Γεωργίου Βιλλιώτη, Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΣΤΗΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΒΑΣΙΛΑ
Τὴν ὕψιστη ὀδύνη ἐβίωσε, ὅταν ἵστατο παρὰ τὸν Σταυρό. Ἀκατάληπτος ἦταν ὁ πόνος Της ὅταν ἔβλεπε «τὸν πρᾶον, τὸν ταπεινὸν τῇ καρδίᾳ», «τὸν κοινὸν τῆς φύσεως εὐεργέτην» νὰ σέρνεται «ὑπὸ τῶν ἀγρίων θηρίων», νὰ γυμνώνεται, νὰ δέρεται, νὰ εὐτελίζεται καὶ νὰ ὑφίσταται τὸν «αἴσχιστον θάνατον». Καὶ ἡ ὀδύνη Της αὐτὴ γίνεται ἀκόμα μεγαλύτερη, ὅταν ἀναλογιστῇ κανεὶς ὅτι ὁ πάσχων δὲν ἐλύπησε ποτὲ κανένα, ἀλλὰ ἀντιθέτως εὐεργέτησε τὰ μέγιστα τοὺς ἀνθρώπους. Καὶ ἂν θρηνοῦμε -ἀναρωτιέται ὁ Καβάσιλας- γιὰ ἐκείνους ποὺ ἀδικοῦνται, πόσῳ μᾶλλον γιὰ τὸν Χριστὸ ποὺ «ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν». Κανεὶς δὲν εἶχε τόσο στενὸ δεσμὸ μὲ ἄλλον ἄνθρωπο ὅσο ἡ Παρθένος μὲ τὸν Σωτῆρα. Γι’ αὐτὸ τὴν ὥρα τῶν Παθῶν ἡ θλίψη Της ἦταν «ὑπερφυὴς» καὶ «ξένη». Τέτοια ὀδύνη σὲ κανένα ἄνθρωπο δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ.
Ἡ Θεομήτωρ εἶναι ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ποὺ ἑνώθηκε πλήρως καὶ σὲ ὅλα τὰ σημεῖα μὲ τὸν Χριστό. Μὲ ὅλη τὴν ὕπαρξή της καταφάσκει πλήρως στὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ μὲ ἀποτέλεσμα νὰ συμμετέχῃ τόσο πολὺ στὴν ζωὴ τοῦ Χριστοῦ, ὥστε ὅ,τι συμβαίνει σὲ Ἐκεῖνον νὰ συμβαίνῃ κατὰ κοινὸ τρόπο καὶ σ΄ Αὐτήν. Ἔλαβε μέρος σὲ κάθε τι ποὺ ἔκανε ὁ Υἱὸς γιὰ τὴν σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Ὅπως τοῦ μετέδωσε τὸ αἷμα καὶ τὴν σάρκα Της καὶ ἔλαβε ἀμοιβαῖα μέρος στὶς δικές Του χάριτες, κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο ἔλαβε μέρος σὲ ὅλους τοὺς πόνους καὶ τὴν ὀδύνη Του. Εἶναι ἡ πρώτη ποὺ ἔγινε «σύμμορφος μετὰ τοῦ θανάτου τοῦ Σωτῆρος» καὶ ἔλαβε «πρὸ πάντων» μέρος στὴν Ἀνάστασή Του. Τὸ «πρὸ πάντων» δὲν ἀποκλείεται νὰ ὑπονοῇ καὶ τὴν παλαμικὴ θέση ὅτι πρώτη εἶδε τὸν Χριστὸ μετὰ τὴν Ἀνάστασή Του. Ἦταν παροῦσα στὴν Ἀνάληψη Του καὶ Τὸν προέπεμψε στοὺς Οὐρανούς. Μετὰ τὴν Ἀνάληψη πῆρε τὴν θέση Του ἀνάμεσα στοὺς Ἀποστόλους καὶ τοὺς «ἑταίρους» τοῦ Σωτῆρα, δηλαδὴ τοὺς πιστούς, αὐξάνοντας τὶς εὐεργεσίες μὲ τὶς ὁποῖες Ἐκεῖνος εὐργέτησε τὴν ἀνθρώπινη φύση, ἀναπληρώνοντας «παντὸς δικαιότερον ἄλλου» τὰ «ὑστερήματα τοῦ Χριστοῦ». Ἡ Παρθένος ὡς ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἑνώθηκε πλήρως καὶ σὲ ὅλα σημεῖα μὲ τὸν Χριστὸ βιώνει τὶς ὑπολειπόμενες θλίψεις τὶς ὁποῖες «ἀναπληροῖ» γιὰ χάρη τοῦ ὅλου σώματος τοῦ Χριστοῦ.
Πλήρως χριστοποιημένη ἀναχωρεῖ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου. Ἡ ψυχή Της ἑνώνεται μὲ τὴν ψυχὴ τοῦ Υἱοῦ της, τὸ πρῶτο φῶς ἑνώνεται μὲ τὸ δεύτερο, ὡς πρώτη μετὰ τὸν Θεὸν καὶ ἔχουσα τὰ δευτερεῖα τῆς Ἁγίας Τριάδος. Καὶ ἀφοῦ τὸ σῶμα Της ἔμεινε γιὰ λίγο στὴν γῆ, «συναπῆλθε». Μὲ λιτὸ τρόπο περιγράφει τὸ γεγονὸς τῆς Μεταστάσεως καὶ ἐν συνεχείᾳ τὸ συνδέει ὀργανικὰ μὲ ὅσα εἶχε πεῖ γιὰ τὴν συμμετοχή Της ἢ ἀκριβέστερα τὴν οἰκειοποίηση τῆς ζωῆς τοῦ Χριστοῦ. Τὸ σῶμα Της, ἀκολουθῶντας «τὰς ὁδοὺς τοῦ Σωτῆρος», «λάμπει καὶ τοῖς νεκροῖς» καὶ ἁγιάζει τὴν ἀνθρώπινη φύση. Ὁ τάφος τὸ δέχτηκε γιὰ λίγο, διότι προφανῶς ἡ γῆ καὶ ὁ τάφος δὲν μποροῦσαν νὰ κρατήσουν τὸ πνευματικὸ σῶμα, τὴν καινὴ γῆ, «τὸν θησαυρὸ τῆς ἡμετέρας ζωῆς». Στὸ σημεῖο αὐτὸ ἐντοπίζονται δύο ἰσχυρὰ ἐπιχειρήματα διὰ τῶν ὁποίων πιστοῦται ἡ Μετάσταση τῆς Θεοτόκου. Ἡ Παναγία μὲ τὴν ζωή Της προετύπωνε τὴν σταυρικὴ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ καὶ γίνεται ἔτσι δικαίως ὁ θρόνος Του, τὸ ἄχραντο σκήνωμά Του, ἔγινε «θελξίθεος». Κατόρθωσε νὰ γίνῃ ἡ «πρέπουσα διὰ πάντων τῷ γένει», ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Ἀκολουθῶντας ὅλους τοὺς δρόμους τοῦ Σωτῆρος ἀναλαμβάνεται στοὺς Οὐρανοὺς καὶ ἁγιάζει τὴν ἀνθρώπινη φύση. Τὸ δεύτερο ἐπιχείρημα ὑπονοεῖται σαφῶς. Τὸ πνευματικὸ σῶμα τῆς Παναγίας μόνο «ἐπὶ μικρὸν ἐδέξατο ὁ τάφος». Δὲν ἦταν δυνατὸν τὸ τεθεωμένο σῶμα νὰ μείνῃ στὸν τάφο.
Οὐσιαστικὰ ὁ Καβάσιλας κινεῖται στὸν ἴδιο ἑρμηνευτικὸ ὁρίζοντα μὲ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ καὶ τὸν ἅγιο Φιλόθεο τὸν Κόκκινο. Ὁ Παλαμᾶς ἐρειδόμενος σὲ χωρία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης θεωρεῖ παράδοξο ἡ Θεοτόκος ποὺ εἶχε ὡς ἔνοικο τὸν Υἱὸ τοῦ Θεοῦ νὰ μὴν ἀναλαμβανόταν τὸ σῶμα Της στὸν Οὐρανό· εἶναι ἀδύνατον τὸ σῶμα ποὺ ἀπὸ τριῶν ἐτῶν κατοικοῦσε στὰ ἅγια τῶν Ἁγίων νὰ ὑποστῇ φθορά. Γι’ αὐτὸ συμπεραίνει τὸ «γεννῆσαν» σῶμα συνδοξάζεται «τῷ γεννήματι» καὶ «συνανίσταται». Ὁ Παλαμᾶς ὁμιλεῖ expressis verbis (ρητῶς) γιὰ ἀνάσταση καὶ ἀνάληψη τοῦ θεομητορικοῦ σώματος. Ὁ ἅγιος Φιλόθεος ὑπενθυμίζει τὴν διαρκῆ παρουσία τῆς Θεομήτορος στὸ ἀπολυτρωτικὸ ἔργο τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν συμβολή Της στὸ μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας. Ἡ Παρθένος ἐχρημάτισε ὑπηρέτις, συνεργὸς καὶ μεσίτης. Ὅπως Ἐκεῖνος ἀναστήθηκε τριήμερος, μετὰ ἀπὸ τρεῖς ἡμέρες ἀνέστησε καὶ τὴν μητέρα Του. Καὶ ὁ Φιλόθεος Κόκκινος δὲν διστάζει νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸν ὅρο «ἀνάσταση». Ὁ Κύριος κατειργάσθη τὴν ἀνάσταση τῆς Μητρός Του μυστικῶς. Τὴν τρίτη ἡμέρα ἀνῆλθε στὸν Οὐρανὸ μὲ ὑπερφυῆ καὶ λαμπρότατη δόξα. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ «σκήνωμα τῆς ζωῆς», «ὁ ἔμψυχος ναὸς τοῦ ναοῦ καὶ Θεοῦ» ἄφησε κατὰ μέρος τὴν φθορὰ καὶ διαβαίνει στὴν «πρώτη τῶν προγόνων πατρίδα».
Ἡ μετάσταση τῆς Θεοτόκου κατὰ τὸν Νικόλαο Καβάσιλα – Μέρος 1/4
συνεχίζεται…
