Η γλώσσα, οι παραδόσεις και η μακραίωνη παρουσία στη Θράκη – «Τα βουνά της Ροδόπης δεν είναι απλώς ο τόπος όπου ζούμε. Είναι το σπίτι μας»
Ένας γηγενής πληθυσμός, με αυτοτελή χαρακτηριστικά, που αποτελεί μία από τις τρεις συνιστώσες της μουσουλμανικής μειονότητας
Με ένα ενδιαφέρον κείμενό του, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πομάκων Ξάνθης απαντά στο ερώτημα «ποιοι είναι οι Πομάκοι». Τα μέλη του Συλλόγου περιγράφουν τον εαυτό τους ως γηγενή πληθυσμό της οροσειράς Ροδόπης, ανθρώπους που –όπως θυμίζουν– δεν έχουν έρθει από κάπου, αλλά είναι δεμένοι με «τη γη, τα βουνά, τα νερά και τις μνήμες» του τόπου τους.
Μέσα από μια αφήγηση που συνδυάζει καθημερινές εικόνες, παραδόσεις και ιστορικές αναφορές, αναδεικνύουν τη σχέση τους με τη γλώσσα, τα μουσικά όργανα, τα πέτρινα γεφύρια και τα ορεινά χωριά όπου «οι ιστορίες των παλιών» συνεχίζουν να μεταφέρονται. Η ανακοίνωση φωτίζει πτυχές ενός πληθυσμού που συχνά συζητείται χωρίς να ακούγεται, ενώ συγχέεται με ανθρώπους διαφορετικής καταβολής λόγω θρησκείας. Παρόλα αυτά οι Θρακιώτες Πομάκοι έχουν τη δική τους «φωνή» και τον δικό τους τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τη σύνδεσή τους με τη Θράκη, την πατρίδα και την ιστορία.
«Τα βουνά της Ροδόπης δεν είναι απλώς ο τόπος όπου ζούμε. Είναι το σπίτι μας…», αναφέρεται στην κατακλείδα του κειμένου, ενώ νωρίτερα μεταφέρεται η λαϊκή παράδοση, η οποία «μας θέλει απογόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου».
Το κείμενο αναλυτικά:
Πολλοί αναρωτιούνται συχνά ποιοι είναι οι Πομάκοι. Οι Πομάκοι αποτελούμε μία από τις τρεις συνιστώσες της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης. Είμαστε γηγενής πληθυσμός, όπως έλεγαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας «δεν έχουμε έρθει από κάπου». Είμαστε άνθρωποι αυτού του τόπου, δεμένοι με τη γη, τα βουνά, τα νερά και τις μνήμες που ταξιδεύουν από γενιά σε γενιά.
Γλώσσα μας είναι τα πομάκικα, μια γλώσσα που κρύβει μέσα της ιστορίες, τραγούδια, έθιμα και μνήμες αιώνων. Μέσα στις λέξεις της ζουν οι άνθρωποί μας, οι παλιοί μας τόποι και ένας ολόκληρος κόσμος που συνεχίζει να αναπνέει μέσα από εμάς. Επιρροές και στοιχεία από αρχαιότατους χρόνους μαρτυρούν τη μακραίωνη παρουσία μας στον τόπο.
Η λαϊκή μας παράδοση μάς θέλει απογόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, μια παράδοση που πέρασε από στόμα σε στόμα και έφτασε μέχρι τις μέρες μας, όχι μόνο ως μια ιστορία του παρελθόντος, αλλά ως ένα κομμάτι της συλλογικής μας μνήμης και της ταυτότητάς μας.
Η σύνδεσή μας με τα βουνά της Ροδόπης είναι άρρηκτη. Εκεί όπου τα σύννεφα χαμηλώνουν και αγγίζουν τις κορυφές, εκεί όπου το πράσινο απλώνεται μέχρι εκεί που φτάνει το βλέμμα, εκεί νιώθουμε πως ανήκουμε. Θέλουμε να βλέπουμε ουρανό και να ακούμε τον ήχο της γκάιντας να αντηχεί στις πλαγιές, το καβάλι και τη φλογέρα να μας νανουρίζουν και τις ιστορίες των παλιών να μας κάνουν να ονειρευόμαστε. Κι ύστερα έρχεται το νταούλι. Ο βαθύς, σταθερός ήχος του που χτυπά σαν καρδιά και μας θυμίζει πως στη ζωή πρέπει να περπατάμε αργά και σταθερά. Βήμα το βήμα, όπως περπατούσαν οι παππούδες μας στα μονοπάτια των βουνών, χωρίς βιασύνη, μα με δύναμη και προορισμό. Γιατί κάθε χτύπος του νταουλιού κουβαλά κάτι από εμάς μια γιορτή, έναν γάμο, ένα πανηγύρι, μια στιγμή που οι άνθρωποι ενώνονταν και η μουσική γινόταν η γλώσσα όλων.
Πέτρινα γεφύρια χτίζαμε σταθερά, για να ενώνουν τις όχθες, τα χωριά και τους ανθρώπους. Στέκουν ακόμη εκεί, πάνω από τα νερά, σαν μικρές αποδείξεις πως περάσαμε από αυτόν τον τόπο και αφήσαμε το αποτύπωμά μας. Πέτρα πάνω στην πέτρα, όπως χτίστηκε και η δική μας ιστορία. Και μέσα σε όλα αυτά, τα λουλούδια, τα κεντήματα, οι φορεσιές, τα τραγούδια και οι παλιές ιστορίες κρατούν ζωντανή μια παράδοση που δεν θέλουμε να χαθεί.
Γιατί Πομάκος δεν είναι μόνο μια λέξη είναι μνήμη, είναι γλώσσα, είναι μουσική, είναι βουνό και χώμα. Είναι η μυρωδιά του ξύλου στο τζάκι, η μυρωδιά απ’ τα καπνά που ξηραίνει ο ήλιος, το μονοπάτι που οδηγεί στο χωριό, ο ήχος μιας γκάιντας από μακριά και ο ρυθμός ενός νταουλιού που μας λέει να συνεχίσουμε. Να περπατάμε αργά, αλλά σταθερά. Να κοιτάμε ψηλά, να θυμόμαστε από πού ερχόμαστε και να κρατάμε ζωντανό αυτό που μας άφησαν εκείνοι που περπάτησαν πριν από εμάς.
Γιατί τα βουνά της Ροδόπης δεν είναι απλώς ο τόπος όπου ζούμε. Είναι το σπίτι μας…
