π. Στέφανος Στεφόπουλος
«SATANIC PANIC»:
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΠΙΔΑ
Η «ΠΛΥΝΤΗΡΙΟ» ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ;
Ο όρος «Σατανικός Πανικός» (Satanic Panic) αποτελεί την πιο ακραία μορφή αυτού που οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν «Ηθικό Πανικό». Πρόκειται για μια κατάσταση όπου μια κοινωνία αντιδρά με παράλογο φόβο απέναντι σε μια ομάδα ανθρώπων, θεωρώντας τους απειλή για τις αξίες της. Ο όρος καθιερώθηκε στη Δύση κυρίως κατά τη δεκαετία του 1980, αν και η ακαδημαϊκή του χρήση παγιώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του ’90. Χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει αναδρομικά τη μαζική υστερία εκείνης της περιόδου. Σήμερα, τα ΜΜΕ χρησιμοποιούν συχνά τον όρο, προκαλώντας όμως μια έντονη αντιπαράθεση: προστατεύει τους αθώους από ένα σύγχρονο κυνήγι μαγισσών ή προσφέρει κάλυψη σε πραγματικά εγκληματικά δίκτυα;
Στην Ελλάδα, η δεκαετία του ’80 και οι αρχές του ’90 αποτέλεσαν το αποκορύφωμα μιας εγχώριας εκδοχής αυτού του φαινομένου. Το επίκεντρο βρισκόταν κυρίως σε φονταμενταλιστικούς κύκλους εκτός της Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως ορισμένες ομάδες παλαιοημερολογιτών και κοινότητες πεντηκοστιανών. Οι ομάδες αυτές καλλιέργησαν ένα κλίμα έντονης εσχατολογικής αγωνίας, βλέποντας παντού «σημάδια του Αντιχρίστου». Η κατάσταση αυτή δημιούργησε ένα υπόβαθρο που έκανε την ελληνική κοινή γνώμη εξαιρετικά ευάλωτη σε ακραίες θεωρίες, μπερδεύοντας συχνά τον θρησκευτικό συντηρητισμό με την πραγματική απειλή του εγκλήματος.
Χαρακτηριστικό, για την τάση της εποχής εκείνης, είναι το παρακάτω απόσπασμα από άρθρο της εφημερίδας Ορθόδοξος Τύπος: «Προσοχή από τους αυτοσχέδιους εξηγητάς των προφητειών και της Αποκαλύψεως… (Παρατηρούνται) διαφωνίες έντονες, ερμηνείες και παρερμηνείες, λογισμοί και παραλογισμοί, που φθάνουν σε ακρότητες και σε χωρισμούς ανδρογύνων ακόμη. Και το θλιβερώτερον είναι ότι κυκλοφορούν πολλά δημοσιεύματα, βιβλία, τεύχη και άλλα που φανατίζουν τους αναγνώστας, προκαλούν μεγαλυτέραν σύγχυσιν και κλονίζουν συνειδήσεις… Ο αριθμός 666 δεν σκοτώνει ούτε μπορεί να βλάψη κανέναν. Ούτε αρνείται κανείς τον Χριστόν και την ψυχήν του, αν δεν το πράξη θεληματικά, όπως διδάσκει και ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Η πίστις δεν είναι αριθμός θεωρητικός, δια να καταστροφή και να καταργηθή αυτομάτως από κάποιον άλλον αριθμόν. Η πίστις είναι η άμεση και ζωντανή σύνδεσίς μας με τον Σωτήρα μας Ιησούν Χριστόν και όταν είμεθα με ταπείνωσιν και αγάπην συνδεδεμένοι μαζί του, καμμιά, απολύτως καμμιά δύναμις δεν μπορεί να μας χωρίση από Εκείνον ή να μας βλάψη (Ορθοδ. Τύπος, 21/11/86). Διαβάστε και το σχετικό κείμενο του μακαριστού π.Δανιήλ Γούβαλη εδώ.
Η χρήση του όρου είναι απαραίτητη για να μας υπενθυμίζει πώς ο συλλογικός φόβος μπορεί να καταστρέψει ζωές χωρίς αποδείξεις. Η υπόθεση του νηπιαγωγείου McMartin στις ΗΠΑ (1983) παραμένει η πιο χαρακτηριστική. Εκπαιδευτικοί κατηγορήθηκαν για τελετουργική κακοποίηση εκατοντάδων παιδιών. Μετά από επτά χρόνια ερευνών, αποδείχθηκε ότι δεν υπήρχε κανένα στοιχείο. Οι καταθέσεις των παιδιών ήταν προϊόν υποβολής από ανακριτές. Ο όρος «Σατανικός Πανικός» βοηθά τις αρχές να παραμένουν ψύχραιμες, αποφεύγοντας δικαστικές πλάνες που βασίζονται σε προκαταλήψεις.
Η Αποσιώπηση του Πραγματικού Κινδύνου
Από την άλλη πλευρά, η υπερβολική χρήση του όρου μπορεί να λειτουργήσει ως «πλυντήριο». Όταν κάθε καταγγελία για τελετουργικό έγκλημα βαφτίζεται αυτόματα «πανικός», δημιουργείται ένα περιβάλλον ατιμωρησίας για σκοτεινές ομάδες που δρουν μεθοδικά. Υπάρχουν οργανώσεις όπως η Order of Nine Angles (O9A) και οι παραφυάδες της, όπως το Δίκτυο 764, οι οποίες συνδυάζουν τον σατανισμό με τον νεοναζισμό και εγκλήματα κατά παιδιών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ιδεολογία δεν είναι συμβολική. Κηρύττει ρητά τη βία και την κακοποίηση ανηλίκων ως απαραίτητα τελετουργικά μέσα. Παράλληλα, η heavy metal μουσική, ειδικά σε είδη όπως το black metal και το thrash metal, χρησιμοποιεί συχνά σατανιστικό στίχο και ύφος, ή προωθεί νεοναζιστικές και ρατσιστικές απόψεις. Αν και για μερικούς θεωρείται ή είναι καλλιτεχνική έκφραση, για άλλους ακραίους πυρήνες λειτουργεί ως όχημα ριζοσπαστικοποίησης. Όταν αυτά τα φαινόμενα συμπεριλαμβάνονται συλλήβδην στον όρο «Σατανικός Πανικός», οι πραγματικά επικίνδυνες περιπτώσεις αθωώνονται επικοινωνιακά.
Η κατάσταση αυτή θυμίζει τον μύθο του Αισώπου για τον ψεύτη βοσκό. Όταν στο παρελθόν κάποιοι φώναζαν «Λύκος!» χωρίς να υπάρχει κίνδυνος, η κοινωνία σταμάτησε να τους πιστεύει. Σήμερα όμως, όταν εμφανίζεται ένας πραγματικός λύκος (όπως τα βίαια αποκρυφιστικά δίκτυα), η κοινή γνώμη συχνά αδιαφορεί καθώς θεωρεί ότι πρόκειται για ακόμη έναν «ψεύτικο πανικό», αφήνοντας έτσι τους πραγματικούς ενόχους στο απυρόβλητο. Η λύση βρίσκεται στην προσεκτική έρευνα: πρέπει να απορρίπτουμε τη φαντασιοπληξία, αλλά να μην εθελοτυφλούμε μπροστά στο έγκλημα, όποιο «μανδύα» κι αν φοράει αυτό.
Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του Ι.Ν. Αγίων Ταξιαρχών Ιστιαίας. Ευχαριστούμε για την αναδημοσίευση!
