσματική!
Στὴ λογικὴ αὐτὴ προσαρμόστηκαν ὅλοι. Μαθητὲς καὶ ἐκπαιδευτικοί. Ἔτσι ἡ ψηφιακὴ τάξη ἔφθασε νὰ θεωρεῖται σύμβολο προόδου καὶ μάλιστα πρωτοποριακῆς! Ἡ δὲ τεχνολογία παρουσιαζόταν ὡς τό… μέλλον τῆς ἐκπαίδευσης! Ἀκόμη καὶ στὰ παιδιὰ τοῦ νηπιαγωγείου δόθηκαν tablets, ποὺ ἦταν μάλιστα καί… ὑποχρεωτικὴ ἡ χρήση τους!!
Οἱ ἐξελίξεις στὶς ἴδιες τὶς συσκευές, ἡ κάθετη πτώση τῶν τιμῶν τους, ἀλλὰ καὶ ὅσα συνέβησαν μὲ τὸν κορωνοϊό, διευκόλυναν τὰ μέγιστα αὐτὸ τὸ ἐγχείρημα. Ἡ ἴδια ἡ Σουηδία ἦταν ἀπ’ τὶς χῶρες ποὺ ἐπένδυσαν τὰ περισσότερα στὴ χρήση τῆς τεχνολογίας στὰ σχολεῖα. Τὸ ὅραμά της ἦταν νὰ μπεῖ δυναμικὰ στὴν ψηφιακὴ ἐποχή, ὅπως ἔλεγε. Καὶ γιὰ τοῦτο στόχευε νὰ μετατρέψει τὸ ἐκπαιδευτικό της σύστημα, ὡς τὸ πλέον ψηφιοποιημένο τοῦ κόσμου! Καὶ τὸ κατόρθωσε αὐτὸ σὲ τέτοιο βαθμό, ποὺ ἔγινε πρότυπο πρὸς μίμηση!!
Κι ὅλα αὐτὰ δὲν ἔγιναν τυχαῖα. Συμβαίνει ἡ Σουηδία νὰ εἶναι μία χώρα «παραγωγῆς ἑταιρειῶν τεχνολογίας» στὴν Εὐρώπη, ὅπως λέγεται, ἡ ἀξία τῶν ὁποίων προσεγγίζει τὸ 1 δισεκ. εὐρώ.
Μὲ τὸ πέρασμα τοῦ χρόνου ὅμως, γονεῖς καὶ ἐκπαιδευτικοί, ἄρχισαν νὰ ἀνησυχοῦν. Παρατήρησαν ὅτι ἡ συνεχὴς χρήση ὀθονῶν στὴν τάξη, δὲν εἶχε τὰ ἀναμενόμενα ἀποτελέσματα. Τὰ παιδιὰ δυσκολεύονταν νὰ συγκεντρωθοῦν. Δυσκολεύονταν στὸ νὰ κατανοήσουν (ψηφιακὰ) κείμενα καὶ νὰ ἐπεξεργασθοῦν τὶς σχετικὲς πληροφορίες. Δυσκολεύονταν ἀκόμη καὶ στὸ νὰ γράψουν. Ἡ δὲ ποιότητα τῶν ἐργασιῶν μειώθηκε κατὰ πολύ. Σύμφωνα μὲ στοιχεῖα τοῦ BBC 1 στοὺς 4 μαθητὲς ἡλικίας 15-16 ἐτῶν δὲν πλησίαζε κἄν οὔτε αὐτὸ τὸ βασικὸ ἐπίπεδο κατανόησης κειμένου!!
Ἐπιπλέον παρατηρήθηκαν φαινόμενα ἐπηρεασμοῦ τῆς ἐγκεφαλικῆς ἀνάπτυξης τῶν παιδιῶν, κόπωσης τῶν ματιῶν τους, προβλήματα στὸν ὕπνο τους, ὅπως καὶ στὴν ψυχικὴ καὶ αἰσθηματική τους κατάσταση. Κι ἀκόμη ἀνεπίτρεπτο ἄγχος, μικρότερη κοινωνικὴ ἐπαφή, μειωμένη συμμετοχὴ στὴν τάξη κ.λπ.
Πέραν τοῦ ὅτι οἱ μαθητὲς ἔφθασαν νὰ παίζουν διαδικτυακὰ παιχνίδια, νὰ μπαίνουν στὰ κοινωνικὰ δίκτυα, νὰ περιηγοῦνται στὸ διαδίκτυο κ.λπ. καὶ μάλιστα κατὰ τὴ διάρκεια τῶν μαθημάτων.
Οἱ ἐκπαιδευτικοὶ δὲν εἶχαν νὰ κάνουν μόνο μὲ τὴν διδασκαλία τῶν μαθημάτων, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν διαχείριση ὅλων αὐτῶν τῶν προβλημάτων, γεγονὸς ποὺ μείωνε κατὰ πολὺ τὴν ἀπόδοσή τους.
Ὅλα αὐτὰ εἶχαν πλέον κι ἕνα ἄλλο ἀρνητικὸ ἀποτέλεσμα γιὰ τὴν ἴδια τὴ χώρα. Ἀπὸ τὶς κορυφαῖες θέσεις ποὺ κατεῖχε στὴ βαθμολογία τῆς PISA, δηλαδὴ τοῦ Συστήματος Ἀξιολόγησης τοῦ ΟΟΣΑ γιὰ τὴν ἐκπαίδευση, ἔπεσε κατακόρυφα τὸ 2012, τὸ δὲ 2022 – μετὰ ἀπὸ μία σύντομη ἀνάκαμψη – βυθίστηκε καὶ πάλι καὶ μάλιστα στοὺς τομεῖς τῶν μαθηματικῶν καὶ τῆς ἀνάγνωσης!
Ἔτσι σὲ διαβούλευση ποὺ ἔγινε τὸ 2023, στὴν ὁποία συμμετεῖχαν ἀκαδημαϊκοὶ ἐρευνητές, ἐκπαιδευτικοὶ ὀργανισμοί, δημόσιοι φορεῖς καὶ δῆμοι, τὸ συμπέρασμα στὸ ὁποῖο κατέληξαν ἦταν τοῦτο: Ἡ τεχνολογία προκαλεῖ προβλήματα στὶς τάξεις!
Κατόπιν αὐτοῦ ἀποφασίστηκε ἡ ἄμεση ἐπιστροφὴ στὰ βιβλία καὶ τὴν παραδοσιακὴ μάθηση. «Προσπαθοῦμε νὰ ἀπαλλαγοῦμε ἀπὸ τὶς ὀθόνες ὅσο τὸ δυνατὸν περισσότερο», λένε πλέον ἐκεῖ οἱ ἁρμόδιοι. Καὶ πὼς «τὰ μαθήματα χωρὶς ὀθόνη δημιουργοῦν καλύτερες συνθῆκες γιὰ νὰ συγκεντρωθοῦν τὰ παιδιὰ καὶ νὰ ἀναπτύξουν τὶς δεξιότητές τους στὴ γραφὴ καὶ τὴν ἀνάγνωση». Τὸ δὲ σύνθημα τῆς Κυβέρνησης εἶναι τοῦτο πλέον: «Ἀπὸ τὶς ὀθόνες στὰ βιβλία»!!
* * *
Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνο ἡ Σουηδία. Εἶναι καὶ ἡ Δανία ποὺ ἀποσύρει τὶς ὀθόνες καὶ ἐπιστρέφει στὸ χαρτὶ καὶ τὸ μολύβι, ἀνατρέποντας μία πορεία 15ετοῦς ψηφιακοῦ μετασχηματισμοῦ στὰ σχολεῖα. Ἡ πρωθυπουργός της ἀνακοίνωσε ἤδη τὴν ἐπιστροφὴ στὸ παραδοσιακὸ μοντέλο μάθησης. Ὅπως καὶ στὴν καταπολέμηση τῆς ἐξάρτησης ἀπὸ τὶς ψηφιακὲς συσκευές, ὅπως εἶπε. Μάλιστα θὰ ξοδέψει μεγάλα ποσὰ (1,2 δισεκ. κορῶνες), γιὰ τὸ ἐπιτύχει αὐτό.
Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι ἡ Δανία ἤδη συγκαταλέγεται στὶς χῶρες ἐκεῖνες (ὅπως π.χ. ἡ Αὐστραλία) ποὺ ἔχει θεσπίσει αὐστηροὺς περιορισμοὺς καὶ ἀπαγορεύσεις στὴν πρόσβαση τῶν παιδιῶν καὶ τῶν ἐφήβων κάτω τῶν 15 ἐτῶν στὰ κοινωνικὰ δίκτυα.
Παγκοσμίως, γονεῖς καὶ ἐκπαιδευτικοί, ἀσκοῦν ὅλο καὶ μεγαλύτερες πιέσεις στὶς κυβερνήσεις τους γιὰ τὴ λήψη μέτρων κατὰ τῶν ὀθονῶν στὰ σχολεῖα.
Ἤδη σὲ πρόσφατη ἀνακοίνωση τοῦ ΟΗΕ ἀναφέρεται ὅτι περισσότερες ἀπὸ 60 χῶρες ἔχουν θεσπίσει διάφορα μέτρα. Δηλαδὴ παρατηρεῖται ὅτι διαμορφώνεται ἕνα παγκόσμιο ρεῦμα κατὰ τῆς χρήσης ὀθονῶν στὰ σχολεῖα καὶ μάλιστα στὴν ἐποχὴ τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης.
Στὶς ΗΠΑ 16 πολιτεῖες ἔχουν καταθέσει νομοσχέδια γιὰ τὸν περιορισμὸ τῆς χρήσης τῆς τεχνολογίας στὶς αἴθουσες διδασκαλίας. Στὸ Λὸς Ἄντζελες 12 γονεῖς ξεκίνησαν τὴ σχετικὴ δράση μὲ τὸ «Schools Beyond Screens». Ἤδη στὴν προσπάθειά τους ἐντάχθηκαν χιλιάδες γονεῖς καὶ ἐκπαιδευτικοὶ σὲ ὅλες τὶς ΗΠΑ.
Στὶς Σεοὺλ ποὺ τὸ 95% τῶν μαθητῶν ἔχουν χρησιμοποιήσει ἐργαλεῖα τεχνητῆς νοημοσύνης, τὸ δὲ 90% τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἐκφράζει μεγάλη ἀνησυχία γιὰ τὴν αὐξανόμενη ἐξάρτηση τῶν μαθητῶν ἀπὸ τέτοιες τεχνολογίες!! [1]
(Θὰ ὁλοκληρώσουμε τὸ θέμα μας στὸ ἑπόμενο)
Κ. Γ. Παπαδημητρακόπουλος
Σημειώσεις:
[1] Αὐτὸ προκύπτει ἀπὸ τὴν μελέτη τοῦ «Ἰνστιτούτου Ἐρευνῶν καὶ Πληροφόρησης Ἐκπαίδευσης» τῆς Σεούλ, ποὺ πραγματοποιήθηκε σὲ 26.541 μαθητὲς καὶ ἐκπαιδευτικοὺς τὸ 2025.
