ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΖΩΗ ΜΕ ΤΟΝ ΟΣΙΟ ΓΕΡΟΝΤΑ ΑΡΣΕΝΙΟ ΡΟΥΜΑΝΟ

 «Πνευματική φαρέτρα τοῦ Ὀρθοδόξου Χριστιανοῦ»

1. Τί διδαχθήκατε, πάτερ Αρσένιε, στήν μοναχική σας ζωή μέχρι τώρα;

'Αφ' ότου μπήκα στόν μοναχισμό, αισθάνθηκα πολύ μικρός καί ασήμαντος, άλλά συγχρόνως μία μυστική δύναμις αυτής τής ζωής μέ έγέμιζε. Αισθάνθηκα τήν άνεκτίμητη άξια τής πνευματικής μου άναγεννήσεως μέσα στήν ταπεινή ὕπαρξί μου, πράγμα τό όποιο στόν κόσμο δέν έζούσα, οῦτε έγνώριζα διότι έκεῖ δέν υπάρχει ό χρυσούς σταυρός τής έκκοπής τοῦ ιδίου θελήματος. Έδώ στήν μο­ναχική ζωή βγαίνουν στήν έπιφάνεια όλες οί άδυναμίες τοῦ άνθρώπου καί νοιώθεις τήν άνάγκη νά ταπεινωθής, πράγμα τό όποιον άποτελεῖ τό φύραμα γιά τήν πνευματι­κή προσωπική μεταμόρφωσι τοῦ μοναχού. Έδώ μέ τήν Χάρι τοῦ θεού λεπτύνεται ό νοῦς καί ταπεινώνεται ή καρδιά καί γνωρίζεις τόν έσωτερικό σου κόσμο, πού αγνοούσες τό βάθος του μέχρι τότε. Έδώ διδάχθηκα οτι ό ταπεινός μο­ναχός δέν φαίνεται έξοπερικά καί κανείς δέν ημπορεί νά μετρήση τήν ταπείνωσί του καί ότι ταπείνωσις είναι ένα δυνατό άρμα δοσμένο άπό τόν θεό πού μας προστατεύει άπό τά ακάθαρτα πνεύματα. Έδώ στήν μοναστηριακή ζωή διεπίστοοσα ότι δέν μάς άποκαλύπτονται οί άπέραντες δυ­νατότητες άνιασιιού της ιιονανικης ααο £ωνκ καί ότι ό Θεός θέλει να μας χαρίση περισσότερα πνευματικά άγαθά άπό εκείνα πού έμεῖς ζητάμε, όπως λέγη ό Ιερός Αυγου­στίνος, καί μας προτρέπει γιά τις προϋποθέσεις τής σωτη­ρίας μας.

Έδώ στό μοναστήρι έμαθα περισσότερο νά συγχωρώ, νά προσεύχωμαι ημέρα καί νύκτα στό Θεό καί νά άγαπώ αμερόληπτα τούς ανθρώπους. Άλλά τήν μεγαλύτερη ευχαριστία καί ευγνωμοσύνη μου εκφράζω στήν άπειρη αγαθότητα τοῦ Θεού, διότι δι' αυτού έγνώρισα τήν μεσίτριά μας Κυρία Θεοτόκο, τήν άπροσμάχητη προστασία τών αμαρτωλών. Στήν μοναχική μου ζωή άναψε στήν καρδιά μου ή θεία χαρά, τήν οποία μοῦ έμπιστεύθηκε ό Κύριος μέ τις πρεσβείες τῆς Θεοτόκου καί πάντων τών Άγιων.

2. Τί έργα πρέπει νά κάνη ένας μοναχός γιά ν' ἀποκτήση πλούσια τήν ελπίδα τῆς σωτηρίας του;

Νά μάθη πώς θά ήμπορή νά όδηγή τό "Αγιο Πνεύμα μέσα του, μάς λέγει ό άγιος Σεραφείμ τοῦ Σάρωφ. Δέν μας σώζουν τόσο τά καλά μας έργα, όσο ή Χάρις καί τό "Ελε­ος τοῦ Θεού, πού μάς προσφέρεται δωρεάν άπό υψηλά γιά τήν κάθαρσι τών ψυχών μας άπό τά πάθη καί ιδιαίτερα άπό τό πάθος τής μνησικακίας κατά τοῦ πλησίον μας. Τό νά άγαπάς άπό καρδίας τόν Θεό καί όλους τούς άνθρώπους, ιδού ποιά είναι ή μοναδική προϋπόθεσις τής σωτηρίας μας. Νά μή κατακρίνης μέ τόν λογισμό σου, ούτε εξω­τερικά μέ τά λόγια σου τόν άδελφό σου. "Οταν παραμέ­νουμε σ᾿  αυτή τήν χαρά καί εύωδία τής καθολικής άγάπης, τότε κανένα έργο μας δέν μένει άνεκτέλεστο μέ τήν Χάρι τοῦ Θεού. Γι' αύτό θά μάς έρωτήση πρώτα ό Σωτήρ στήν Μέλλουσα κρίσι περί τής άγάπης καί έλεημοσύνης πρός τόν πλησίον μας.

Τί θά κάνη ένας μοναχός, όταν δέν ή μπορή νά έκτελέση τίς υποχρεώσεις τής κούρας του γιά τήν σωτηρία του;

Νά κάνη μέ αγάπη κάθε είδους υπακοή, διότι είναι με­γαλύτερη ή έκκοπή τοῦ θελήματος καί ή υπακοή άπό τήν προσευχή. Νά μή γογγύζη ούδέποτε, διότι κατά τήν γνώ­μη του, έγινε μισητός ενώπιον τοῦ Θεοῦ. Νά θεωρή όλους τούς αδελφούς άνωτέρουςτου καί νά τούς βοηθή στίς ανά­γκες τους. Νά μή κρίνη καί δικάζη κάποιον καί μάλιστα τόν Πνευματικό του Πατέρα- νά δοξάζη καί νά εύχαριστή τόν Θεό, διότι ευρίσκεται στήν μοναχική ζωή· νά έξομολογήται καθαρά τούς λογισμούς του καί νά κοινωνή τού Σώματος καί τού Αίματος τοῦ Κυρίου. Τελευταία μου συμ­βουλή είναι νά κάνη τό κάθε τι στό μοναστήρι μέ εύλογία καί έντολή τοῦ Πνευματικού του Πατρός.

4. Πῶς μπορούμε να λυτρωθούμε από τό πλήθος των βιοτικών φροντίδων γιά νά προσευχώμεθα περισσότερο;

Πατέρες μου, είναι μεγάλη η αξία της καθαράς προσευχής πού προέρχεται από τίς καρδιές  καί τά στόματα όλων μας. ¨Ο μοναχισμός ὀνομάζεται άγγελικός βίος διότι όμοιάζει μέ τήν ζωή των άγγέλων που προσεύονται ακαταπαύστα. Οπότε κι εμείς νά προσευχόμεθα πάντοτε στην εκκλησία, στο κελλί, στο διακόνημα. Ενώ, όταν δέν ἔχουμε προσευχή, ας ασχολούμεθα με τό διακόνημά μας. Οπουδήποτε, οποτεδήποτε και οπωσδήποτε να μή σταματούν οι κλαρδιές καί τά σώματά μας τήν δοξολογία καί ικεσία πρός τόν Κύριον. Η προσευχή μας ομοιάζει μ ένα αιχμηρό βέλος που εκσφενδονίζεται σπό τούς αγίους και ἁπλοϊκούς χριστιανούς μας και εισχωρεί μέχρι τήν καρδιά του ουρανού. Από εκεί από τόν Φιλάνθρωπο Κύριο μας, επανέρχονται οι σωτήριες απαντήσεις πού συντελούν στήν διατήρησι τής πίστεως επάνω στήν γή μας άπό γενεά σέ γενεά.

"Αδελφέ Χριστιανέ, έχεις καί εσύ τήν ιστορία σου, διό­τι είσαι ταγμένος σέ μιά μεγάλη χριστιανική Κοινότητα, τήν Εκκλησία. Εχεις έξαγορασθή γιά πάντα μέ τήν θυ­σία τοῦ Σωτήρος μας Χριστού. "Εχεις λοιπόν, μεγάλη Άξια, αλλά καί υψηλή ευθύνη, Δέν είναι δύσκολο νά ζητής συ­χνά μέ άπλότητα καί έγρήγορσι τήν θεία βοήθεια σέ κάθε θλῖψι καί συμφορά τοῦ βίου σου. Άκόμη νά ευχάριστης τόν Κύριο καί νά τόν δοξάζης γιά όλες τις καθημερινές ευεργεσίες Του.

Ποιός είναι έκεῖνος πού ημπορεί νά είπή ότι δέν έχει ανάγκη νά ζητήση τίποτε άπό τόν Χριστό καί τήν Πανα­γία μας; Λέγεται ότι ή Παναγία μας σταναχωρεῖται άπό έκείνους πού δέν τής ζητούν ποτέ τίποτε! Νά στέκεσαι λοι­πόν ώς τέκνο μέ άπλότητα καρδιάς ένώπιον τής Θεομήτο­ρος καί νά τήν παρακαλής γιά κάθε ζήτημα τής ζωής σου.

5. Πως μπορούμε να ανταπεξέλθουμε ευκολώτερα στον πόλεμο κατά της σαρκός;

Η μάχη εναντίον των σαρκικών παθών είναι ένας δια βίου αγώνας και μάλιστα δυσκολώτερος στην ζωή του πιστού χριστιανού. Κατ αρχήν ο καθένας μας να ζητάμε την χάρι τοῦ Θεοῦ, διότι χωρίς Αυτήν κανείς δέν ημπορεί νά νικήση τά πάθη της φύσεώς του. Κατόπιν οι κατά σάρκα και κατά πνεύμα γονείς είναι υποχρεωμένοι να διδάσκουν τά παιδά το πώς νά φυλάγονται άοπό τόν πόλεμο της σαρκός και τών παρομοίων λογισμών. Πώς νά προσεύχωνται.νά νηστεὐουν, ν αγωνίζωνται καί νά φυλάττουν τόν νού τους καθαρό από ακαθάρτους λογισμούς και φαντασίες.

Χωρίς ενάρετους γονείς καί πνευματικούς Πατέρες δέν ήμπορεῖ κανείς νά λυτρωθή άπό τις παγίδες τών σαρκικών παθών. Επίσης νά κάνουμε τό πάν γιά νά μή δεχθούμε αμαρτωλές σκέψεις καί νοήματα, διότι άπ' αύτά φθάνου­με στά έργα. Ένώ, έάν πέσαμε σέ κάποια αμαρτία, νά με­τανοούμε μέ δάκρυα, άφήνοντας γιά πάντα τήν διαπρα­χθείσα αμαρτία.

Έγώ προσωπικά αυτές τις συμβουλές δίνω στά πνευματικά μου παιδιά: Πρώτα νά θέλουν ν' άπαλλαγούν άπ' αυτόν τόν πόλεμο. Μετά νά ζητούν σταθερά καί επίμονα τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ καί τῆς Κυρίας Θεοτόκου· ν' άποφεύγουν, όσο είναι δυνατόν, τά σκάνδαλα καί ό,τι προκα­λεί τόν σαρκικό ερεθισμό. Νά μήν έπαναφέρουν στήν μνή­μη τους σκέψεις καί αμαρτωλές φαντασίες· νά φυλάγουν τά μάτια τους καί όλες τις αισθήσεις τους άπό διάφορα σκάνδαλα· νά μή διαβάζουν άναγνώσματα ή συζητοῦν μέ εμπαθείς άνθρώπους' νά προσεύχονται μέ τήν νοερά προ­σευχή μέ αῖσθησι καί στεναγμούς κρυφά άπό τούς άλλους νά νηστεύουν πολύ, νά μή πίνουν κρασί, νά διαβάζουν ιε­ρά βιβλία, νά εξομολογούνται σέ πεπειραμένους Κληρι­κούς καί νά παρακαλούν κι άλλους πιστούς νά προσεύχωνται γι᾿  αυτούς. "Οσο καί νά έσφαλλαν, τά πάντα συγχω­ρούνται μέ τήν μετάνοια καί τήν έξομολόγησι. Ό καλός Πνευματικός θά τούς καταλάβη, θά τούς άγαπήση, θά προσευχηθή γι' αυτούς, θά λύση οποιοδήποτε αμάρτημα τους καί στόν πόλεμο τους δέν θά τούς άφήση αβοήθητους. Οφείλει νά συστήση στούς ένοχλημένους άπ' αύτό τό πά­θος άδελφούς τήν άνάγνωσι πνευματικών βιβλίων καί ο,τι έχει σχέσι μέ τόν θάνατο, τήν μνήμη τοῦ θανάτου καί τής Μελλούσης Κρίσεως. Το πάθος της ακολασίας είναι μία κρυφή οχιά πού έχει πολλά κεφάλια και δέν ημπορείς να παίζεις μ αυτήν, διότι μπορεί αμέσως νά σέ δαγκάση καί νά σέ φονεύση. "Ας μήν πιστεύη κανείς ότι ημπορεί νά άπαλλαγή άπό οποιοδήποτε πάθος, χωρίς μετάνοια καί έξομολόγησι. Τά σαρκικά άμαρτήματα τόσο πολύ σκοτί­ζουν τόν νού τοῦ άνθρωπου, πού δέν βλέπει ούτε αισθά­νεται τί είναι παράδεισος, τί είναι κόλασις.

"Αδελφέ, υπάρχουν δύο εἴδη χαράς, τά όποια δέν ήμποροῦν έδώ νά ενωθούν. Δέν γίνεται νά χαίρεσαι έδώ στήν γη μέ ένοχες καί αμαρτωλές άπολαύσεις καί ταυτόχρονα νά έλπίζης νά συμβασιλεύσης στόν ουρανό μέ τόν Ιησού Χριστό. Άλλά οί πιό συνηθισμένες πτώσεις & αύτό τό πά­θος συμβαίνουν στούς ύπερηφάνους καί άνυπάκουους.

6. Πώς ημπορούμε νά απομακρύνουμε άπό τήν καρδιά μας τήν κενοδοξία καί τούς λογισμούς τής υπερηφά­νειας;

Κανένα πάθος δέν σέ πλησιάζει τόσο συχνά, όσο τό διαβολικό πάθος τῆς ὑπερηφανείας. Είναι μισητό καί ακά­θαρτο πάθος. "Ολα τά κακά ψαρεύονται άπ' αύτό τό τέλ­μα. Γι᾿  αύτό δέν άκούει ποτέ ό Θεός άνθρωπο υπερήφανο. Τοῦ άφαιρεῖ ολόκληρη τήν Χάρι γιά νά σκοντάψη καί νά πέση στήν άμαρτία, μήπως έτσι καί ταπεινωθή. Αύτό τό πάθος είναι ό πρόδρομος τής άκολασίας, όπως λέγει κά­ποιος άγιος Πατήρ: «"Οπου πτώσις σημειώθηκε, έκεῖ υπε­ρηφάνεια προηγήθηκε». Αύτή έχει άνυπόφορη τόλμη καί παρρησία νά στέκεται δίπλα σέ κάθε είδους αρετή καί άκό­μη, όσο μπορεί, κρύβεται κάτω από μιά υποκριτική ταπείνωσι. Έπειδή λοιπόν, είναι τόσο επικίνδυνη καί παροῦσα σ' όλες τις άρετές καί υποβαθμίσεις αυτών, είναι άπαραίτητο όπως όλοι οί Χριστιανοί νά προσέχουν γιά νά  μην αμαρτάνουν, να εξομολογούνται συχνά στον ιερέα να σκέπτονται τόν θάνατο καί νά προσεύχονται γιά νά λυτρωθοῦν σιγά-σιγά άπό τήν υπερηφάνεια καί τήν κενοδοξία. Νά μή διστάζης νά ζητής μιά συμβουλή κι άπό ένα ευλαβή Χριστιανό, διότι ή Χάρις τοῦ Θεοῦ κατασκηνοόνει ιδιαίτερα στούς απλούς καί άκάκους άνθρώπους.

Ό Εωσφόρος έπεσε άπό υπερηφάνεια καί μετά άπ᾿  αυτόν ό Αδάμ καί όλοι κατόπιν οι άνθρωποι, πού θέλουν νά έμπιατεύωνται περισσότερο τόν νού καί τήν γνώμη τους καί όχι στόν Θεό. Νά μή φαντάζεται κανείς ότι θά μπή στήν Βασιλεία των Ούρανών, χωρίς νά ξεδιψάση άπό τό άγια- στικό νερό τής ταπεινώσεως.

7. Τί νά κάνουμε γιά νά συγκρατούμε τήν γλώσσα μας καί νά αποκτήσουμε τό δώρο τῆς σιωπῆς;

Λέγουν οί άγιοι οτι είναι μεγάλη ή πτώσις διά τής γλώσσης. Ή πολυλογία είναι περισσότερο ματαιολογία καί όλιγώτερο -ψυχωφελής. Ένώ ή κακολογία έγκυμονεῖ πνευματικούς κινδύνους όχι μόνο γι' αυτή τήν ζωή, αλλά καί γιά τήν αιώνιο.

Αδελφέ, πρέπει ν άγαπήσης τόν άδελφό σου. "Αλλω­στε αυτή δέν είναι ή εντολή τοῦ Σωτήρος μας Χριστού; Ό 'ίδιος έδωσε τήν έντολή αυτή ώς ένα έπισφράγισμα όλης τής διδασκαλίας Του καί ώς μόνη οδό πρός σωτηρία τήν αγάπη. Ό άγιος Γρηγόριος ό Θεολόγος λέγει ότι γιά οποι­οδήποτε περιττό λόγο θά άπολογηθοῦμε καί προπαντός γιά κάθε αισχρό καί βλάσφημο λόγο. Ό ἅγιος Ισίδωρος ό Πηλουσιώτης γράφει: «Βίος άνευ λόγου μάλλον ώφελεῖν πέφυκεν ή λόγος άνευ βίου. Ό μεν γάρ καί σιγών ωφελεί" ό δέ βοών ενοχλεί. Εί δέ καί λόγος καί βίος συνδράμοιεν, εν φιλοσοφίας άπάσης άποτελοῦσιν άγαλμα». Ή ερμηνεία του είναι η εξής: Είναι μάλλον ώφέλιμος ο εν Χριστώ βίος, χωρίς νά λέγης λόγια πρός διδασκαλία, παρά νά λέγης πολ­λά λόγια πρός διδασκαλία, χωρίς προηγουμένους νά έφαρμόζης στήν ζωή σου αυτά, πού διδάσκεις στούς άλλους. Ό έν Χριστώ βίος, χιορίς νά διδάσκης μέ λόγια, έστω κι άν σιωπάς, ωφελεί. "Ομως αύτός πού διδάσκοντας φωνάζει, ενοχλεί τις άκοές καί τις καρδιές τών ανθρώπων. "Αν βέ­βαια συνδυάζεται ό έν Χριστώ βίος καί ό έν Χριστώ λόγος, αύτό άποτελεῖ ένα πνευματικό άγαλμα όλης τής έν Χριστώ φιλοσοφίας, δηλαδή τής ορθοδόξου θεολογίας. Άλλά καί ό Χριστός λέγει: «Όποιος τηρήσει τις εντολές μου καί δι­δάξει, αυτός θά όνομασθή μεγάλος στήν Βασιλεία τών Ουρανών» (Ματθ. 5,19).

Κλείσε τόν Κύριο μέσα στήν καρδιά σου καί μείνε έκεῖ ένώπιον τοῦ Κυρίου, χωρίς νά άπομακρύνεσαι άπ' αυτή τήν μυστική ένωσι μαζί Του. Τότε θά αντιλαμβάνεσαι καί τήν πιό λεπτή σκόνη τής αμαρτίας πού έρχεται νά έπικαθίση έπάνω στήν ψυχή σου. "Ετσι μέσα σου άποκτάς μιά μυστική σοφία πού σέ φωτογραφίζει σάν ένας καθρέπτης καί σάν μιά λαμπάδα φωτίζη τήν συνείδησί σου. Αυτή ή πνευματική σοφία κατευνάζει τόν σαρκικό ερεθισμό, κα­ταπνίγει τήν οργή, έκδιώκει τόν θυμό, απαλύνει τήν στε­νοχώρια, εκμηδενίζει τήν άπελπισία, φωτίζει τόν νοῦ, διώ­χνει τήν οκνηρία, πληγώνει τούς δαίμονες, καθαρίζει τό σώμα καί είναι μακριά άπό κάθε τί τό άκάθαρτο.

8. Πώς μπορούμε ν αποκτήσουμε τό δώρο τής ταπει-νώσεως καί τών δακρύων στήν προσευχή;

Ή ταπείνωσις δέν ημπορεί νά έλθη μόνη της, έάν εσύ δέν τήν ποθήσης καί δέν τής άνοιξης τήν θύρα, δηλαδή, έάν δέν σκεφθής ότι δέν είσαι τίποτε καί δέν ήμπορεῖς νά κάνεις τίποτε χωρίς την Χάρι τού Θεού. Αδελφέ, δέν ξέρεις ότι, έάν έχης έγωῖστικές σκέψεις καί λογισμούς, είσαι έγκαταλελειμένος άπό τήν θεία βοήθεια; Ή Γραφή μάς λέ­γει: «Ό Θεός υττερηφάνοις άντιτάσσεται, ταπεινοῖς δέ δίδωσοι χάριν» (Α' Πετρ. 5,5). Συνεπώς νά σκέπτεσαι ότι, έάν ό ζήλος καί ό πόθος σου δέν είναι στά ουράνια μέ τούς αγγέλους, πρέπει άκόμη νά ταπεινωθής, διότι μόνο μέσα σ' αυτούς τούς επίγειους κόσμους θ' άποκτήσης τις καλ­λονές τοῦ άλλου κόσμου. "Ολα τά καλά έργα, χωρίς τήν ταπείνωσι, δέν ημπορούν νά σέ σώσουν. Αύτή κάνει ό,τι δέν ή μπορούν νά κάνουν όλες μαζί οί άλλες άρετές. Είναι τό κονίαμα πού ενώνει όλα τά υλικά οικοδομής, τά πνευμα­τικά έργα μέ τά όποια κτίζεται ό αιώνιος καί άχειροποίητος οίκος μας στούς ούρανούς. Ή ταπείνωσις καί τά δά­κρυα στήν προσευχή είναι θεία δώρα καί άποκτοῦνται μό­νο μέ τήν προσευχή, τήν συγχώρησι καί τήν χριστιανική άγάπη.

Πρόσεχε αδελφέ, νά συλλογίζεσαι ότι ίσως τώρα σέ έπισκεφθή ό θεός, δηλαδή νά παραλάβη τήν ψυχή σου. Ό νοῦς σου τί σέ συμβουλεύει νά κάνης; Διότι, όπως θά σέ εύρη, έτσι καί θά σέ κρίνη.

Χωρίς τήν ταπείνωσι δέν υπάρχει έλπίς σωτηρίας! "Οταν δέν έχεις ταπείνωσι, σίγουρα έχεις μέσα στήν καρ­διά σου κάποιο είδος έπάρσεως. "Ας γνωρίζουμε όμως ότι ό Κύριος γιά νά κληρονομήσουμε τήν Βασιλεία Του, μιας ζητεί ταπείνωσι καί μόνο ταπείνωσι!

9. Ενίοτε μάς συμβαίνει αδυναμία καί άκηδία στήν προσευχή, τί πρέπει νά κάνουμε γιά ν' αυξήσουμε τόν ζήλο μας σ' αύτό τό έργο;

Έάν σταματά μέ τήν γλώσσα ή προσευχή, δέν πρέπει να σταματά και η νοερά. Αυτήν ήμπορούμε να λέγουμε οπουδήποτε καί οπωσδήποτε. Αυτές οί στιγμές άδυναμίας τής προσευχής άπό διασκορπισμό ή κένωσι τοῦ νοῦ συνέ­βαιναν καί στούς Άγιους γιά νά ταπεινωθούν περισσότε­ρο. Ό Θεός προσφέρει τις δωρεές του στόν καθένα, γιά νά έπιτυγχάνεται μιά πνευματική ισορροπία. Μερικοί άποτυγχάνουν στήν ποιότητα τής προσευχής, άλλοι στήν πο­σότητα, άλλοι νικώνται άπό τούς πονηρούς λογισμούς στόν καιρό τής προσευχής, σ' άλλους έρχεται ένα είδος παρη­γοριάς στήν προσευχή, τό όποιον μπορεί νά είναι μιά άπλή άπάτη καί κενοδοξία. Οί δαίμονες χαίρονται νά μάς κρα­τούν σέ μιά τέτοια κατάστασι ψεύτικης ησυχίας καί πα­ρηγοριάς στήν προσευχή. Άλλά είναι πολύ περισσότερο ωφέλιμο νά προσεύχεσαι όλιγώτερο καί πολλές φορές, άλλά μέ ταπείνωσι καί μέ είσοδο τοῦ Θεού στήν καρδιά σου. Ό καλλίτερος διδάσκαλος τής προσευχής είναι ό Πνευματι­κός καί μετά ή συνείδησίς σου. Πρώτα ν' άρχίζουμε μέ τήν ποσότητα καί σταδιακώς νά φτάνουμε καί στήν ποιότητα μέ τήν Χάρη τοῦ Θεού καί τήν συνεχή ταπείνωσι. Ποιότης τής προσευχής είναι ή νοερά καί καρδιακή προσευχή πού γίνεται μέ ταπείνωσι καί θείο ζήλο.

"Εχουμε άνάγκη άπό άκατάπαυστη προσευχή, διότι είναι μόνιμη επιθυμία τής ψυχής μας νά είναι κοντά στόν Πλάστη καί Θεό της. "Ας μην ξεχνάμε ότι μάς παρακο­λουθεί κατά βήμα καί ό πονηρός, ό όποιος πασχίζει νά μάς υποσκέλιση. "Ομως τό έλεος τού Θεού είναι μαζί μας.

10. Πάτερ, φοβάσθε τόν θάνατο;

Αγαπητέ μου πάτερ, δέν ημπορώ νά σας ειπώ ότι είμαι σίγουρος γιά τήν σωτηρία μου. Είναι ένα μεγάλο λάθος. Φοβούμαι ότι δέν θά σωθώ, άλλ' όμως ελπίζω. Είμεθα ήδη ηλικιωμένοι και είναι φυσικό νά αναχωρήσουμε γιά τόν Κύριο. Δέν θά σωθούμε άπό τά έργα μας, οσαδήποτε καί έάν έκάναμε. Μόνο έλπίζουμε στό έλεός Του. Νά ζοῦμε μέ τήν σκέψη μας στόν άδη καί μέ τήν έλπίδα στόν Θεό, όπως μάς λέγει ό άγιος Σιλουανός ό Άθωνίτης. Μοῦ άρέσει αύτός ό λόγος του. Ή έλπίδα μας στόν Κύριο. Έλπίδα στήν σω­τηρία τοῦ κόσμου διά τοῦ Ιησοῦ Χριστού μας. Αλλά έμεῖς οί μοναχοί έχουμε, έχουμε μεγάλες δυνατότητες.

Ό Μέγας Αντώνιος ρώτησε τούς μαθητές του ποιά είναι ή πρώτη άρετή τήν οποία πρέπει νά επιδιώκουμε. Καί τοῦ άπήντησαν ότι είναι ή ταπείνωσις, ή ή έγκράτεια, ή ή άγνότης. Εκείνος όμως τούς είπε ότι είναι ή ορθή διάχρισις. Δέν ή μπορείς έπί παραδείγματι, έπειδή αγαπάς ένα παιδί, νά τό σφίγξης στήν άγκαλιά σου μέχρι νά πεθάνη. 'Αγάπη χωρίς διάκριση δέν είναι άγάπη, άλλά φόνος.

"Αδελφοί μή κάνετε έργα, τά όποια θά είναι έπιβραδυντικά γιά τήν σωτηρία σας. Κάνετε τό καλό άπό τήν καρ­διά σας. Νά κλείνετε τό στόμα σας καί μ' αύτό τόν τρόπο θά άναθέτετε τό πρόβλημα στήν πρόνοια τοῦ Θεού ή οποία είναι διαρκής α' όλη τήν ζωή μας. "Εχει Αύτός φροντίδα γιά όλα. Σέ έχει καταγράψει καί σένα στούς δικούς Του καταλόγους. Σιώπησε έσύ καί κάνε ταπεινά τήν δουλειά σου. Έάν κατορθώσης καί σύντριψης τό πνεύμα τής φι­λαρέσκειας καί αύτοεκτιμήσεως, πράγμα τό όποιον είναι υπερηφάνεια, τότε πράγματι βαδίζεις στό δρόμο τής σω­τηρίας.

Θυμήσου τόν γέροντα εκείνον πού διέταξε τό μαθητή του: «Πάρε τήν πέτρα άπ' έκεῖνο τό μέρος»! Ητο μία πέ­τρα τήν οποία δέν ή μπορούσαν ούτε είκοσι άτομα νά τήν σηκώσουν. Κι αυτός ό καλός υποτακτικός έπήγε έκει ίδρωσε καί τήν μετέφερε σ' άλλο σημείο. Ητο άραγε δυνατόν μόνο με τίς δικές του δυνάμεις να κάνη αυτό τό έργο;

Ασφαλώς όχι! Κι όμως τό έκανε. Όποτε τό μέτρον τής υπα­κοής δέν υπολογίζεται ανάλογα μέ τίς προσωπικές μας δυνάμεις. Ή υπακοή ημπορεί νά ξεπεράση τήν δύναμι τού άνθρώπου. Πολλές φορές είναι θαυμαστό φαινόμενο.

11. Οταν κάποιος είναι άρρωστος πρέπει νά εξαιρείται άπό τό διακόνημά του;

"Ακουσε, αγαπητέ μου. Τό μοναστήρι σού δίνει τήν δυνατότητα τής καταβολής περισσοτέρων ή όλιγωτέρων σωματικών κόπων. "Εχεις τήν ελευθερία νά είπής: «Πάτερ δέν ήμπορώ, διότι είμαι άσθενής. 'Αλλά νά είπής «Δέν θέ­λω νά πάω» έε, αύτό είναι σφάλμα!

Πηγαίνω στήν διακονία μου, Γέροντα, μέ πολλή εύχα- ρίστησι. Κάνω ό,τι ήμπορώ. Κι έκεῖ νά κάνης μέ ειλικρί­νεια αύτό πού ημπορείς. Μή παίρνης μόνο ένα άχυρο. Φόρ­τωσε όλο τό δεμάτι τοῦ σανού κι άν μπορείς πάρε όλη τήν θυμωνιά. Μή φοβάσαι νά κάνης υπακοή, άδελφέ μου, καί τό πρόσωπο σου πλημμυρίζει άπό μιά μεγάλη χαρά. Βλέ­πε ότι κι έγώ στά γεράματά μου έργάζομαι, δέν κοιμάμαι άρκετά καί ό θεός δέν μέ άφήνει,

12.Έάν ένας μοναχός είναι χαρούμενος μέ τήν άπόφασί του νά ζήση στό μοναστήρι, άλλά αύτό δέν τό κατα­λαβαίνουν οί συγγενείς του, τί στάσι νά κράτηση απένα­ντι τους;

"Ακουσε άδελφέ μου. Νά μή μάς ένδιαφέρει ή στάσι τών συγγενών πού άγνοούν τόν μοναχισμό. Έμεῖς δέν άναχωρήσαμε ούτε γιά τήν κοσμική ζωή, ούτε γιά νά ύπερηφανευώμεθα ότι είμεθα σπουδαίοι, διότι τότε χάσαμε τά πάντα. Έσύ κοίταξε τήν δουλειά σου. Απάντησέ τους ώς νοείτε τόν μεγάλο σκοπό τοῦ μοναχισμού. Έγώ όμως θέ­λω νά γίνω μοναχός. Κάνετε ό,τι θέλετε. Σας εκτιμώ, σας αγαπώ, άλλά άφήστε με, διότι μέ καλεί ή υπακοή τοῦ Θεοῦ»!

Ό Κύριος μάς είπε: «Θαρσεῖτε, Έγώ νενίκηκα τόν κόσμον»! Αύτό σημαίνει ότι καί έμεῖς ημπορούμε νά νική­σουμε τόν κόσμο. Τόν κόσμο καί τά πάθη μας. Καί γιατί πλέον πρέπει νά μάς ένδιαφέρη ή γνώμη τών άλλων γιά χήν ζωή μας; Ή έκκοπή τοῦ θελήματος είναι μεγάλο πράγμα, αγαπητοί μου. Γι' αύτό μή παραμελήτε αύτό τό έργο.

Ητο κάποτε ένας γέροντας στό μοναστήρι τοῦ όρους Σινά. Καί τόν έστελναν πότε στό ένα μέρος καί πότε στό άλλο. Ό άγιος Ιωάννης τής Κλίμακος πού τό έβλεπε αύτό, τοῦ ειπε κάποια μέρα: «Πάτερ, δέν σκανδαλίζεσαι πού σέ στέλλουν όλοι οί πατέρες σέ διάφορα μέρη γιά τις διακο­νίες τους»; Κι εκείνος τοῦ απήντησε: «Δέν σκανδαλίζομαι, πάτερ, διότι αύτό μοῦ είπαν άφ' ότου ήλθα στό μοναστή­ρι, ότι θά μέ δοκιμάσουν τριάντα χρόνια! Καί καθημερινά δοκιμάζομαι μ' αύτότό διακόνημα. Πηγαίνω όπου μέ στεί­λουν». Καί άπέθανε αύτός ό μοναχός μετά άπό 15 χρόνια. Πρό τοῦ θανάτου του είπε στούς παρισταμένους άδελφούς του: «Εύχαριστώ τόν Θεό καί εσάς, πατέρες μου, διότι μ' αυτές τις διακονίες πού μέ έστέλνατε, μέ έσώσατε».

Ή σωτηρία δέν είναι είσοδος σέ μία άγορά, ούτε άνάπαυσις σ' ένα βασιλικό θρόνο. Είναι είσοδος στήν Βασι­λεία τού Θεοῦ. Πρόσεξε! Πήγαινε, όπου σέ στέλλουν οί άλλοι καί θ' άποκτήσης τήν σωτηρία τής ψυχής σου. Μήν έξετάζης μέ συζητήσεις καί άντιρρήσεις γιά τήν υπηρεσία πού σέ στέλλουν. Ή υπακοή είναι έκκοπή τοῦ θελήματος. Τελείωσε!

Βλέπετε ότι αύτό τό έργο τής έκκοπής τοῦ θελήματος είναι το δυσκολώτερο μέσα στο μοναστήρι; Και άν εγνώρίζες τί άμοιβή σέ περιμένει! Διότι τίποτε άλλο δέν χαρα­κτηρίζει τόν μοναχό στή ζωή του, παρά μόνο ή έκκοπή τοῦ θελήματος του. Μέσα στόν κόσμο ήσουν πτωχός καί άγωνιζόσουν νά γίνης πλούσιος, νά ζής μέ καθαρότητα, νά γίνης οικογενειάρχης, άλλά ή έκκοπή τοῦ θελήματος στό μο­ναστήρι είναι ένα έργο πού δέν συναντάται σχεδόν καθό­λου στόν κόσμο!

13. Ό π. Πάῖσιος Όλάρου λέγει ότι τό διακόνημα χω­ρίς τήν προσευχή, είναι μιά δουλική υπηρεσία. Έάν συμβή νά γελώ, νά άστειεύωμαι στό διακόνημά μου, λαμβάνω κάποιο μισθό;

Μή στενοχωρήσαι. Έγώ θά σέ πλήρωνα, έάν έπήγαινες στόν σωστό δρόμο. Δέν τίθεται πρόβλημα, διότι έχου­με νά κάνουμε μέ ένα Θεό, ό Όποιος δέν στέκεται μέ τό τσεκούρι στό χέρι. Ό Θεός μάς άγαπά σάν παιδιά Του. Έσύ πιστεύεις ότι, έάν ίδής τό παιδάκι σου νά περπατά καί στόν δρόμο θά σπάση ένα δοχείο νερού καί τοῦ χυθή κάτω θά στενοχωρηθής διότι έχυσε τό νερό; Μάλλον είσαι χαρούμενος, διότι μπορεί τό παιδάκι σου καί περπατεῖ καί δέν άπαγορεύεις στό παιδί σου νά περπατήση, έπειδή έσπα­σε τό βάζο μέ τό νερό.

Γίνονται παραπτώματα καί παραβάσεις. Άλλά άρμονία σημαίνει νά μή παραμένης μέ τήν σκέψι σου στίς πα­ραβάσεις. Νά έχης τήν καρδιά μητέρας. Αύτό είναι τό πλε­ονέκτημα, διότι ό Θεός είναι άπαθής στήν άγάπη καί μάς άγαπά έτσι άθλιοι όπως είμεθα. Άλλά νά είμεθα ιδικοί Του.

14. Ποιά λάθη είναι δυνατόν νά γίνωνται στό Κοινό­βιο μοναστήρι;

Ο Μέγας Βασίλειος ομιλεί γιά τρία λάθη πού είναι δυνατόν νά γίνωνται στό Κοινόβιο: Πρώτο λάθος γίνεται όταν ό ηγούμενος προτιμά άλλους, καί άλλους έχει σέ δυ­σμένεια. Στίς μεγάλες άδελφότητες σπανίως συμβαίνει αύτό. Δεύτερο λάθος γίνεται όταν ό δόκιμος ή ό μοναχός πεί­θουν τόν ηγούμενο νά τούς τοποθέτηση στό διακόνημα πού θέλουν αυτοί. Σ' αυτή τήν περίπτωσι όμως δέν κόβουν τό θέλημά τους. Τό τρίτο λάθος γίνεται όταν ένας δόκιμος ή μοναχός εξεγείρεται ευρισκόμενος σέ κάποιο διαπλη­κτισμό μέ άλλον αδελφό.

15. Πώς νά λυτρωθούμε άπό τόν διάβολο;

Καί τί θά κάνουμε χωρίς τόν διάβολο, ό όποιος μάς φέρνει σέ μιά αυθεντική ταπείνωσι μέ τούς πειρασμούς του; Διότι είναι δύσκολο στούς άνθρώπους νά ταπεινω­θούν φυσιολογικά. Ταπεινώνομαι θεωρητικά όπως λέγει κάποιος πατήρ. «Έχει ταπείνωσι ό έγωϊστάκος». "Οταν ό διάβολος μέσω τοῦ πειρασμού του σέ οδηγεί σέ μία πνευ­ματική βίωσι, γιατί έσύ θέλεις νά λυτρωθής μέ κάθε τρό­πο άπό τήν δυσωδία του; Τόν άφησε σκοπίμως ό Θεός, διό­τι, όταν περνάς μέσω μιας δοκιμασίας, μετά χαίρεσαι, διό­τι λυτρώθηκες καί είσαι ένας άνθρωπος πού άναπνέεις τα­πείνωσι.

Ή επιθυμία μας είναι νά φτάσουμε στήν αιωνιότητα καί δέν γίνεται νά φθάσουμε σ' αυτές τις φοβερές βαθμί­δες παρά μόνο, έάν τις άνεβοῦμε μέ τήν ταπείνωσι. Μόνον έτσι έρχεται καί ή Χάρις τοῦ Θεού, χωρίς τήν οποία δέν ή μποροῦ με νά σωθοῦ με.

Δέν μάς σώζουν τά έργα μας, άλλά μάς καταξιώνει ή Χάρις τοῦ Θεού, ή οποία είναι κάτι άλλο. Συνεπώς, άπό τήν άγωγή πού λαμβάνει ό λαῖκός καί ό μοναχός δέν πρέπει να απουσιάζει η ταπείνωσις. Να μήν έχη προσωπική του γνώμη. Νά νοιώθη ότι αύτός είναι κάτω άπό όλη τήν κτίσι, μάχεται χωρίς συνθηκολόγησι μέ τό θέλημα του, μέ τήν άξιοθρήνητη ύπερηφάνειά του, ή οποία έρριξε άγγέλους άπό τόν ουρανό καί τούς έκανε δαίμονες.

Έάν υποφέρετε μέ αγάπη τις κατηγορίες καί τά πι­κρόχολα λόγια τών άλλων, αύτό είναι σημείο ότι μέσα σας άρχισε νά εδραιώνεται ή ταπείνωσις.

16. Πάτερ, είναι καλό νά συμβουλεύουμε κάποιον γιά τήν μοναχική ζωή;

Καλό είναι νά τοῦ έξηγήσης τήν άξια τής μοναστη­ριακής ζωής καί νά τόν άφήσης νά σκεφθή μόνος του.

Υπάρχουν μερικοί, οί όποιοι δέν ημπορούν νά αποφασίσουν μόνοι τους, καί περιμένουν νά τούς είπής: «"Αϊντε, πήγαινε...»

"Οχι δέν χρειάζεται νά τούς παρακινήσουμε. Αύτός είναι ένας τεράστιος δρόμος, τόν όποιο θά βάδιση κάποι­ος μέ δική του προσωπική πρωτοβουλία καί άπόφασι. "Οταν λέγη: «Πηγαίνω» καί δέν πηγαίνει, αύτό σημαίνει ότι δέν είναι άξιος γι᾿ αυτή τήν ζωή. "Οταν έλθη τό πῦρ τής θείας άγάπης καί πλημμυρίση τήν καρδιά του, τότε μόνος του τρέχει καί τρέχει έκεῖ πού τόν καλεί ό Θεός.

"Ενας άδελφός ήθελε νά πάη στό μοναστήρι. Είχε κα­λή ζωή καί άρκετή περιουσία. Τήν έπώλησε, επήρε τό σακκίδιό του μέ τά λίγα προσωπικά του πράγματα καί άνεχώρησε. "Οταν έφθασε στήν άκρη τοῦ χωριού, θυμήθηκε ότι άφησε άτακτοποίητο ένα θέμα. Επέστρεψε καί έμεινε άκόμη ένα χρονικό διάστημα.

Γι' αύτό λέγω άδελφέ μου, όταν άποφασίσης νά πάς στό μοναστήρι μη κυττάζης στα όπίσω. Ο διάβολος είναι σέ θέσι  νά έπιστρατεύση όλο τόν επίγειο κόσμο γιά νά σέ έπαναφέρη οπίσω! Καί άν μπήκες στό μοναστήρι, κάνει ό τιδήποτε νά σέ βγάλη άπ' αύτό. Άπ' αύτό τόν διωγμό καί τό μίσος τοῦ διαβόλου καταλαβαίνουμε πόσο μεγάλος είναι ό μοναχισμός.

Αύτός λοιπόν ό νεαρός πού έλέγαμε παραπάνω, ετοί­μασε πάλι τις άποσκευές του, έφθασε στό σύνορο τοῦ χω­ριού του καί πάλι θυμήθηκε μιά άλλη εκκρεμότητα. Έγύρισε πάλι πίσω. Τελικά έβγαλε όλα τά ρούχα του καί έτρε­χε μπροστά πρός τό μοναστήρι γυμνός. Ό Θεός μέ άγγε­λο του άπεκάλυψε στόν ηγούμενο ν' άνοίξει τις πύλες τής Μονής γιά νά δεχθή τόν άθλητή τοῦ Χριστού. Ό ήγούμε­νος περίμενε κι αύτός νά ίδή καί, όταν τόν είδε, τόν άγκάλιασε τόν νεαρό σάν άθλητή τοῦ Χριστού καί τόν δέχθηκε στό μοναστήρι του.

Βλέπετε λοιπόν, ότι αύτός ό νέος επήγε στό μοναστή­ρι οριστικά όταν άναψε μέσα τό θείο πῦρ τής άγάπης τού Χριστοῦ καί ή Θεία Χάρις τόν βοήθησε νά πραγματοποιήση τόν ένθεο σκοπό του. Όπότε δέν ημπορεί νά είπή κά­ποιος: «Πηγαίνω ή δέν πηγαίνω». Σας λέγω ότι στό μονα­στήρι πηγαίνει κάποιος άπό μιά έσωτερική ψυχική του επιθυμία άφιερώσεως στόν Χριστό, άπό μιά σαλότητα έν Χριστώ. Έάν δέν ύπάρχη αύτός ό πόθος, τότε στό μονα­στήρι άρχίζουν οί πειρασμοί καί ό άδελφός αύτός δέν άντέχει καί κλονίζεται.

Αυτά πρέπει νά έχη ύπ' όψιν του αύτός πού πηγαίνει γιά μοναχός, "Υπάρχουν τόσο δυνατοί πειρασμοί στήν Μο­νή, πού δέν αντέχει κανείς άν δέν καίη αύτό τό θείο πῦρ μέσα στήν καρδιά του. Καί έκεῖ μπαίνουν γιά μοναχοί άλλοι αμόρφωτοι καί ανεκπαίδευτοι, άλλοι μορφωμένοι καί πνευματικώς ακατάρτιστοι, οπότε η πρόοδος τους θα εξαρτηθή άπό τόν άρχικό λόγο γιά τόν όποιο άνεχώρησαν άπό τόν κόσμο. Δέν πηγαίνει κανείς στό μοναστήρι γιά κάποιο κο­σμικό σκοπό, άλλά άπό κάποια εσωτερική του επιθυμία.

Ό σατανάς μισεῖ πάρα πολύ τά μοναστήρια. Καί μό­νο νά μένη κάποιος στήν Μονή, αύτό δέν άρέσει στόν διά­βολο. Ό κάθε μοναχός, όσο άδιάφορος καί τεμπέλης νά είναι, κάτι θά ώφεληθή άπό τήν διαμονή του στήν Μονή. Όμοιάζει μέ τήν κότα, ή οποία κάθεται έπάνω σ' ένα σω­ρό άπό σιτάρι. Δέν πρόκειται νά πεθάνη τής πείνας. "Οπο­τε πεινά, θά τρώγη καί θά ζή.

Στό μοναστήρι έπιβάλλεται, άδελφέ μοναχέ, νά κόβης καθημερινά τό θέλημά σου. Εμάς τούς μοναχούς καί τις μοναχές μάς ονομάζουν οί άνθρωποι πατέρες καί μητέρες, διότι μέσω τής έκκοπής τοῦ θελήματος μας γεννούμε τόν καινούριο εαυτό μας. Όπότε είμεθα οί πατέρες τής ιδικής μας πνευματικής γεννήσεως. Είναι μικρό έργο νά υπηρέτης τόν Θεό καί τήν Κυρία Θεοτόκο σ' ολόκληρη τήν ζωή σου; "Οταν άκόμη καί ένα άχυρο σηκώνης άπό τό έδαφος στό όνομα τοῦ Χριστού, θά έχης τόν μισθό σου. Λίγο «θεῖκό όζον» έρχεται σ' αυτόν πού κατοικεί στό μοναστήρι; Έμεῖς ζούμε τό παρόν. Καί άν ζούμε σωστά τό παρόν, ξαναπο­κτούμε τό παρελθόν καί κατακτούμε τό μέλλον. Έμεῖς με­ριμνούμε νά ζούμε σωστά αύτή τήν στιγμή, αυτή τήν ημέ­ρα. Δέν φροντίζουμε τί θά κάνουμε αύριο. Έάν ζούμε κα­τά τό θέλημα τοῦ Θεού σήμερα, τό αύριο άνήκει στήν Χάρι τοῦ Θεού. Όπότε τό πρόβλημα τής διαγωγής μας τής μιας ημέρας είναι πρόβλημα γιά ένα πολυχρόνιο διάστη­μα καί όχι μόνο γιά τις συγκεκριμένες ώρες μιάς ημέρας. Γι3 αύτό καί είπα ότι κάθε στιγμή είναι ένα πολυχρόνιο διάστημα καί κάθε στεναγμός είναι μία προσευχή.

18. Μπορεί κάποιος νά πάη στό μοναστήρι γιά νά απαλ­λαγή άπό τόν αγώνα καί τά προβλήματα τοῦ κόσμου;

Μά δέν σέ δέχονται στό μοναστήρι, όταν φεύγης άπό τόν κόσμο μ' αύτό τόν λογισμό. Αφού νικήσης κάθε τί τό κοσμικό, τότε έρχεσαι στό μοναστήρι. Έάν στόν κόσμο δέν κατώρθωσες νά ζήσης κατά Χριστόν, πώς θά μπορέσης νά κάνης αύτή τή ζωή στήν Μονή; Μάς λέγει ό Σωτήρ μας: «ει τά επίγεια είπον υμῖν καί ου πιστεύετε, πώς έάν εἴπω ὑμῖν τά επουράνια πιστεύσετε;» (Τ ωά ν. 3,12).

Άνεχώρησα άπό τόν κόσμο έδώ καί πενήντα χρόνια περίπου. Είμαι έξαιρετικά εύχαριστημένος άπό τήν μονα­χική αύτή ζωή καί φοβούμαι νά ειπώ ότι είμαι πανευτυ­χής. Άλλά σας έρωτώ: «Τί θά έκανα, άν έμενα στόν κόσμο; Θά άσχολούμην μέ κάποια τέχνη γιά νά δείξω τά τάλαντά μου, άλλά όλα αύτά τά έργα δέν άφήνουν κάποιο μόνιμο μελλοντικό καρπό, παρά μόνο ικανοποιούν παροδικά τόν άνθρωπο. Άλλά τό πρόβλημα πού καθημερινά τίθεται μπροστά μας είναι νά ημπορούμε νά κατακτούμε τήν αιω­νιότητα. Αύτό είναι τό ιδεώδες τής ζωής μας». Είχα κά­ποτε τόν λογισμό νά έγινόμουν στήν ζωή μου καθηγητής. Άλλά αύτό δέν είναι ένα υψηλό ιδεώδες, παρά ένας άνθρώπινος σκοπός. Τό ιδεώδες είναι νά ύπηρετήσης κάτι τό πο­λύ υψηλό, τό αιώνιο, τό εύγενές καί τό ώραῖο. Έάν δέν ξέ­ρης ότι υπηρέτης τόν Θεό, τότε θά βουλιάξης. Πρέπει νά είσαι προσεκτικός. Νά λέγης στόν εαυτό σου: «Στάσου, αύτό δέν είναι αιώνιο. Δέν θά τό κάνω». Είναι λίγο καί εύκολο πράγμα νά έρχεσαι καί νά μένης οριστικά στό μο­ναστήρι; Μέ τήν οριστική αύτή άπόφασί σου χαροποιείς τόν Θεό σέ όλη σου τήν ζωή. Δέν έχουμε έμεῖς λόγους να είμεθα χαρούμενοι; Ο άγιος Ιωάννης ο Καρπάθιος μας λέγει: «Μοναχοί, νά μή μακαρίζετε κανέναν καί τίποτε πε­ρισσότερο άπό τήν ιδική σας μακάρια ζωή». Καί έάν εισέρ­χεσαι στό μοναστήρι, Θεός φυλάξοι, νά στέκεσαι αμέρι­μνος. Πέφτεις στό ανάθεμα! Ή είσοδος στό μοναστήρι είναι είσοδος στόν παράδεισο καί ή έξοδος άπό έκεῖ είναι άναχώρησις άπό τόν παράδεισο.

Έγώ όταν πήγα στό μοναστήρι Κόζια, ώς δόκιμος πού ήμουν, μ' έβαλαν γιά πρώτη φορά νά διαβάσω τό Κάθισμα τοῦ Ψαλτηρίου τοῦ Εσπερινού. Καί άρχισα νά διαβάζω. Τό τελείωσα καί ένας μοναχός, ό π. Γερβάσιος μέ ρώτησε: «"Ακουσε άδελφέ Άγγελε. Άπό ποῦ έμαθες νά διαβάζης»; Έπειδή αύτός ήτο τελείως άγράμματος. «Έγώ έτσι γεν­νήθηκα, πάτερ, δέν ξέρω άπό πότε άρχισα νά διαβάζω». Ή ψυχή μου δέχθηκε πολλή ωφέλεια άπ' αύτή τήν άπλό­τητα τοῦ π. Γερβασίου. "Οταν άργότερα συνομίλησα μέ κάποιον, ό όποιος ήθελε νά ίδρύση μοναστήρι μέ ιδικές του προβλέψεις καί προγράμματα καί έξω άπό τήν μονα­χική μας ορθόδοξη παράδοσι, τοῦ άνέφερα τό παράδειγ­μα τοῦ π. Γερβασίου, λέγοντάς του. Αυτός, άγράμματος μοναχός είχε μεγάλο βίωμα στήν καρδιά του καί δι' αύτοῦ ζοῦσε ό μοναχισμός στήν Μονή του. Δέν διέθετε τήν μόρφωσι τών συγχρόνων μοναχών, άλλά είχε μία πλούσια μο­ναχική ζωή καί έμπειρία τής χάριτος τοῦ Άγιου Πνεύμα­τος.

Καί μέχρι τώρα μνημονεύω τόν π. Γερβάσιο γιά τό παράδειγμα τής άρετής πού μοῦ έδωσε. Δεν μέ ενδιαφέρει τόσο νά γνωρίζω πολλά γιά τόν Θεό, άλλά νά ζω σέ μιά συνεχή εσωτερική κοινωνία μαζί Του.

19. Ό άγιος Ιωάννης τής Κλίμακος τήν άποταγή τοῦ κόσμου ιεωρεί ώς την πρώτη βαθμίδα της πνευματικής αναβάσεως. Αυτή η απάρνησις του κόσμου είναι αναγκαία για τον κάθε χριστιανό, ή μόνο γιά τόν μοναχό;

Ή Αγία Γραφή είναι γραμμένη γιά όλο τόν κόσμο μέ ειδικές μόνο συστάσεις γιά τόν μοναχισμό. Παραδείγμα­τος χάριν, όταν λέγη: «Ό φιλών πατέρα ή μητέρα υπέρ έμέ ουκ εστι μου άξιος καί δς ου λαμβάνει τόν σταυρόν αύτοῦ καί ακολουθεί όπίσω) μου, ουκ έστιμου άξιος...» (Ματθ. 10, 37). Επίσης ό Χριστός είπε στόν νεανίσκο τοῦ Ευαγγελί­ου: «Ει Θέλεις τέλειος είναι, υπάγε πώλησόν σου τά υπάρ­χοντα καί δός πτωχοῖς, καί εξεις θησαυρόν έν ούρανώ καί δεῦρο ακολουθεί μοι» (Ματθ. 19, 21). Ή άποταγή τοῦ κό­σμου μπορεί νά γίνεται καί άπό τόν λαϊκό χριστιανό μέσα στήν καρδιά του μέ τήν έννοια ότι στοχεύει στήν σωτηρία του καί μέ κάθε τρόπο συνδέεται πνευματικά μέ τόν Χρι­στό. Επομένως άποταγή τοῦ κόσμου γιά τόν Χριστιανό σημαίνει, άποταγή άπό τά πάθη του καί ό,τι τόν χωρίζει άπό τήν ζωή του μέ τόν Χριστό.

Έμεῖς οί μοναχοί δέν άπαρνούμεθα τόν κόσμο μέ κά­ποιο συγκεκριμένο τρόπο. Επιθυμούμε μέ κάθε τρόπο ό κόσμος αύτός νά δέχεται τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ καί, έάν γίνουμε θερμοί ικέτες τοῦ κόσμου πρός τόν Θεό, τότε είμε­θα δίπλα στόν Χριστό. Τότε είμεθα άρνητές τοῦ κόσμου, όταν προσευχώμεθα θερμά γι' αυτούς, χωρίς νά κοινωνούμε σέ κάτι άπό τήν δική τους ζωή. "Ετσι δέν περιφρονούμε τόν κόσμο. Δέν είσαι άξιος ό μοναχός ό έρημίτης, όταν δέν έχης όλο τόν κόσμο στήν καρδιά σου. "Ολος αύτός ό κό­σμος κραυγάζει μπροστά σου κάθε ημέρα καί νύκτα γιά βοήθεια.

"Οταν κάποιος προσεύχεται έν ονόματι τοῦ Χριστού ημέρα καί νύκτα γιά όλο τόν κόσμο, σημαίνει ότι ζητεί γιά τον κάθε χριστιανό την απάρνησι του κόσμου της άμαρτίας άπό τήν ζωή του. "Οταν ό χριστιανός τοῦ κόσμου δέν συμμερίζεται τόν άγώνα τοῦ μονάχου πού κάνει γι' αυτόν, τότε δέν θέλει καί δέν άπαρνεῖται τόν κόσμο πού έχει μέ­σα του. Ό χριστιανός πού έπαυσε νά σκέπτεται νά κοπιάζη καί νά άγωνίζεται γιά τήν σωτηρία του, έχει τόν κόσμο μέσα του καί δέν σώζεται.

Κάποτε ό Μέγας Αντώνιος ερώτησε τόν Θεό, τί άλλο πρέπει νά κάνη γιά νά γίνη τέλειος καί ό Θεός τοῦ υπέ­δειξε νά έπισκεφθή κάποιον τσαγκάρη τής πόλεως Αλε­ξανδρείας. Άπ' αύτόν τόν λαῖκό χριστιανό έμαθε ό ασκη­τής τής έρήμου τήν πιό μεγάλη άρετή: τήν ταπείνωσι. Καί βέβαια τόσο ό Μέγας Αντώνιος, όσο καί άλλοι άσκητές είναι στήν Βασιλεία τοῦ Θεού, άλλά έγώ νομίζω, ότι έκεῖνος ό τσαγκάρης ευρίσκεται υψηλότερα άπό όλους. Καί ήτο λαῖκός!!.

Σίγουρα ή Γραφή άπευθύνεται σέ όλο τόν κόσμο, διό­τι λέγει, έπί παραδείγματι, νά δίνετε στούς πτωχούς. Καί άκόμη λέγει: «Μή μεριμνάτε τη ψυχή υμών τί φάγετε καί τί πίητε, μηδέ τω σώματι υμών τί ένδύσησθε... οίδε γάρ ό πατήρ υμών, ό ουράνιος ότι χρήζετε τούτων άπάντων» (Ματθ. 6, 25, 32). Τό χωρίο αύτό, καθώς καί πολλά άλλα άναφέρονται γιά όλο τόν κόσμο.

Λοιπόν, άγαπητέ μου, ή μοναχική ζωή είναι μία ιδιό­τυπη καί ιδιάζουσα ζωή. Είναι μία είσοδος στόν ούρανό. Είναι άγγελικό τάγμα. Καί οί άγγελοι ακόμη χαίρονται μαζί μας, διότι παλεύουμε μέ τις σωματικές μας άδυναμίες καί τις αόρατες δυνάμεις, γιά νά διατηρήσουμε τήν αγγε­λική μας ταυτότητα. Αύτό είναι κάτι άλλο. Είναι ή τέλεια όψις τής μοναχικής πολιτείας.

Ή Άγια Γραφή τελικά άφορα όλο τόν κόσμο. Τις Δέκα εντολές τίς έλαβε όλος ο κόσμος. ¨Ολοι πρέπει να έχουμε μία μετριοφροσύνη, μία αγάπη ό ένας γιά τόν άλλον, οποιοσδήποτε χριστιανός μπορεί νά πάη στό μοναστήρι καί εκεί ό θείος ζήλος τόν βγάζει έξω άπό τίς ανθρώπινες διαστάσεις καί επιδιώξεις. Όπλίζεται μέ τήν χάρι τού Θεού γιά νά μάθη νά έγκρατεύεται, νά ύποτάσση τίς αισθήσεις του καί νά άνυψώνη τόν νού του σέ νοερά συνομιλία καί ευχαριστία πρός τόν Θεό.

20. Σέ τί έγκειται ή άρνησις τού κόσμου;

"Εγκειται άκριβώς σ' αύτό τό πράγμα: Νά έπιθυμής πολύ νά σηκώνης τόν σταυρό σου καί νά τόν φέρης, όπως τόν έφερε ό Χριστός διά τήν σωτηρία του κόσμου, έστω καί νά θεωρήσαι σαλός διά Χριστόν άπό τούς άλλους. Αρνείσαι τόν κόσμο γιά νά χάσης τόν παλαιό εαυτό σου καί νά τόν εύρης πάλι μέ τήν έννοια τής πνευματικής σου μεταμορ­φώσεως, διά τοῦ βασικού έργου τής έκκοπής τοῦ θελήμα­τος σου. Τό έργο αύτό είναι μία συνεχής πάλη, μία μάχη μέ τόν Θεό, ό Όποιος μάς έπλασε ελεύθερα όντα γιά νά ήμποροῦμε έν Άγίω Πνεύματι νά ομοιωθούμε μέ Αύτόν. Μάς έδωσε έλευθερία θελήσεως γιά νά κόψουμε μέ τήν έλεύθερη θέλησή μας αύτό τό θέλημά μας, τό οποίο ή προ­πατορική άμαρτία καί οι προσωπικές μας αδυναμίες τό έκαναν εμπαθές.

Στόν κόσμο είσαι υποχρεωμένος νά ύπακούης τούς άνωτέρους σου, νά ύποστηρίζης τήν γνώμη σου, νά πηγαίνης κατά τήν τάξι τών πραγμάτων, νά διατηρής μιά αρμονική σχέσι μέ τούς άλλους στό χωριό, στήν πόλη, ή οπουδήποτε ζεις. Μόνο στό μοναστήρι όμως αύτοαναιρεῖσαι μέ τήν έκκοπή τοῦ θελήματος σου γιά νά άναδειχθής έτσι μία άγγελική προσωπικότητα. Αύτό είναι τό μεγαλύτερο έργο που μπορεί να κάνει το δημιούργημα του Θεοῦ ό άνθρωπος, άφ' ότου αναχώρηση άπό τόν κόσμο καί ζήση στό μοναστήρι ή στό δάσος ή οπουδήποτε άλλου κά­τω άπό τήν πνευματική καθοδήγηση εμπείρου γέροντος. Έγώ θά συνιστούσα τήν κοινοβιακή ζωή, διότι στό δάσος, ό ήσυχαστής θά πρέπει νά έχει μία έξαιρετική άσκητική πείρα, τύπου αγίου Ιωάννου τής Κλίμακος καί τών άλλων οσίων πού έζησαν στήν έρημο.

21. Γέροντα, είμαι ρασοφόρος μοναχός καί μαζί μέ άλλον μοναχό έφτιάξαμε καλύβα στό δάσος γιά νά ζήσουμε έκεῖ. Τί γνώμη έχετε εσείς;

Τί καλύβα, έκανες άγαπητέ μου; Αύτό πού έκανες είναι ένας τρόπος νά άποφύγης τήν υπακοή τής Μονής! Γιατί δέν κάνεις τό κελλί σου ήσυχαστική καλύβη καί γιατί άναιρεῖς αύτό πού είναι καθιερωμένο στήν μονή σάν παράδοσι αιώνων; Τό μοναστήρι σού δίνει τήν δυνατότητα νά αισθάνεσαι τήν γεῦσι τοῦ σταυρού, δηλαδή νά σηκώνης αύτό πού δέν σοῦ άρέσει, καί κόβεις τό θέλημά σου. Ό Θε­ός θεωρεί δοξασμένο καί άξιέπαινο τό γεγονός πού μένεις καί άσκεῖσαι στό μοναστήρι, χωρίς υπερβολές. Καί ημπο­ρείς νά τοῦ λέγης: «Τόσο ήμπορώ Κύριε». Καί ό Κύριος θά σοῦ λέγη μυστικά στήν καρδιά σου: Καλά. Χαίρε, διότι τό όνομά σου είναι γραμμένο στούς καταλόγους τής Βασι­λείας τών Ουρανών».

Θά άγωνιζώμεθα, όσο μπορούμε καί Εκείνος μέ σο­φία καί δικαιοσύνη θά μάς διαμοιράζη τά χαρίσματά του. "Ομως δέν έπιτρέπεται νά είμεθα άδιάφοροι στήν ζωή μας, ή οποία μάς δόθηκε άπό τόν Θεό καί μόνο γιά τόν Θεό.

Συμπερασματικά λέγω ότι αύτό πού χαρακτηρίζει τόν μοναχό είναι ή έκκοπή τοῦ θελήματος του καί όχι ή έρημία διότι στην ερημία κάνει αυτό πού θέλει και δέν θά έχη κάποιο μισθό άπό τόν Θεό. Γι' αύτό καί ό μοναχισμός ονο­μάζεται «άγγελικό τάγμα», όχι διότι ζή άπομονωμένα, ερη­μικά, άλλά διότι ό μοναχός κόβει τό θέλημά του.

22. Στίς ήμερες μας υπάρχουν μοναχοί πού ειρωνεύονται αύτό πού εσείς λέγετε υπακοή στόν γέροντα.

Δέν συζητάμε γιά μεμονωμένες περιπτώσεις καί γιά τόν διάβολο πού δίνει διάφορα άξιώματα σέ τέτοιους ανυπότακτους μοναχούς. Αποφεύγεις νά κόπτης τό θέλημά σου σημαίνει ότι νικιέσαι άπό τόν διάβολο καί στήν άρετή δέν προοδεύεις πλέον.

23. Λέγουν αυτοί οί μοναχοί ότι ή υπακοή τούς κουράζει μέ τά διάφορα διακονήματα καί εξαντλούνται σωματικά.

Ή υπακοή δέν μετριέται μέ τήν σωματική δύναμι. Έάν κάποιος έρχεται μέ τέτοιες δικαιολογίες, έρχομαι κι έγώ μέ άλλα έπιχειρήματα. Είπε κάποιος σ' ένα άδελφό: «Πή­γαινε γρήγορα άπέναντι άπό τό ποτάμι». Καί όταν ώρμησε στά νερά, ένας κροκόδειλος τόν επήρε στήν ράχη του καί τόν πέρασε στήν άλλη όχθη.

Ή υπακοή δέν μετριέται μέ τήν δύναμι τού σώματος. Τό διακόνημα, πρέπει νά πιστεύουμε ότι τό παίρνουμε μέ τήν ευχή, τήν ευλογία καί τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Έάν λέ­γουν μερικοί δτι δέν γίνεται τέτοια υπακοή, διότι ίσως νά μεσολαβήση μιά σειρά έμποδίων, τούς άπαντοῦμε ότι πρέ­πει νά πάμε στό διακόνημα πού μάς διατάζει ό γέροντας έστω κι άν χρειαστεί νά πεθάνουμε. Ό."Ιδιος ό Χριστός μάς λέγει: «Ο άκούων υμών, έμοῦ άκούει καί ό άθετών υμάς έμέ άθετεῖ' ό δε έμέ άθετών άθετεῖ τόν άποστείλαντά με (Λουκ. 10,16). Οταν σέ καλή ο οίκονόμος ἤ ο μάγειρος νά τούς βοηθήσης, έκεῖ είναι κοντά καί ό Χριστός.

24. Ποιά πρέπει νά είναι ή συμπεριφορά τών λαῖκών χριστιανών άπέναντι στούς μοναχούς; Όμοίως πώς θά πρέ­πει νά συμπεριφέρωνται οί μοναχοί απέναντι στούς λαῖ­κούς, πού έρχονται στό μοναστήρι;

Οί λαῖκοί πρέπει νά τιμούν τούς μοναχούς μέ κάθε τρό­πο, διότι είναι άφιερωμένα πρόσωπα καί άξιοσέβαστα, ένώ οί μοναχοί πρέπει νά χαροποιούν τούς άνθρώπους, νά τούς συμβουλεύουν στήν πνευματική ζωή καί τήν διατήρησι τής Όρθοδόξου πίστεως. Καί οί μέν καί οί δέ νά μήν κακο­λογούν τούς άλλους, οπουδήποτε ευρίσκονται καί γιά οποι­αδήποτε πρόσωπα ή καταστάσεις ομιλούν. Οί μοναχοί δέν είναι τελειωμένοι στήν άρετή. Είναι στό στάδιο τού άγώνος. Μένουν στήν μονή καί αύτή ή υπομονή τους νά μένουν πά­ντοτε σ' ένα τόπο είναι μία άσκησις καί μία ασυνήθιστη γιά τούς λαϊκούς άρετή. "Οταν πεινούν, τρώγουν κι όταν νυστάζουν, κοιμούνται. Γι᾿  αύτό καί ονομάζονται μοναχοί. "Ισως νά μήν προοδεύουν όλοι, άλλά όλοι είναι μοναχοί.

Άπό τούς μοναχούς καί τούς λαῖκούς ζητεί ό Χριστός μέ τρόπο κατηγορηματικό ένα μεγάλο καί σπουδαίο έργο: Νά μήν κακολογούμε τόν άδελφό μας, διότι αύτό είναι ίσο μέ μιά έγκληματική πράξι. Τό έργο αύτό είναι άνώτερο άπό τόν κανόνα τής προσευχής, τίς μετάνοιες καί κάθε άλλο άσκητικό έργο. Όπότε ανάμεσα στίς μεγάλες άρετές τού μοναχού είναι ή σταθερότης στόν βίο καί ή άποφυγή τής κατακρίσεως. "Οταν έρχονται λαϊκοί προσκυνητές στό μο­ναστήρι νά χαιρώμεθα διότι τούς έφερε ό Χριστός νά ωφε­ληθούν άπό τή ζωή μας περισσότερο καί όλιγώτερο μέ τά λόγια μας. Κι έπειδή οί μοναχοί είναι πάντοτε μέ διακονήματα, καλό είναι νά ύποδέχωνται τούς προσκυνητές καί ευγενικά νά τούς λέγουν: «Καλώς ήλθατε στήν μονή μας. Περάστε στήν εκκλησία, έχουμε άκολουθία. Συγχωρέστε με, διότι δέν μπορώ νά διαθέσω πολύ χρόνο γιά έσάς. "Εχω διακόνημα».

25. Πρέπει ό μοναχός νά κάνη ιεραποστολή στόν κόσμο; Καί τό έργο αύτό δέν φαίνεται αντίθετο μέ τήν άπάρνηση τού κόσμου πού υποσχέθηκε νά κάνη;

Εξαρτάται τί άποστολή τοῦ ανατέθηκε νά κάνη βγαί­νοντας στόν κόσμο. Γιά ποιόν σκοπό, δηλαδή στέλνεται στόν κόσμο. Νά κηρύξη, νά συμπαρασταθή, σέ κάποια ιε­ρά άποστολή τής Εκκλησίας ή γιά κάτι άλλο. "Ομως όπου καί νά πάη, έκτός τής Μονής του, νά συμπεριφέρεται πα­ντού μέ σεμνότητα καί ταπείνωσι, νά μή σκανδαλίζη τούς ανθρώπους. Βέβαια έμεῖς δέν συνιστάμε συχνά τέτοιες άποστολές στόν κόσμο.

26. Μπορεί νά τελειωθή πνευματικά ένας μοναχός πού ζει σέ μοναστήρι τοῦ κόσμου;

Δέν τίθεται πρόβλημα, διότι είναι άδιάφορο σέ ποιό μέρος μονάζουμε. Μάς ένδιαφέρει όμως τό πώς διάγουμε. Ποιά είναι ή έργασία τής καρδιάς μας καί άν έπιτυγχάνουμε τήν έσωτερική περισυλλογή μας. Δέν έχει σημασία πού είμεθα. Μπορεί επάνω σέ μιά πέτρα, ίσως μέσα στό δά­σος. Ή Βασιλεία τών ουρανών είναι δυνατόν νά είναι πα­ντού μέσα μας. Σίγουρα έχει περισσότερο μισθό, όταν άπορρίπτης όλα τά εξωτερικά έργα καί τά περιφρονής. Είσαι μέσα στήν φωτιά καί δέν καίγεσαι. Ναι. Μεγαλύτερος είναι ό ηρωισμός νά λέγης τήν ευχή: «Κύριε Ίησοῦ Χριστέ, Υιέ τοῦ θεού έλέησόν με τόν άμιαρτωλό», όταν είσαι περιτρι­γυρισμένος άπό κάθε είδους πειρασμούς, παρά όταν είσαι ελεύθερος άπ' αύτούς και άπαλλαγμένος άπό ενδεχόμενες πτώσεις. Διώχνεις τούς λογισμούς μέ τήν προσευχή, μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεού καί όχι μέ τήν προσωπική σου δύναμι.

Είναι ανάγκη νά γνωρίζουμε όλοι άπό τήν άρχή τοῦ άγώνος μας ότι ή άπάντησις σέ κάθε έρώτησι είναι μία: Πάνω άπό ολα μάς βοηθεῖ ή Χάρις τοῦ Θεοῦ! Είσαι άξιος νά λάβης αύτή τή χάρι, όταν θεωρής τόν εαυτό σου ανά­ξιο γιά όλα καί τούς αγαπάς όλους μέ τήν ίδια αγάπη. Τό­τε ή χάρις θά περισσεύση μέσα στήν καρδιά σου. Είναι ευνόητο ότι δέν φθάνεις έκεῖ μέ τήν δύναμι σου. "Οταν πέφτης σ' ένα τόπο, όπου δέν ξέρεις τί άκολουθεῖ μετά, δέν ξέρεις τί είναι έκεῖ καί λέγεις: «Τί θά πάθω! Ποῦ ευρίσκο­μαι; Τί θά γίνω»; Αύτό δέν είναι καί δέν λέγεται ηρωισμός, άλλά είναι πρόνοια τοῦ Θεοῦ.

Όποιαδήποτε πράξις πού γίνεται χωρίς εύλογία δέν κοστίζει λίγο στόν μοναχό. Καί ή πραγματική του έλευθε­ριά τίθεται υπό συζήτησι, διότι όπου δέν υπάρχει εύλογία τοῦ Γέροντος, δέν άκολουθεῖ καί ή Χάρις τού Θεοῦ.

27. Πώς μένετε Γέροντα εσείς ώς Πνευματικός στόν κό­σμο, ένώ έχετε ζήσει χρόνια σέ μοναστήρια καί στήν έρημο;

Είναι πράγματα κατανοητά άπό όλο τόν κόσμο. Έάν θέλης νά ζήσης όλη τήν έρημο, ήμπορεῖς οπουδήποτε νά τήν ζήσης, είτε είσαι στόν κόσμο, είτε στήν μοναξιά, επει­δή ή Βασιλεία τών ουρανών είναι μέσα σου. Γεύθηκα, όσα γεύθηκα άπό τήν ερημική ζωή καί είναι άλήθεια ότι ώφελήθηκα πολύ. "Ομως κι αυτή ή επικοινωνία μέ τόν κόσμο βοηθεῖ στό έργο τοῦ Θεοῦ. Είσαι πιό κοντά στά λόγια τής "Αγίας Γραφής, διότι βλέπεις τόσα ζωντανά παραδείγμα­τα άνθρώπων μέ προβλήματα, βάσανα, ψυχικές ταλαιπωρίες και ανάγκες. Έτσι προσπαθώντας νά τούς παρηγορήσης καί νά τούς βοηθήσης, προσεγγίζεις τόν Θεό μέσω αυτών. Αυτοί σέ αισθάνονται πατέρα τους, σέ εύλαβοῦνται καί περιμένουν τόν τελευταίο λόγο άπό έσένα, τόν όποιο καί εφαρμόζουν στήν ζωή τους.

Μιά χριστιανή μας όταν κάποτε έπήγε στό μοναστήρι Συχαστρία καί έκεῖ τής είπαν οί πατέρες άστειευόμενοι ότι ό π. Αρσένιος θά έλθη οριστικά νά μονάση στήν Συχαστρία, αύτή άπό τήν λύπη της λιποθύμησε. Ή Συχαστρία είναι πράγματι τό μοναστήρι, πού έκάρην μοναχός. Τό ονει­ρεύομαι ημέρα καί νύκτα, όχι τόσο σάν αναμνηστικό τό­πο, όσο σάν χώρο, πού έζησα διάφορα περιστατικά, πού μοῦ συνέβησαν στήν ερημική μου ζωή στά γειτονικά δά­ση. Άκόμη τό θεωρώ μεγάλο λάθος, σάν μιά προδοσία, θά λέγαμε, νά έγκατάλείψω τό μέτωπο. Πρέπει νά αίσθανώμεθα ότι, έστω καί νά είμεθα μέσα στόν κόσμο, νά νιώθου­με ότι ζούμε μέσα στήν έρημία.

Πρώτα άπό όλα είμαι πεπεισμένος ότι οπουδήποτε είμεθα, είμεθα έκεῖ μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί όχι έξω άπό τό θέλημά Του. Αγωνίζομαι μέ όλες τίς δυνάμεις μου νά βιώνω μέσα στήν ύπαρξί μου ότι δέν μπορώ νά κάνω τί­ποτε χωρίς τήν Χάρι τού Θεοῦ. Τίποτε δέν γίνεται συμ­πτωματικά, άφοῦ ούτε ένα φύλλο δένδρου δέν κινείται χω­ρίς τό θέλημα τοῦ Θεού. Καί άν έκεῖ πού ευρίσκεσαι, κα­τορθώνεις νά δημιουργήσης μία χριστιανική κοινότητα, νά ζής μέ κάποια πνευματική εύχαρίστησι, χωρίς νά κα­ταπατής τήν συνείδησί σου, τότε δέν ήμπορεῖς νά έγκαταλείπης τόν τόπο σου καί δέν ήμπορεῖς νά λέγης ότι ό Θε­ός δέν σέ βοηθεῖ. Είναι αλήθεια ότι όλοι μας είμεθα πνευ­ματικούς άνέτοιμοι, οπουδήποτε είμεθα, άλλά μέ τήν Χάρι τοῦ Θεοῦ κάνουμε, ό,τι κάνουμε. "Οταν ό κόσμος άπομακρύνεται από τόν τόπο στόν οποίο αγωνίζεται, αυτό είναι ταυτόχρονα μια φυγή τοῦ Θεοῦ άπ' αυτόν. Τό πρόβλημα είναι ολοι μας νά καταφεύγουμε στήν Χάρι τοῦ Θεοῦ, νά ζοῦμε όπου μας έταξε Εκείνος, άσχετα άν σήμερα έχουμε μιά χαρά στήν ζωή μας καί αύριο είμεθα επάνω στόν σταυ­ρό τοῦ πόνου, τής αδικίας ή τής συκοφαντίας.

Είναι λάθος επίσης νά διώχνης τόν προσωπικό σου πό­νο. Ποτέ δέν ήμπορεῖς νά έλευθερωθής αληθινά, παρά μό­νο, όταν άγωνίζεσαι καί είσαι επί τοῦ σταυρού άτενίζοντας τόν Θεό καί ζητώντας τήν βοήθειά Του. Καί τόν σταυ­ρό πού σηκώνεις νά τόν άποδέχεσαι μέ εύχαρίστησι, μέ τέ­λειο φρόνημα, όπως δέχθηκε καί ό Χριστός μας τόν ιδικό του σταυρό.

28. Ποιά πρέπει νά είναι ή στάσις τοῦ μοναχού μπροστά σέ ό,τι καινούργιο μάς φέρνει ό κόσμος σ' αύτό τόν αιώνα: μπροστά στήν τεχνολογία καί τόν σύγχρονο πολι­τισμό;

Σέ όλα ό μοναχός πρέπει νά έχη τήν δέουσα προσοχή, ώστε νά μή φθάνη στό σημείο νά άλλοιώνεται τό μοναχι­κό του φρόνημα καί νά έγκαταλείπη τόν μοναχισμό ή νά διέρχεται ώς μοναχός μέ τεμπελιά τίς ημέρες του.

Σάν παράδειγμα σας λέγω τό έξης: όταν έγινα μονα­χός, ήλθε ένας κατά σάρκα άδελφός μου νά μέ έπισκεφθή. Ηλθε στό κελλί μου καί μέ ρώτησε: «Πάτερ, έχω τήν άδειά σου νά συνομιλήσω μαζί σου»; Αύτός ήτο μικρότερος άπό μένα μερικά χρόνια καί δέν ήτο γραμματισμένος. Ηταν ένας καλός καί απλοῖκός χριστιανός. Καί έγώ τοῦ απή­ντησα: «Επιτρέπεται, άλλά νά έχης ύπ' όψει σου, ότι δέν έχω εύλογία γιά πολύ χρόνο νά μιλάω πλέον μέ λαϊκούς χριστιανούς». Ή έρώτησί τους αύτή πολύ μέ ώφέλησε καί αποτελεί και απάντησι καί στήν δική σας έρώτησι.

29. Γιά ποιους λόγους επιτρέπεται ή άναχώρησις τοῦ μοναχού άπό τό μοναστήρι του;

Δέν υπάρχει κανένας λόγος αναχωρήσεως. Μόνον όταν στό μοναστήρι υπάρχει μία άντιμοναχική άτμόσφαιρα, δη­λαδή διενέξεις, συγκρούσεις, ηθικοί κίνδυνοι κλπ. Τότε ό μοναχός γιά νά μήν άναμειχθή καί άποδεχθή τέτοιες κα­ταστάσεις, ημπορεί μέ τήν εύλογία τοῦ Γέροντος του νά πάη κάπου άλλοῦ γιά τήν σωτηρία τής ψυχής του. "Οταν όμως δέν υπάρχουν μόνιμα τέτοια προβλήματα, δέν υπάρ­χει καί λόγος νά φύγη.

30. Ή είσοδος γυναικών στό μοναστήρι γίνεται αιτία αναχωρήσεως τών μοναχών;

Μόνο, όταν γυναίκες συχνάζουν στά κελλία τών μονα­χών τότε ό κίνδυνος είναι άμεσος. Αλλ' όχι νά φεύγουν γιά τόν άπλό λόγο ότι ήλθαν γυναίκες στό μοναστήρι. Υπάρχει τό άρχονταρίκι γιά τούς κοσμικούς, έξω τών Μονών. Άλ­λά στήν εποχή πού ζούμε, πρέπει μέ γρανιτένια θέλησι νά εξουσιάζουμε τούς εαυτούς μας, διότι διαφορετικά δέν θά γλυτώσουμε τόν πειρασμό. Άκόμη σας λέγω καί τό έξής: Έάν πάτε στήν έρημο καί έλθουν οί λογισμοί τής πορνεί­ας νά σας ένοχλήσουν, θά σάς κάνουν στάκτη.

Δέν είναι άγνότης νά έγκαταλείπεις τόν τόπο σου καί νά τρέχης άλλοῦ γιά νά γλυτώσης τούς πειρασμούς. Ούτε θά γίνης ευνούχος μέ τήν φυγή σου, άλλά θά μείνης στόν τόπο πού ό θεός σέ έταξε καί θ' άγωνισθής.

31. Γιά νά πάω σ' ένα γειτονικό μοναστήρι παίρνω εύλογία άπό τόν Πνευματικό μου καί όχι άπό τόν ήγούμενο. Κάνω καλά;

Είσαι κλέφτης. Κλέβεις! Καμμία απάντησις δέν είναι πιό σωστή άπ' αύτή πού σοῦ λέγω τώρα: Όπουδήποτε πη­γαίνεις νά παίρνης τήν εύλογία τοῦ ηγουμένου τής μονής σου.

Έγώ έάν έχω κάποια πνευματική χαρά στήν ηλικία πού ευρίσκομαι, τό όφειλα στήν άρχή μου ότι δέν έκανα βήμα χωρίς τήν εύλογία.

32. Ενίοτε πηγαίνω στόν επίσκοπο ή στόν ηγούμενο νά ζητήσω συμβουλή, λόγω όμως αδυναμίας μου, άπ' αυτά πού μου λέγουν, τούς κατακρίνω καί συκοφαντώ, τί πρέ­πει νά κάνω;

Έάν πηγαίνης σ' ένα έπίσκοπο ή ηγούμενο, άνθρώπους τού Θεοῦ ή άπάντησις έρχεται άπό τόν Θεό, μέσω τοῦ επισκόπου ή τοῦ ηγουμένου. Έάν ή άπάντησίς τους δέν σοῦ άρεσε, τότε συκοφαντείς τόν Θεό. Όπότε, νά πηγαί­νετε μέ έμπιστοσύνη στόν άνθρωπο πού έταξε σ' αυτήν τήν υψηλή καί υπεύθυνη θέσι ό Θεός. Μή σέ ένδιαφέρουν τά έργα του. Δέν μάς ενδιαφέρει, άν πίνουμε κρασί άπό ένα πήλινο ή κρυστάλλινο ποτήρι. Τό κρασί είναι τό ίδιο. Ή Χάρις παραμένει Χάρις καί δέν εξαρτάται άπό τήν άξια ή τήν άναξιότητα αύτού στόν όποιον δωρεάν κατοικεί. Κι έμεῖς αύτή τήν Χάρι πρέπει νά ζητούμε.

Έσύ πηγαίνεις ν' άκούσης ωφέλιμο λόγο γιά νά λυτρωθής άπό κάποιο πρόβλημά σου καί περιπλέκεσαι χει­ρότερα κατακρίνοντας τόν άνθρωπο τής Εκκλησίας. Τό νά κατακρίνης κάποιον κληρικό καί μάλιστα Αρχιερέα, αύτό είναι πολύ βαρύ αμάρτημα, διότι αύτός ό Άρχιερεύς, δέν γνωρίζεις έσύ πόσα έργα εύλογεῖ καί πόσοι σώζονται δι' αυτού! Λυπούμαι, διότι είσθε κυριευμένοι άπ' αύτή τήν δυσπιστία καί μάλιστα άπέναντι ιερών καί υψηλών προσώπων της Έκκλησίας του Χριστού μας.

33. Πώς πρέπει νά ένεργήσης όταν έχης ένα πειρασμό καί θέλεις νά τόν έξομολογηθής στόν Πνευματικό σου;

Δύο άτομα επήγαν σ' ένα Πνευματικό νά τοῦ ζητή­σουν μία σωτήρια συμβουλή, επειδή ό καθένας είχε καί κά­ποια συγκεκριμένη άδυναμία. Αφού ώμίλησε ό ένας μέ τόν Γέροντα, στό τέλος είπε στόν άλλον:

Τά είπα στόν γέροντα καί ελευθερώθηκα άπό τήν άδυναμία μου.

Κι έγώ τοῦ είπα, καί μοῦ είπε τί νά κάνω καί δέν έλευθερώθηκα, τοῦ είπε ό άλλος.

Καί πώς τοῦ τό είπες;

Πάτερ, έχω άνάγκη άπό τό τάδε πράγμα.

Μά, άκουσε πώς έκανα έγώ. "Επεσα στά πόδια του καί τόν παρεκάλεσα: «Πάτερ, κάνε προσευχή νά μέ λυτρώση ό Θεός άπό τήν άδυναμία μου».

Επομένως ή δύναμις άνήκει στόν Θεό καί σημασία έχει ό τρόπος σου μέ τόν όποιον ζητείς τήν θεία βοήθεια.

34. Έάν δέν υπακούω στόν Πνευματικό, τί μπορεί νά μοῦ συμβή;

Έάν δέν ύπακούης στόν Πνευματικό σου, μήν περιμένης κάποιο μισθό καί θά γίνης πιό έμπαθής άπό ό,τι είσαι.

Καλό είναι νά έχη ό καθένας μας μία απιστία στόν εαυ­τό του. Διότι είδες τί έπαθε ένας άπόστολος ό όποιος είχε ιδεί τόσα θαυμαστά πράγματα κοντά στόν Χριστό, άλλά στηρίχθηκε στόν λογισμό του καί έπρόδωσε τόν Διδάσκα­λο μέ τόση ευκολία καί γιά λίγα άργύρια; Ναι. Καί τό με­γαλύτερο λάθος του δέν ήτο αύτό, ότι δηλαδή έπρόδωσε τόν Ἰησοῦ, άλλά ότι άπελπίσθηκε καί κρεμάσθηκε, ένώ θά έσωζε κι αύτόν ό Χριστός. Αντιλαμβάνεσθε λοιπόν μέ τί είδους Θεό έχουμε νά κάνουμε;

35. Οί σπουδές μπορεί νά είναι ένας λόγος εξόδου άπό τό μοναστήρι;

"Οχι, δέν τίθεται τέτοιο θέμα. Τό σχολείο δέν είναι τί­ποτε, όταν σταθή δίπλα στό σχολείο πού λέγεται μοναστήρι. "Ω, τί ιερή άπλότης είναι αύτή.

Τό ιερό πρόβλημα τής σωτηρίας μας είναι θέμα υψί­στης εσωτερικής δόξης καί τιμής. Υπήρξαν άγράμματοι άγιοι, οί όποιοι ούτε τό «Πάτερ ημών...» δέν ήξεραν, άλλ  όμως κυριαρχούσαν επάνω στήν φύσι έπειδή ήσαν τιμη­μένοι μέ τήν θεία Χάρι.

 Νομίζετε ότι, ό σατανάς είναι ελεύθερος; "Οχι! Αύτός είναι τό πιό βασανισμένο πλάσμα, διότι δέν θέλει νά είναι μέ τόν Χριστό. Άκόμη χειρότερο είναι τό γεγονός ότι μέ τήν άμετανοησία του έχει δηλώσει εχθρότητα πρός τόν Χρι­στό καί τήν Εκκλησία Του. Όπότε μή τόν φοβάσθε. Δέν έχει καμμία δύναμι. Καί γιά νά άξιολογήσης αύτή τήν αλή­θεια είναι άνάγκη νά μαθητεύσης στό σχολείο τής ταπεινώσεως καί τών πνευματικών βιωμάτων.

Άδελφέ μου, ό ταπεινός άνθρωπος είναι πολύ μεγά­λος ένώπιον τοῦ θεοῦ! Μόνο αύτός πού δέν συγκρούσθη­κε μέ τόν διάβολο, δέν γνωρίζει πόσο μεγάλος είναι αύτός ό λόγος μου. Όποας είπαμε, ό ταπεινός άνθρωπος πού έχει φθάσει στά θεία μέτρα, κινεί τά άστρα καί αλλάζει μέ τήν παρρησία του πρός τόν Κύριο τήν τάξι τών φυσικών πραγ­μάτων. Τόσο μεγάλη είναι ή ταπείνωσις! Καί δέν γίνεται χωρίς αυτήν. Μή έκπλήττεσθε άπό τήν δύναμι ενός ταπει­νού άνθρώπου. Νά έκπλήττεσθε μόνο όταν δέν εύρήκε άκό­μη ή ταπείνιοσις τόπο νά κατοικήση μέσα σας. Τί μεγάλος είναι ό ταπεινός άνθρωπος! Άκόμη καί οί άγγελοι έχουν τήν άνάγκη τής δυνάμεως τής ταπεινώσεως!

36. Ποιος είναι ό μεγαλύτερος κίνδυνος στόν μοναχό πού εξέρχεται άπό τό μοναστήρι του;

Ό μεγαλύτερος κίνδυνος είναι, ή άστάθεια. Διότι ό σατανάς είναι σέ θέσι νά επιστράτευση όλο τόν επίγειο κό­σμο γιά νά σού κλείση τόν δρόμο τής επιστροφής. Έάν έσύ αέ τήν θεία Χάρι έπεθύμησες τό μοναστήρι, αύτός κάνει τό πάν νά σέ βγάλη άπό έκεῖ καί νά σέ στείλη στόν κόσμο. Τού άρκεῖ γιά πολύ διάστημα νά σέ βγάλη μόνο στόν κό­σμο. Κι αύτό είναι τό πρώτο καί μεγάλο λάθος τοῦ μονα­χού. Διότι, άν σέ βγάλη άπό τό μοναστήρι, παύεις πλέον νά ύπάρχης σάν μοναχός. Καί τότε είναι πλέον περιττό νά μιλήσουμε γιά τήν ταπείνωσι καί τούς τρόπους άποκτήσεώς της. Όπότε τό πρώτο έργο τοῦ μοναχού είναι νά είναι σταθερός καί σταθερότης, χωρίς μεμψιμοιρία. Δέν ημπό­ρεσες νά κάνης κάτι μεγάλο, τουλάχιστον μή γογγύζης. Διότι ό μοναχός είναι τόσο άγαπητός στόν Θεό, ώστε κά­που ελέχθη: «"Οποιος σάς ένοχλεῖ, τήν κόρη τοῦ οφθαλ­μού Μου ένοχλεῖ».

Ή κλήσις τοῦ μοναχού είναι πολύ μεγάλο πράγμα. Έπειδή γίνεται λόγος εισόδου μας στόν ούρανό, άντιλαμβάνεσθε πόσο χαρούμενος είναι ό Θεός; Είμεθα χάριτι Χρι­στού, ένα σκαλί πιό κάτω άπό τόν λόγο ενός αγίου πού έλε­γε ότι ό μοναχός, άν θέλη, ημπορεί σέ μιά ημέρα νά φθάση στά θεία μέτρα. Γι αύτό ό μοναχισμός είναι ένα πολύ μεγάλο έργο. Όπότε βαθειά ταπείνωσις, διακόνημα, χω­ρίς γογγυσμούςκαί άπομάκρυνσις τής κακολογίας είναι τό σύνθημα τοῦ άγοονιστοῦ μοναχού. Ή κατάκρισις, όπως καί άλλοτε είπαμε, είναι μιά μεγάλη άμαρτία, Καί είμαι πε­πεισμένος ότι ή κόλασις είναι γεμάτη άπ' αυτούς πού κα­τέκριναν τούς άλλους καί δέν μετενόησαν. Μάλιστα οί έπικριτές αύτοδικαιώνονται λέγοντας ότι: «Μόνο έγώ κρίνω τούς άλλους»; Ή κατάκρισις είναι φοβερό έγκλημα, τό όποιο δέν γνωρίζει ούτε αύτός πού έμπίπτει σ' αύτό τό πά­θος, γι' αύτό καί μένει άμετανόητος. Κατακρίνω σημαίνει ότι δέν υπομένω τούς άλλους μέ άγάπη. Καί δέν τούς υπο­μένω, διότι δέν έχω άγάπη. Κατάκρισις σημαίνει ότι οί άλλοι δέν είναι σάν καί εμένα. Σημαίνει ότι έάν ήμουν έγώ στή θέσι πού εκείνοι κατέχουν, θά ένεργοῦσα πιό σωστά καί πιό άποτελεσματικά.

37. Τί στάσι πρέπει νά κρατή ό μοναχός απέναντι σέ διάφορες πραγματικότητες τοῦ συγχρόνου κόσμου; Αθεϊσμό, μασωνία, κίνημα τής Νέας Έποχής, αιρέσεις κλπ.;

Νά τίς πολεμή, όταν έμφανίζονται στόν δρόμο του σάν κινδύνους γιά τήν εύταξία τοῦ κόσμου καί τήν εύαγγελική διδασκαλία. Οί μασώνοι, οί άθεοι καί ολόκληρη ή στρα­τιά τών σατανιστών καί γενικά οί αιρετικοί, πρέπει νά κα­ταπολεμούνται μέ οποιονδήποτε τρόπο, διότι αυτοί πολεμοῦν τόν Χριστό. "Ελεγε καί πολύ σωστά κάποιος άγιος; «Έάν ό άδελφός σου σοῦ βγάλη τά μάτια, ματαίως στενα­χωριέσαι. Έάν όμως κάποιος πολεμεῖ τόν Χριστό, όργήσου σφόδρα εναντίον του».

Μόνο τότε πρέπει νά όργιζώμεθα, όταν χρειάζεται νά υπερασπίζουμε τόν Χριστό καί τήν διδασκαλία Του. Αυτοί άρνοῦνται τήν έλευσι τοῦ Χριστού στόν κόσμο. Ένώ οί ουράνιες Δυνάμεις έξεπλάγησαν μέ τήν παρουσία Του. Αύτός ήλθε μέ άνθρώπινη μορφή, άνθρωπε, γιά νά τίμη­ση τόσο πολύ τήν εδική σου άνθρώπινη φύσι! "Επαθε, έδίδαξε. Τίποτε δέν άφησε κρυπτό. Υπέφερε, σταυρώθηκε κι όμως αυτά άναιροῦν οί αιρέσεις.

Έμενα δέν μέ τρομάζουν καί δέν μέ κλονίζουν οί αίρετικοί. "Όποιος είναι αδύνατος στήν πίστι, κινδυνεύει νά μπλεξη στά δίκτυά τους. Άλλά εύχομαι νά μήν είναι κα­νείς άδύνατος. Κι έδώ άξίζει νά θυμηθούμε τά λόγια τοῦ Σωτήρος μας πού λέγει: «Θαρσεῖτε, έγώ νενίκηκα τόν κό­σμο» (Ίωάν. 16, 33). Καί έπειδή έμεῖς είμεθα ένδεδυμένοι μέ τήν δική Του Χάρι καί δύναμι, στό "Ονομά Του είμεθα καί έμεῖς νικητές.

38. Πάτερ Αρσένιε, είχατε περιπτώσεις γονέων πού αντιδρούσαν στήν απόφασι τών παιδιών τους νά γίνουν μοναχοί;

Ειχα πάρα πολλές. Ασφαλώς μ' ερωτάτε πώς ένήργησα.

Αγαπητέ πάτερ, πριν άπ' όλα ήμουν ελεύθερος σ' αύτή τήν άντίδρασι καί τήν έπιθετική στάσι τών γονέων. Είχα ώς άσπίδα τήν Άγια Γραφή, διότι λέγει ό Χριστός: «Καί πάς ος άφήκεν οικίας ή αδελφούς ή άδελφάς ή πατέρα, ή μητέρα ή γυναίκα ή τέκνα ή αγρούς ένεκεν τοῦ ονόματος μου, έκατονταπλασίονα λήψεται καί ζωήν αίώνιον κλη­ρονομήσει» (Ματθ. 19, 29).

Σύμφωνα μέ τήν Γραφή τούς λέγω: Δέν έχετε δικαίω­μα νά τόν σταματήσετε τόν γυιό ή τήν κόρη σας νά πάη στό μοναστήρι. Τόν εμποδίζετε γιά νά τόν καταστρέψετε. Τί θέλετε; Νά κάθεται στίς δισκοθήκες καί νά πέφτη στά χαντάκια μεθυσμένος καί ποτισμένος ναρκωτικά; Ηλθε έδώ γιά νά διακονήση τόν Θεό. Κύτταξέ τον τί ώραῖα ψάλ­λει! Κύτταξέ τόν μέ πόση άγάπη διακονεί τόν θεό!

Είναι πολύ σπάνιες οί περιπτώσεις κατά τίς όποιες οί γονείς επήραν τά παιδιά τους πίσω. Οί περισσότεροι έμει­ναν. Καλά είναι νά πάς στό μοναστήρι, διότι τό μοναστή­ρι είναι μεγαλειώδης πολιτεία. Είσοδος στό μοναστήρι ση­μαίνει πορεία πρός τήν ουράνιο Βασιλεία. Μόνο μέ τήν έκκοπή τοῦ θελήματος διάγουμε άγγελικό βίο.

Καί ή δική μου μητέρα μ εμπόδιζε καί τότε τής είπα: «Άσε, όταν πεθάνης, έγώ θά πάω στό μοναστήρι». Καί άκόμη τής ειπα: «Μητέρα σ᾿  αύτή τήν ζωή πρέπει νά πη­γαίνουν όλοι οί άνθρωποι».

Αγαπητέ μου, ό,τι μεγάλο καί νά κάνης σ' αύτό τόν κό­σμο, χωρίς τήν θέλησί σου, θά τό στερηθής κάποια ημέρα μέ τόν θάνατο σου. Άλλά τίποτε μεγαλύτερο δέν υπάρχει άπό τό νά γίνης μοναχός! Ό Θεός νά μέ βοηθήση νά τε­λειώσω καλώς τόν μοναχικό μου βίο καί, άν θά ημπορούσα, θά έλεγα αύτό τόν λόγο, πρό τοῦ θανάτου μου; «Κύριε, είμαι εύτυχισμένος, πού πεθαίνω μοναχός».

39. Πώς εννοείται ό λόγος πού δόθηκε άπό τόν Σωτήρα Χριστό στόν οσιο Σιλουανό τόν Άθωνίτη. «Κράτησε τόν νού σου στόν άδη καί μήν απελπίζεσαι»;

Νά έχουμε τήν σκέψι μας στήν κόλασι, δηλαδή ότι δέν ημπορούμε νά σωθούμε μέ τά έργα μας, όσο μεγάλα καί νά είναι αύτά. Χωρίς τήν Χάρι τού Θεοῦ δέν μπορούμε. Ή αμαρτία μας είναι τόσο μεγάλη, ώστε έπρεπε νά έλθη ό Χρι­στός καί νά σταυρωθή, νά λάβη δούλου μορφή γιά νά μάς θεραπεύση.

Δέν μπορούμε νά θεραπεύσουμε τίς αμαρτίες μας μέ τήν άσκησι μας. Άλλά μόνο μέ τήν βοήθεια τής Χάριτος τού Θεοῦ. Καί τότε, πώς νά μή σκέπτωμαι έγώ ότι είμαι άξιος κολάσεως, όταν ξέρω πόσο άμαρτωλός είμαι; Καί ή έλπίδα μας είναι στόν Θεό, διότι δέν ήλθα να ενισχύσω τήν κόλασι, άλλά τόν παράδεισο. Νά ξέρετε ότι τούς κολασμέ­νους τούς άγαπά ό Θεός κι αύτή ή άγάπη τούς μαστιγώνει. Αλλοίμονο για κύτταξε! Αυτός μας αγαπά! Κύτταξε ποιόν προδώσαμε». Καί έκεῖ στήν κόλασι, δέν είναι άστεῖα ή κατάστασις. Ναι. Ό Θεός άγαπά καί τούς κολα­σμένους. Διότι ή κόλασις είναι ό μεγάλος πόνος τοῦ φι­λάνθρωπου Θεοῦ μας!

40. Τί είδους σχέσεις πρέπει νά έχη κάποιος μέ τούς συγγενείς του κατά σάρκα, άφ' οτου μπαίνει στό μοναστήρι γιά μοναχός;

Νά συνέχιση νά τούς άγαπά, άλλ' όχι περισσότερο άπό τόν Θεό. Νά άγαπά τήν οικογένεια άπό τήν οποία προήλθε, αλλ' όχι όσον άφορά τήν κοσμική τους ζωή. Διότι ή εύτυχία τής άλλης ζωής θά είναι τόσο μεγάλη, ώστε δέν θά σκέ­πτεται τίς θλίψεις καί δοκιμασίες πού έχουν οί άνθρωποι σ' αύτή τήν ζωή.

41. Υπάρχουν χριστιανοί πού συχνά κυριεύονται άπό τήν κενοδοξία· άν εκείνη τήν στιγμή πεθάνουν, έχουν έλπί­δα σωτηρίας;

Πρέπει όπιοσδήποτε νά έχουν έλπίδα σωτηρίας. Έφ' όσον συναισθανθούν τό άμάρτημά τους καί ζητήσουν συγχώρησι άπό τόν Θεό καί τόν Πνευματικό, έάν προλαβαί­νουν. Δέν τίθεται θέμα νά μήν έχουν έλπίδα. Δέν υπάρχει αμαρτία πού νά μή μπορεί νά συγχωρηθή. "Ομως είναι με­γάλος κίνδυνος νά άφήνης τόν εαυτό σου νά νικάται άπό μιά άμαρτία, άκόμη καί στήν ώρα τοῦ θανάτου! Διότι τό­τε τί άλλο ήμπορεῖς νά κάνης; Έλπίδα σωτηρίας πρέπει νά έχης οπωσδήποτε. Άκόμη κι άν σκότωσες χίλιους ανθρώ­πους κι άν ήσουν ένας παλιάνθρωπος, υπάρχει συγχώρησις. Ό Σωτήρ θά συγχωρούσε καί τόν Ιούδα, έάν ζητούσε συγχώρησι.

42. Γέροντα, δταν κάνουμε έλεημοσύνη, μας ένοχλεῖ κατόπιν ό λογισμός τής φιλαργυρίας, ότι χάσαμε τόσα χρήματα άπό τό πορτοφόλι μας.

"Οταν κάνετε έλεημοσύνη έχετε αμοιβή άπό τόν Θεό καί ποινή γιά τήν φιλαργυρία σας. Στήν πράξι έβοήθησες αύτόν πού είχε απλωμένο τό χέρι του μπροστά σου καί άκουσες τήν εύχή του: «Κύριε, συγχώρεσε τον.,.». Αύτό είναι μιά μαρτυρία ότι καί ό Κύριος θά σέ έλεήση καί θά σέ συγχωρήση. Καί στήν άλλη ζωή θά έχης τήν τιμωρία, διότι ήσουν φιλάργυρος.

Κάποιος μ' έρώτησε νά δώση στόν πτωχό τά χρήματα έκεῖνα μέ τά όποια θά άγόραζε ψωμί γιά τά παιδιά του, δεδομένου ότι δέν είχε άλλα χρήματα άπ' αυτά; Τοῦ άπήντησα ότι κι αύτός πρέπει νά θεωρηθή μέλος τής οικογε­νείας μας. Θά τοῦ δώσουμε ένα κομμάτι ψωμί νά ζήση κι αύτός.

Ρωτήθηκε ένας γέροντας:

"Αν σοῦ ζητεί κάποιος τό ένδυμά σου, τί κάνεις;

Τοῦ τό δίνω.

Καί άν σοῦ ζητή καί τό υποκάμισο σου;

Τό κόβω στήν μέση καί τοῦ δίνω τό μισό.

Καί ύστερα τί κάνεις;

Πηγαίνω κι έγώ καί ζητώ έλεημοσύνη. Νά μοῦ δώ­ση ό Θεός ρούχο νά φορέσω.

Δέν υπεχώρησε καθόλου στόν λογισμό του αύτός ό γέ­ροντας. Τά έδωσε όλα γιά νά έκπληρώση τόν λόγο τοῦ Χριστού στό Ευαγγέλιο!

43. Ή μετάνοια είναι δώρο τοῦ Θεοῦ;

Πρώτ' άπ' όλα τά δάκρυα είναι ένα πολύ μεγάλο δώρο, χει νά τόν ευχαριστούμε γιά τά μικρά δώρα πού μάς δίνει. Άλλά δέν είναι καθόλου μικρά, διότι τά ξέρει ό Μεγάλος Θεός. Ευχαριστώντας τόν Θεό γιά τό μικρό δώρο πού σού ταπεινώνεσαι καί αύτό τό φρόνημα άρέσει πολύ στόν Θεό. Μή συγκρίνεσαι μέ τούς άλλους. Νά είσαι εύχαρίστημένος διότι τό δικό σου ποτήρι, έστω μικρό, είναι όμως γεμάτο καί αύτό είναι τελειότης γιά σένα. Μήν προκαλής μέ τεχνικές μεθόδους νά έλθουν δάκρυα. Αύτά τά στέλλει ό Θεός καί Εκείνος πάλι τά παίρνει πάλι.

Κανείς δέν ήμπορεῖ νά είπή επακριβώς πότε καί πώς έρχονται τά δάκρυα. Αναβλύζουν ξαφνικά! Υπάρχουν όμως καί δάκρυα άόρατα. Δέν πρέπει βέβαια νά κλαις γιά νά σέ βλέπη ό κόσμος. Ή βαθειά μετάνοια είναι τά άόρα­τα δάκρυα. Αισθάνεσαι ξαφνικά πόσο άμαρτωλός είσαι καί άμέσως άναβλύζουν τά δάκρυα άπό τά μάτια σου. Τά δάκρυα είναι μιά άόρατη ύπόθεσις πού ξεφεύγει τών ιδικών μας εξηγήσεων. Σ' όλο τόν κόσμο έρχονται δάκρυα. Είναι μιά κατάστασις βαθειάς εύλαβείας. Τό κλάμα πλένει τίς αμαρτίες μας κατά τρόπο άνεξήγητο στήν λογική τοῦ άνθρώπου. Είναι άπόδειξις τής παρουσίας τοῦ Θεοῦ στήν ζωή μας. Χειροπιαστά νιώθουμε τήν Χάρι τοῦ Θεοῦ νά μάς γλυ­καίνει καί παρηγορεί μέ τά δάκρυα τής μετανοίας.

Δέν τολμά νά είπή κανείς ότι δέν είναι άμαρτωλός ή δέν έσφαλε. Αύτός πού κατανοεί τό σφάλμα του μετανοεί. Καί ή μετάνοια δέν γίνεται μέ χά, χά, χά, άλλά μέ δάκρυα καί περισυλλογή. Μετανοείς καί δέχεσαι τίς πρώτες έπισκέψεις άνακουφίσεως τής ψυχής σου άπό τήν θεία Χάρι. Αύτό είναι ένα μεγάλο δώρο τοῦ Θεοῦ. Έμεῖς δέν έχουμε τή βεβαιότητα, άλλά τήν έλπίδα ότι δέχεται τήν μετάνοιά μας ό Θεός. Μόνο οί παπικοί καί οί προτεστάντες λέγουν  ότι είναι σίγουροι γιά την σωτηρία τους.

44. Τί πνευματικές συμβουλές δίνετε πάτερ Αρσένιε, στά πνευματικά σας παιδιά;

"Ολοι είμεθα παιδιά τοῦ Θεοῦ. Εξαγορασμένοι μέ τό Αιμα Του, γεννημένοι καί βαπτισμένοι στό "Ονομά Του, τρεφόμενοι άπό τό Σώμα Του, σφραγισμένοι από τό Άγιο Πνεύμα. Ή συμβουλή μου ώς μεγαλυτέρου στήν ηλικία, εί­ναι μία καί μόνη γιά όλους: Νά μήν άπελπιζώμεθα σ' οποιο­δήποτε αμάρτημα κι άν έπέσαμε, διότι ό Θεός είναι ό Πατέ­ρας μας καί είναι μακρόθυμος καί πολυέλεος. Γι' αύτό, άδελφοί, νά μή χάνουμε τίς ελπίδες μας, έστω κι άν κάποτε μάς έξηπάτησε ό φθονερός διάβολος. Ό Θεός ώς φιλάνθρω­πος, πρώτος θά μάς άναζητήση, θά μάς έναγκαλισθή, θά μάς πάρη στή συνοδεία Του, θά μάς άγαπήση, διότι έμεῖς δέν τόν εγκαταλείψαμε γιά νά λατρεύσουμε άλλους θεούς.

Εύχομαι έπί πλέον στά κατά πνεύμα τέκνα μου μία εσωτερική άτέρμονη χαρά, ή οποία θά μαρτυρή ότι ή καρδιά τους θά είναι μέ τόν Ιησοῦ Χριστό, τόν Όποιον καί συ­νεχώς νά άναπνέουν. Ή καρδιά τους νά δονήται πάντοτε άπό τήν άνέκφραστη προσευχή. Νά εγείρονται άπό τήν άμαρτία, νά έξομολογοῦνται μέ μετάνοια, νά διώχνουν τά αίτια τής αμαρτίας νά προσεύχωνται μέ έλπίδα καί νά βα­δίζουν πάντοτε τόν δρόμο τοῦ Θεοῦ. Είθε νά μή βαδίζουν μόνοι τόν δρόμο πρός τήν Άνω Εμμαούς. Ό Θεός δέν μάς ζητεί τίποτε τό αδύνατο, άλλά μέ τίς εντολές του μάς προ­τρέπει νά κάνουμε ό,τι μπορούμε, νά ζητάμε αύτό πού δέν μπορούμε νά κάνουμε καί Αύτός θά μάς βοηθήση νά επι­τελέσουμε αύτό πού ποθούμε.

45. Τί συμβουλές άφήνετε ώς διαθήκη στούς άπογόνους σας, Γέροντα Αρσένιε;

- Ν αγαπούμε ό ένας τόν άλλον. Νά προσπαθούμε ν' αγαπούμε όλο τόν κόσμο αδιακρίτως τάξεως καί πολιτεί­ας τον καθενός. Ν' άγαποῦμε τήν πληγή καί αυτόν πού μας τήν έπροκάλεσε. Νά μάθουμε νά κερδίζουμε τόν Χριστό, μέσω τών έχθρων μας. Αύτός μένει κρυμμένος άνάμεσα σ' αυτούς πού μάς μισούν. Δέν ήμπορεῖς νά γίνης κατοικητήριο τοῦ Χριστού, έάν δέν άγαπήσης αύτούς, πού Τόν κρατούν μυστικά καί έάν ή καρδιά σου δέν γίνη ένας μι­κρός ουρανός τής Αγάπης. Στόν Ιησοῦ Χριστό ανήκουν οί πρώτοι καρποί όλων τών έργων, άναμφίβολα δέ οί πρώτοι καρποί τής άγάπης!

46. Πόσες ώρες προτείνετε νά κοιμούνται οί μοναχοί;

Εξαρτάται άπό τόν άνθρωπο, πόσες ώρες χρειάζεται γιά νά ξεκουράζεται. Άν ρωτάς τόν Αρσένιο, σοῦ λέγω τί έλεγε ό Μέγας Αρσένιος, ότι στόν μοναχό καί μία ώρα ύπνος άρκεῖ τήν νύκτα. Έγώ όμως, έάν θά έκανα αύτό τό έργο, θά πέθαινα σέ μία εβδομάδα. Εξαρτάται λοιπόν άπό τόν άνθρωπο, τήν έργασία του καί τήν κούρασι πού έχει κάθε ημέρα.

47. Αν κάποιος μοναχός είναι στό διακόνημα, στό χωράφι καί δέν πάει στόν όρθρο, κάνει καλά;

Είναι άλήθεια ότι ή υπακοή είναι άνώτερη άκολουθία. Συνηθίζεται σέ πολλά έξωτερικά διάκονήματα, όπου μένουν έκεῖ οί μοναχοί όλη τήν εβδομάδα,, νά γίνεται σύ­ντομη άκολουθία καθημερινά εῖτε σέ μικρό παρεκκλήσιο, είτε σ' ένα άλλο χώρο πού χρησιμεύει γιά προσκυνητάρι. Έάν οί μοναχοί μένουν στήν Μονή καί τό εξωτερικό διακόνημά τους γίνεται σέ ώρα πού τελείται ό όρθρος ή ό ε­σπερινός, τότε οί διακονητές, θά μπορούν έναλλάξ νά συμ­μετέχουν στήν άκολουθία. Γενικώς λέγω, ότι μοναχός, πού απομακρύνεται άπό τίς ακολουθίες τής Εκκλησίας λόγω τοῦ διακονήματός του, είναι άρκετά δύσκολο νά κρατήση τόν «καλόγερο». Ό Πνευματικός του οφείλει νά τού υπό­δειξη τρόπους αντιμετωπίσεως τοῦ προβλήματος του.

48. Ή νήψις και έγρήγορσις τοῦ νού είναι μεγαλύτε­ρη άπό τήν άσκησι καί τήν νηστεία;

Βεβαίως ή έγρήγορσις είναι άνώτερη. Ή άσκησις είναι ένα μέσον, η έγρήγορσις όμως είναι ένας έπιτυχημένος στό­χος. Δέν συνάντησα μοναχό ή μοναχή πού νά έκανε άκριβώς τόν κανόνα του. Έγώ βέβαια δέν έπιμένω πολύ σ' αύτό τό έργο. Τό συστήνω όμως μέ όλη τήν δύναμι τής ψυχής μου, διότι δέν γίνεται μάταια. Πάντως ή υπακοή είναι μεγαλύ­τερη καί άπό τόν κανόνα!

Μετάφρασις ἀπό τά ρουμανικά. Μον. Δαμασκηνός Γρηγοριάτης

Μέ τήν εὐλογία τοῦ πατρός Δαμασκηνοῦ Γρηγοριάτου