Περί τών οκτώ πειρασμών τών μοναχών καί τών λαϊκών χριστιανών.

Ὑπό Ρουμάνου Γέροντος Κλεόπα.

Πατέρες καί αδελφοί,

Ό μοναχός καί ό αγωνιστής χριστιανός είναι πνευ­ματικοί μαχηταί σέ κάθε στιγμή τῆς ζωῆς τους άπό τήν γέννησι μέχρι τόν θάνατο τους. Είναι όμως άνάγκη νά γνωρίζουμε τήν τέχνη αὐτοῦ τοῦ άοράτου πολέμου καί ά­πό ποια μέρη έρχεται έναντίον μας ό νοητός έχθρός. Ό ά­γιος Μελέτιος ό Όμολογητής μάς λέγει ότι ό πειρασμός έρχεται άπό έξι σημεία έναντίον μας, ένώ ό άγιος Νικόδη­μος ό Αγιορείτης γράφει άπό οκτώ, δηλ. άπό έπάνω καί άπό κάτω, άπό δεξιά καί άριστερά, άπό έμπρός καί πίσω καί άπό μέσα καί έξω.

Στήν συνέχεια θά ομιλήσουμε έκτενέστερα γιά τόν πολυμερή αύτόν πόλεμο τοῦ διαβόλου μέ τήν βοήθεια τοῦ Παναγάθου Θεοῦ.

1) Ό άπό έπάνω πειρασμός: Είναι δύο ειδών: Τό πρώ­το συμβαίνει όταν άρχίζουμε νά κάνουμε μία άδιάκριτη καί άπερίσκεπτη άσκησι πού υπερβαίνει τίς δυνάμεις μας, όπως έπί παραδείγματι: ύπερβολική νηστεία, συνε­χή άγρυπνία, πολλές μετάνοιες, καί άλλες ύπερβολικές άσκήσεις. Αὐτή ἡ άσκησις έχει ώς άποτέλεσμα νά άδυνατίζη τό σώμα μας καί νά ἀδυνατοῦμε νά εργασθοῦμε τίς άρετές τοῦ Χριστοῦ. Συγχρόνως ταράζεται ό νοῦς μας γιατί δέν άναπαύεται σ' αύτοῦ τοῦ είδους τίς άσκήσεις. Τό δεύτερο είδος πειρασμοῦ συμβαίνει όταν ερευνοῦμε τήν Αγία Γραφή χωρίς νά διαθέτουμε τήν άνάλογη πνευ­ματική ήλικία καί κατάστασι μέ άποτέλεσμα, έάν κά­ποιος δέν εύρεθή νά μάς χαλιναγωγήση, θά φθάσουμε στήν τρέλλα, τήν αίρεσι καί τήν βλασφημία του Θεοῦ.

Ή Αγία Γραφή είναι ἡ άπύθμενη θάλασσα τῆς σο­φίας τοῦ Θεοῦ καί άπ' αύτό τό νερό ἐμεῖς πρέπει νά βγά­λουμε όσο είναι δυνατόν καί άπαραίτητο γιά νά άνακουφισθοῦμε άπό τήν πνευματική μας δίψα. Άπ' αὐτὸ τό νε­ρό ό άνθρωπος βγάζει μέ τόν κουβά καί άπ' αύτόν στήν κανάτα καί άπό εκεί παίρνει μέ ένα ποτήρι νά δροσισθή καί δέν προσπαθεί μέ μία φορά νά βγάλη τό νερό τῆς σο­φίας τοῦ Θεοῦ έξω, διότι δέν έχει τά κατάλληλα έργαλεία καί ύπάρχει βεβαίως ό φόβος νά πνιγή. "Ετσι έπνίγηκαν πολλοί έρευνηταί τῶν Γραφῶν λόγω τῆς ύπερηφανείας των καί έγιναν άρχηγοί αιρέσεων καί ώδήγησαν μαζί μέ τούς εαυτούς των χιλιάδες ψυχές στόν άδη.

Ό άπό κάτω πειρασμός: Άπό κάτω έρχεται ό πειρα­σμός καί μάς πειράζει μέ τήν άκηδία καί οκνηρία γιά τήν έπιτέλεσι τῶν ἔργων τῆς ἀρετῆς καί τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. "Ενα παράδειγμα: "Οταν κάποιος είναι δυνατός καί ύγιής στό σώμα καί έκ προθέσεως άποφεύγει τίς δου­λειές ἤ τά διάκονήματα τῆς Μονῆς, τά όποία είναι άνάλογα τών δυνάμεών του. Ἤ ένας λαϊκός, ό όποιος δέν θέλει νά κοπιάση γιά τά έργα τῶν ἀρετῶν, τήν νηστεία, τήν άγρυπνία, τήν ύπηρεσία καί βοήθεια τοῦ πλησίον, τήν προ­σευχή κ.λ.π. Μέ τήν άδιαφορία ἤ οκνηρία μας αὐτή στε­ρούμε άπό τήν ψυχή μας τόν μισθό τῶν πνευματικών έρ­γων, επειδή δέν κοπιάζουμε στήν εφαρμογή τῶν θείων ἐντολῶν. Καθένας ἀπό ἐμᾶς λοιπόν, έχουμε καθήκον νά άνεβαίνουμε τίς πνευματικές βαθμίδες τῶν ἀρετῶν, γνωρί­ζοντας ότι ή μέση καί διακριτική όδός είναι ἡ βασιλική, διότι τά άκρα είναι τοῦ διαβόλου.

Ό έκ δεξιών πειρασμός: Αύτός ό πειρασμός πάλι εί­ναι δύο ειδών: Τό πρώτο είδος είναι, όταν εργασθούμε τά καλά έργα μέ κακό σκοπό, ένώ τό δεύτερο είναι, έάν δε­χθούμε τήν έμφάνισι τών δαιμόνων μέ τήν μορφή άγγέλων καί αγίων, ἤ μέ τήν μορφή τοῦ Χριστοῦ, τῆς Θεοτόκου καί άλλων ουρανίων μορφών. Ό άγιος Ιωάννης τῆς Κλί­μακος λέγει ότι «οι δαίμονες τῆς κενοδοξίας καί υπερη­φάνειας έμφανίζονται στούς άδυνάτους στόν νοῦ ὡς προφήται». Ένώ ό Απόστολος Παύλος μάς δείχνει στήν Β' πρός Κορινθίους (11,14) ότι: «ό σατανάς μετασχηματίζε­ται εις άγγελον φωτός».

Ό έξ αριστερών πειρασμός: Άπό τά άριστερά μάς πειράζει ό διάβολος όταν γνωρίζουμε τήν άμαρτία, άλλά μέ τήν θέλησί μας άποφασίζουμε νά τήν έκτελέσουμε. Ε­να παράδειγμα: Κάποιος γνωρίζει ότι είναι άμαρτία νά κλέπτη, νά πορνεύη, νά μεθά, νά βλασφημά τά Θεῖα, νά έκδικήται τόν πλησίον του ἤ νά κάνη οποιοδήποτε άλλο κακό έργο. Παρ' όλα όμως αύτά άφήνει τόν έαυτό του νά νικηθή άπό τήν άμαρτία μέ τήν θέλησί του καί εις γνώσιν του. Όπότε, όταν εμείς γνωρίζουμε τήν άμαρτία καί ό­μως τήν επιτελούμε είτε μέ τόν νοῦ, τόν λόγο, τό αίσθημα ἤ τήν πράξι, τότε πειραζόμεθα έξ άριστερών.

Ό έκ τών έμπροσθεν πειρασμός: Μάς πειράζει άπό εμπρός ό διάβολος όταν μᾶς παρουσιάζη σκέψεις καί φαντασίες γιά έργα τά όποια δήθεν θά μάς συμβοῦν στό μέλλον. "Ενα παράδειγμα: "Οταν θορυβούμεθα ότι θά έλθη έναντίον μας κάποιος κίνδυνος, κάποια παγίδα ἤ άσθένεια, ότι θά ξεσπάση κάποιος πόλεμος, ότι θά δυσφη­μισθούμε άπό τούς άλλους, θά γίνουμε πτωχοί, μάς τα­ράζει κάποιος ότι δέν θά επιτύχουμε στίς έξετάσεις ἤ σέ κάποιο άλλο έργο.

Ὅλα αύτά μάς τά φέρνει ό νοητός ἐχθρός στόν νοῦ μας μέ σκοπό νά μάς ταράξη καί νά μᾶς κλονίση μέ αὐτά πού νομίζουμε ότι θά έλθουν έναντίον μας.

Γι' αύτούς τούς λογισμούς άς προσέχουμε τά λόγια τοῦ Σωτήρος πού λέγει: «Μή ούν μεριμνήσητε εις τήν αὔριον' ἡ γάρ αὔριον μεριμνήσει τά έαυτής" άρκετόν τή ήμέ­ρα ή κακία αυτής» (Ματθ. 6,34). Δέν δόθηκε σ' έμάς άπό τόν Θεό νά γνωρίζουμε οὔτε μία ώρα πέραν τής παρούσης ώρας τί θά γίνη. Όπότε σέ τέτοιου είδους πειρασμό νά λέγωμεν: «"Ας γίνει τό θέλημα τοῦ Κυρίου».

Ό έκ τῶν όπισθεν πειρασμός: Πειραζόμεθα έκ τών ό­πισθεν όταν οί δαίμονες μάς ένοχλοῦν στόν νοῦ μας μέ αύτά τά έργα πού έκάναμε στό παρελθόν, όταν είμασταν παιδιά ή νέοι καί μέ τίς άμαρτίες πού έκάναμε.

Ἡ μνήμη μας πολύ συχνά βοηθεῖ τήν φαντασία μας στά κακά πού έκάναμε, προπαντός όταν περάσαμε τήν ζωή μας χωρίς προσπάθεια γιά τήν φρούρησι καί κάθαρσι τοῦ νοῦ μέ τήν νοερά προσευχή: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υἱέ τοῦ Θεοῦ, έλέησόν με τόν άμαρτωλό».

Οί Πατέρες λέγουν ότι τόσο άνόητη είναι ή φαντα­σία, ώστε έάν ένας άνθρωπος άντίκρυσε στήν νεότητά του μία ώραία γυναίκα μέ έμπάθεια καί έλθη ό καιρός νά πεθάνη αύτή καί ίδη τήν νεκροκεφαλή της, έν τούτοις ἡ φαντασία του τοῦ ύπενθυμίζει τό ώραΐο πρόσωπο της, ό­ταν ζούσε. Γι' αύτό ώνόμασαν οί Πατέρες τήν φαντασία «γέφυρα τοῦ διαβόλου», έπειδή καμμία άμαρτία δέν περ­νά άπό τόν νοῦ καί τήν αἴσθησι παρά μόνο άπό τήν γέφυ­ρα τῆς φαντασίας.

Όπότε, Πατέρες καί άδελφοί, γιά νά νικήσουμε στόν πόλεμο αύτό, έχουμε μεγάλη άνάγκη άπό τήν νοερά έγρήγορσι καί προσοχή, τήν μνήμη τοῦ θανάτου, τῶν βασά­νων τῆς κολάσεως καί τής άκαταπαύστου νοεράς προ­σευχῆς.

Ό έκ τών έσω πειρασμός: Πειραζόμεθα άπό μέσα μας μέ τόν έρεθισμό τών παθών, τά όποία έξέρχονται άπό τήν καρδιά μας, κατά τόν λόγο τοῦ Σωτῆρος, πού λέγει: «έκ γάρ τής καρδίας έξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, φόνοι, μοιχείαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίας βλασφημίαι» (Ματθ. 15,19). Ή Αγία Γραφή μάς λέγει ότι «βαθεία είναι ή καρδία παρά πάντα» (Ίερεμ. 17,9), έπει­δή άπ' αύτή πηγάζουν όλες οί κακίες στόν άνθρωπο πού δέν τήν φυλάγει μέ τήν προσευχή καί τήν μετάνοια, άλλά καί όλες οι άρετές σ' αύτόν πού τήν καθαρίζει μέ τά δά­κρυα τής μετανοίας καί τήν συντριβή. Όπότε άπαλλασσόμεθα άπό τά πάθη τής καρδίας μας μέ τήν άκατάπαυστη προσευχή καί τά δάκρυα τῆς μετανοίας.

Ό έκ τών έξω πειρασμός: Προέρχεται άπό τά πάθη, τά όποια εισέρχονται στήν ψυχή μας άπό τίς πέντε αισθή­σεις ἤ όπως ονομάζονται τά παράθυρα τής ψυχής, γιά τίς όποιες ό προφήτης Ιερεμίας λέγει: «άνέβη θάνατος διά τών θυρίδων ύμών» (9,21). Αύτές οί πέντε αισθήσεις είναι τά πέντε ζεύγη βοών μέ τά όποια ζούμε στήν κακία καί εμπάθεια καί δέν θέλουμε νά πάμε στό Δείπνο πού μάς καλεί ό Μέγας Βασιλεύς (Λουκ. 14,19)" όπότε ἡ άπόκρουσις άπ' αύτά τά πάθη γίνεται μέ τήν πολυχρόνια νήψι τοῦ νοῦ, τήν άκατάπαυστη προσευχή, τήν συντριβή τῆς καρ­δίας καί μέ τό νά ζητάμε μέ πόνο καί μετάνοια τήν βοή­θεια τοϋ Κυρίου.

Έν κατακλείδι, παρακαλώ μέ ταπείνωσι, Πατέρες καί άδελφοί, νά βοηθήσετε καί έμένα τόν άμαρτωλό καί άδιάφορο γιά τήν σωτηρία μου, μέ τήν προσευχή σας, ώ­στε νά αισθανθώ τουλάχιστο έντροπή γιά τά άνωτέρω λό­για πού σάς είπα καί έτσι νά ξυπνήσω καί έγώ άπό τήν άναισθησία μου καί νά καλώ τό "Ονομα τοῦ Κυρίου μας γιά βοήθειά μου.'Αμήν.

Μετάφρασις ἀπό π. Δαμασκηνό Γρηγοριάτη.

Μέ τήν εὐλογία τοῦ πατρός Δαμασκηνοῦ Γρηγοριάτου