Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
«Μὲ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ ἔχετε σωθεῖ διὰ μέσου τῆς πίστεως· καὶ αὐτὸ δὲν προέρχεται ἀπὸ ἐσᾶς, ἀλλὰ εἶναι τὸ δῶρο τοῦ Θεοῦ»
Μὲ τά λόγια αὐτά, ὅπως σήμερα τά ἀκούσαμε ἀπό τήν πρός τούς Ἐφεσίους ἐπιστολή, ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μᾶς ἀποκαλύπτει ὅτι ἡ σωτηρία μας δὲν εἶναι κάτι ποὺ ἐξαγοράζεται μὲ τὶς δικές μας δυνάμεις, οὔτε ἕνα βραβεῖο γιά τὰ ὑποτιθέμενα κατορθώματά μας. Ἡ σωτηρία εἶναι τὸ ἀπόλυτο δῶρο τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ.
Καί καθώς σήμερα ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας ξεκινᾶ τήν προετοιμασία γιά τήν ἑορτή τῶν Χριστουγέννων, αὐτός ὁ λόγος ἔρχεται νὰ δώσει τὸ ἀληθινὸ νόημα στὸν ἀγῶνα ποὺ ξεκινᾶμε, προφυλάσσοντάς μας ἀπὸ τὴ πνευματικὴ παγίδα τοῦ ἐγωϊσμοῦ.
Στὸ πρῶτο μέρος τοῦ ἀποστολικοῦ ἀναγνώσματος, ὁ ἀπόστολος Παῦλος περιγράφει τὴν κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου πρὸ Χριστοῦ: εἴμασταν πνευματικὰ νεκροὶ ἐξαιτίας τῶν ἁμαρτιῶν μας. Ὅμως, ὁ Θεός, «ἐξαιτίας τῆς πολλῆς ἀγάπης Του», μᾶς ζωοποίησε μαζὶ μὲ τὸν Χριστό, ἀλλά αὐτὸ δὲν ἔγινε ἀπὸ τὰ ἔργα μας, ὥστε νὰ μὴν μπορεῖ κανεὶς νὰ ὑπερηφανευτεῖ». Ἑρμηνεύοντας αὐτὴ τὴν ἀλήθεια, ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς σημειώνει χαρακτηριστικὰ ὅτι ἡ πίστη εἶναι ἐκείνη ποὺ μᾶς δικαιώνει, διότι τὰ ἀνθρώπινα ἔργα, ὅσο σπουδαῖα κι ἂν φαίνονται, εἶναι ἐλλιπῆ μπροστά στὴν ἁγιότητα τοῦ Θεοῦ. Ἡ χάρη τοῦ Χριστοῦ εἶναι αὐτὴ ποὺ καλύπτει τὶς ἐλλείψεις μας. Τὰ «καλὰ ἔργα» δὲν εἶναι τὸ νόμισμα γὰρ νὰ ἀγοράσουμε τὸν Παράδεισο, ἀλλὰ ἡ φυσικὴ ἐκδήλωση τῆς εὐγνωμοσύνης μας γιά τὸ δῶρο ποὺ ἤδη μᾶς χάρισε ὁ Χριστός μέ τη Σταύρωση καί τήν Ἀνάστασή Του.
Κατόπιν ὁ Ἀπόστολος Παῦλος συνεχίζει μὲ μιὰ φράση ποὺ φανερώνει τὴν ἀξία τοῦ ἀνθρώπου: «Διότι εἴμαστε δικό Του δημιούργημα, καθὼς πλαστήκαμε διὰ μέσου τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ γιά νὰ κάνουμε ἀγαθὰ ἔργα». Ὁ Ἐναθρωπήσας Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, ἀναδημιούργησε τόν ἄνθρωπο στόν ἑαυτό Του καί ἔτσι μέ τήν ἕνωσή μας μαζί Του, μᾶς ἀναδημιούργησε μέσα στὴν Ἐκκλησία γιά νὰ ζοῦμε μέσα στὰ ἀγαθὰ ἔργα. Ὁ Ἅγιος Κύριλλος Ἀλεξανδρείας ἐξηγεῖ ὅτι αὐτὴ ἡ ἀναδημιουργία συντελεῖται μέσα ἀπὸ τὴ μυστηριακὴ ζωή. Ὁ Χριστὸς μᾶς ἐμφυτεύει στὸ δικό Του Σῶμα, ὥστε οἱ πράξεις μας νὰ μὴν εἶναι πλέον ἁπλῶς «ἀνθρωπιστικὲς ἐνέργειες», ἀλλὰ καρποὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ποὺ ἐνεργεῖ μέσα μας.
Αὐτὴ ἡ Χάρη τοῦ Θεοῦ, γιά τὴν ὁποία ὁμιλεῖ ὁ Παῦλος, δὲν προσφέρεται θεωρητικά. Ἐκχέεται ἐπάνω στὴν Ἁγία Τράπεζα. Ἀπὸ σήμερα, ξεκινᾶ μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ ὄμορφες καὶ πνευματικὰ καρποφόρες παραδόσεις τῆς Ὀρθοδοξίας μας: τὸ Ἱερὸ Σαρανταλείτουργο. Γιά 40 συνεχόμενες ἡμέρες, ἡ ἀναίμακτη θυσία θὰ τελεῖται καθημερινά καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ζώντων καὶ τῶν κεκοιμημένων ἀδελφῶν μας θὰ μνημονεύονται στὴν Ἱερά Προσκομιδή. Πολλοὶ Χριστιανοὶ σήμερα, ἐπειδὴ παραμένουν ἀκατήχητοι, θεωροῦν τὴν μνημόνευση τῶν ὀνομάτων μιὰ τυπικὴ διαδικασία. Ὅμως εἶναι ἡ πιο μεγάλη εὐεργεσία γιά τόν ἄνθρωπο, ὅπως μᾶς διαβεβαιώνει κι ὁ μεγάλος σύγχρονος Ἅγιος Λουκᾶς ὁ Ἰατρός, δίδοντας μία πραγματική, πνευματικὴ διάσταση. Ὅταν ἦταν πλέον ἡλικιωμένος καὶ σχεδὸν τυφλός, ἐπέμενε νὰ στέκεται ὄρθιος ἐπὶ ὧρες στὴν Προσκομιδὴ γιά νὰ διαβάζει ὁ ἴδιος ἑκατοντάδες ὀνόματα. Ὅταν ἕνας βοηθός του ἱερέας τοῦ ζήτησε νὰ ξεκουραστεῖ, ὁ Ἅγιος Λουκᾶς ἀπάντησε αὐστηρά: «Τὸ νὰ μνημονεύεις ἕνα ὄνομα στὴν Ἁγία Τράπεζα δὲν εἶναι μιὰ ἁπλὴ ἀνάγνωση. Εἶναι μιὰ λεπτή, πνευματικὴ χειρουργικὴ ἐπέμβαση. Γιὰ κάθε ὄνομα βγάζουμε μιὰ μερίδα ἀπὸ τὸ πρόσφορο καὶ τὴν τοποθετοῦμε στὸ Ἅγιο Δισκάριο, μπροστά στον Χριστό. Κάθε ψίχουλο ποὺ πέφτει μέσα στὸ Ἅγιο Ποτήριο, λούζεται ἀπὸ τὸ Αἷμα Του. Εἶναι μιὰ ἐπέμβαση ποὺ ἀπαιτεῖ τὸν πνευματικὸ ἱδρώτα τοῦ ἱερέα, γιὰ νὰ θεραπευτοῦν οἱ ζωντανοὶ καὶ νὰ ἀνακουφιστοῦν οἱ κεκοιμημένοι»
Καὶ γιά νὰ καταλάβουμε πόσο βαθιὰ καὶ λυτρωτικὰ φτάνει αὐτὴ ἡ «πνευματικὴ χειρουργική», ἡ ἐκκλησιαστική μας παράδοση διασώζει ἕνα συγκλονιστικὸ γεγονὸς ἀπὸ τὸν βίο τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Διαλόγου. Μιὰ ἡμέρα, καθὼς ὁ Ἅγιος περπατοῦσε στὴ Ῥώμη, ἔμαθε γιά μιὰ σπάνια πράξη δικαιοσύνης ποὺ εἶχε κάνει ὁ ἀρχαῖος εἰδωλολάτρης αὐτοκράτορας Τραϊανός, ὁ ὁποῖος εἶχε πεθάνει ὡς διώκτης τῶν Χριστιανῶν, ἀλλά εἶχε δικαιώσει μία χήρα πού εἶχε χάσει ἄδικα τόν μοναχογιό της. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος συγκινήθηκε τόσο βαθιά, ὥστε ἐπέστρεψε στὸν ναὸ καὶ ἄρχισε νὰ λειτουργεῖ καθημερινά, ζητώντας ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ ἐλεήσει τὴν ψυχὴ τοῦ Τραϊανοῦ. Ὅταν συμπληρώθηκε ὁ κύκλος τῶν σαράντα Λειτουργιῶν, ὁ Ἅγιος ἄκουσε μιὰ οὐράνια φωνὴ νὰ τοῦ λέει: «Εἰσήκουσα τὴν εὐχή σου καὶ ἔδωσα τὴ συγχώρεση στὸν Τραϊανό· ἀπὸ ἐδῶ καὶ στὸ ἑξῆς ὅμως, νὰ μὴν Μοῦ προσφέρεις ξανά θυσίες γιά ἀσεβεῖς»
Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
Ἄς σκεφτοῦμε τό πνευματικό μεγαλείο! Ἂν ἡ σαρανταήμερη ἀναίμακτη θυσία μπόρεσε νὰ βγάλει ἀπὸ τὸ σκοτάδι τοῦ Ἅδου ἕναν εἰδωλολάτρη αὐτοκράτορα, σκεφτεῖτε πόση δύναμη ἔχει τὸ Σαρανταλείτουργο για τοὺς δικούς μας κεκοιμημένους, οἱ ὁποῖοι ἔφυγαν ἀπὸ τὴ ζωὴ αὐτὴ βαπτισμένοι στὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἔχοντας ἔστω καὶ μιὰ σπίθα πίστης! Ἡ καθημερινή, ἀδιάκοπη ῥοὴ τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου γαληνεύει τη ζωή τῶν ζωντανῶν, ἀναπαύει τὶς ψυχὲς τῶν κεκοιμημένων καὶ καθαρίζει τίς ἁμαρτίες. Καθὼς ξεκινᾶ ἡ Σαρανταήμερη Νηστεία τῶν Χριστουγέννων, ἄς ἔχουμε βαθειὰ χαραγμένο στὸν νοῦ μας τὸν σημερινὸ ἀποστολικὸ λόγο: «Μὲ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ ἔχετε σωθεῖ… ἡ σωτηρία σας εἶναι τὸ δῶρο τοῦ Θεοῦ».
Ἂν νηστέψουμε ἀπὸ τὶς τροφές καί τίς ἐμπαθεῖς καταστάσεις, ἂν αὐξήσουμε τὶς προσευχές μας καὶ ἂν κάνουμε ἐλεημοσύνες πιστεύοντας ὅτι μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο «ὑποχρεώνουμε» ἢ «ἀγοράζουμε» τὸν Θεό, τότε ἔχουμε ἤδη χάσει τὸν δρόμο. Ἔχουμε πέσει στὴν παγίδα τῆς αὐτοδικαίωσης. Ἡ νηστεία δὲν εἶναι ἐμπορικὴ συναλλαγή, ἀλλὰ τὸ δικό μας «ἀντίδωρο» ἀγάπης. Νηστεύουμε ἐπειδὴ Ἐκεῖνος, ἐνῶ ἦταν πλούσιος, ἔγινε φτωχὸς γὰρ ἐμᾶς καὶ κατέβηκε στὴ γῆ γιά νὰ γεννηθεῖ σὲ μιὰ φτωχικὴ φάτνη. Καθαρίζουμε τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχή μας, καὶ φέρνουμε τὰ ὀνόματά μας στὸ Σαρανταλείτουργο, ὄχι γὰρ νὰ καυχηθοῦμε ἤ νά ἐπιδειχθοῦμε, ἀλλὰ γιά νὰ γίνει ἡ καρδιά μας μιὰ καθαρή, ζεστὴ φάτνη ποὺ θὰ ὑποδεχθεῖ τὸν τεχθέντα Κύριο.
Γι’ αὐτὸ τὸ μυστήριο τῆς θείας συγκαταβάσεως, ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος μᾶς προτρέπει χαρακτηριστικά: «Ἄλογε ἄνθρωπε, γονάτισε μὲ ταπείνωση μπροστά στὴ φάτνη, ἀπὸ τὴν ὁποία πρόκειται νὰ τραφεῖς καὶ νὰ χορτάσεις ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν θεῖο Λόγο» (Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, Λόγος ΛΗ΄, Εἰς τὰ Θεοφάνια).
Ἀς ξεκινήσουμε, λοιπόν, ἀπὸ σήμερα αὐτὸν τὸν εὐλογημένο ἀγῶνα μὲ ταπεινὸ φρόνημα. Ἀς συνδυάσουμε τὴ νηστεία τῶν τροφῶν μὲ τὴ συχνὴ συμμετοχή μας στὴ Θεία Λειτουργία αὐτῶν τῶν σαράντα ἡμερῶν, τηρώντας βέβαια καὶ τὴν καθαρότητα τῆς ψυχῆς μας μὲ τὴν ἐξομολόγηση. Ἀς ἀφεθοῦμε μὲ ἐμπιστοσύνη στὴ Χάρη τοῦ Θεοῦ, ὁμολογώντας ὅτι εἴμαστε «ἀχρεῖοι δοῦλοι» ποὺ ἁπλῶς προσφέρουν τὸ ἐλάχιστο μπροστά στὸ Μέγα Δῶρο τῆς Θείας Ἐνανθρωπήσεως.
Καλὸ καὶ εὐλογημένο Σαρανταήμερο! Ἀμήν.
