Αγιολόγιον - Πρόσωπα

ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ — Ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ
«Καλύτερον, αδελφέ μου, να έχεις ελληνικόν σχολείον εις την χώραν σου, παρά να έχεις βρύσες και ποτάμια.»

Του Στυλιανού Καβάζη (fb)

Σαν σήμερα 24 Αυγούστου του 1779 (ν. ημ.), οι τούρκοι, απαγχονίζουν στο Βεράτι μετά από ραδιουργίες των εβραίων, τον νεομάρτυρα και εθναπόστολο του Γένους, Κοσμά τον Αιτωλό.Την ιδία ημέρα και κάθε 24 Αυγούστου εκάστου έτους η Εκκλησία μας τιμά την μνήμη του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.

Ο πατρο-Κοσμάς ο Αιτωλός δεν είναι απλώς ένας μεγάλος Άγιος της Εκκλησίας μας αλλά ο μεγάλος ισαπόστολος, ο ιεροκήρυκας, ο παιδαγωγός, ο εθναπόστολος και ο ακούραστος οδοιπόρος της Ρωμιοσύνης, που μέσα στους σκοτεινούς αιώνες της Τουρκοκρατίας αγωνίστηκε να κρατήσει ζωντανά την πίστη, την παιδεία, τη γλώσσα, τη μνήμη και τη συνείδηση του υπόδουλου λαού.

Όλως τυχαία, παραμονή της εορτής του, έπεσα ακόμη μία φορά πάνω σε ένα από τα εκατοντάδες ίχνη που έχει αφήσει πίσω του.

Στο Μεταξοχώρι της Λάρισας.

Ένα πλατάνι που ξεπηδά μέσα από έναν βράχο και πάνω του η μορφή του Αγίου. Ένα δέντρο που γεννιέται μέσα από την πέτρα, δεν θα μπορούσε ίσως να υπάρχει πιο ταιριαστή εικόνα για τον Κοσμά. Γιατί κι εκείνος μέσα από την πέτρα φύτρωσε.
Μέσα από τη φτώχεια.
Μέσα από την αμάθεια.
Μέσα από τον φόβο.
Μέσα από τη σκλαβιά.
Μέσα από μια εποχή κατά την οποία το Γένος κινδύνευε να χάσει όχι μόνο την ελευθερία του, αλλά και τη συνείδηση του ποιο είναι.
Έχω βρεθεί όλα αυτά τα χρόνια σε δεκάδες χωριά και τόπους από όπου πέρασε ο Άγιος Κοσμάς.
Άλλοτε ένας καρφωμένος σταυρός σε ένα πλάτανο.Άλλοτε ένα ξωκκλήσι.
Άλλοτε ένα προσκυνητάρι.
Άλλοτε μια παλιά τοπική παράδοση.
Κάθε φορά που συναντώ ένα τέτοιο ίχνος, αισθάνομαι πως δεν συναντώ απλώς μια σελίδα της ιστορίας αλλά έναν άνθρωπο που περπάτησε για να μη χαθεί ένα ολόκληρο Γένος.
Γιατί ο Κοσμάς δεν έμεινε στο Άγιον Όρος όπου μόναζε.Δεν περίμενε να έρθουν οι άνθρωποι σε εκείνον.Πήγε ο ίδιος στους ανθρώπους.
Με τα πόδια.Από χωριό σε χωριό.
Από βουνό σε βουνό.
Από τόπο σε τόπο.Με ένα ράσο, έναν σταυρό, ένα Ευαγγέλιο και μια καρδιά που καιγόταν από την αγάπη του για τον Θεό και το Γένος.
Δεν είχε στρατό, ούτε εξουσία, χρήματα,κρατικό μηχανισμό και μέσα προβολής.
Είχε μόνο τα πόδια του και την πίστη του και με αυτά όργωσε τον τόπο. Πήγε εκεί όπου υπήρχε αμάθεια και μίλησε για σχολείο.
Πήγε εκεί όπου υπήρχε πνευματική εγκατάλειψη και κήρυξε.Πήγε εκεί όπου υπήρχε φόβος και έδωσε θάρρος.Πήγε εκεί όπου υπήρχε λήθη και ξύπνησε τη μνήμη.Πήγε εκεί όπου υπήρχε ένας ραγιάς και προσπάθησε να ξαναγεννήσει έναν άνθρωπο με πίστη, αξιοπρέπεια και συνείδηση.

Γι’ αυτό και, όταν μιλάμε για τον πραγματικό φωτισμό του Γένους, ο Άγιος Κοσμάς πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο της συζήτησης.

Ο δικός του Διαφωτισμός δεν ήταν αποκοπή από τις ρίζες όπως δυστυχώς προσπάθησαν (και δυστυχώς τα αποπαιδιά τους ακόμη προσπαθούν)κάποιοι ψευτοδιαφωτιστές και εν μέρει τα κατάφεραν αλλά επιστροφή στις ρίζες.
Δεν ήθελε έναν άνθρωπο απλώς τυπικά μορφωμένο όπως δυστυχώς συμβαίνει και στην εποχή μας αλλά έναν άνθρωπο πραγματικά φωτισμένο. Γράμματα μαζί με πίστη.
Παιδεία μαζί με ήθος.
Γνώση μαζί με ευθύνη.
Ελευθερία μαζί με συνείδηση και γι’ αυτό επέμενε τόσο στην ίδρυση και λειτουργία σχολείων, κινητοποιώντας ολόκληρες κοινότητες.

Μέσα σε λιγότερο από 20 χρόνια κατάφερε να ιδρύσει 247 σχολεία των “κοινών γραμμάτων” και 10 της “αρχαίας διαλέκτου άλλα και ακόμη 1.100 κατώτερα σχολεία, στα οποία διδασκόντουσαν οι ελληνόπαιδες ανάγνωση και γραφή…

….Γιατί γνώριζε καλά κάτι που θα έπρεπε να θυμόμαστε και σήμερα..
«Καλύτερον να έχεις ελληνικόν σχολείον εις την χώραν σου, παρά να έχεις βρύσες και ποτάμια.»
Τι συγκλονιστικά επίκαιρα λόγια!
Ένας φτωχός ιερομόναχος του 18ου αιώνα καταλάβαινε ότι ένας λαός μπορεί να επιβιώσει χωρίς πλούτο, χωρίς υποδομές, ακόμη και χωρίς ελευθερία. Αν όμως χάσει την παιδεία, την πίστη και τη μνήμη του, κινδυνεύει να χάσει τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο πραγματικός φωτισμός ενός λαού αρχίζει από την ψυχή και αυτό ακριβώς ήταν το έργο του Κοσμά.

Πριν από το ντουφέκι, προσπάθησε να ξυπνήσει τη συνείδηση.
Πριν από την επανάσταση, προσπάθησε να αναστήσει τον άνθρωπο.
Πριν από την πολιτική ελευθερία, προσπάθησε να διασώσει την πνευματική ελευθερία.
Γι’ αυτό και η παρουσία του ενοχλούσε.
Υπήρξαν καταγγελίες και ιστορικά στοιχεία για παρασκηνιακές ενέργειες, για Εβραίους τοπικούς παράγοντες και για οικονομικά συμφέροντα που θίγονταν από τη δράση του.
Παρόλαυτα ο Κοσμάς δεν διαπραγματεύτηκε την πίστη του. Δεν έβαλε την ασφάλειά του πάνω από την αποστολή του.Δεν έβαλε την άνεσή του πάνω από τον λαό.Δεν έβαλε κανένα συμφέρον πάνω από την αλήθεια που κήρυττε και τελικά μαρτύρησε.

Σαν σήμερα στις 24 Αυγούστου 1779, στην περιοχή του Βερατίου, οδηγήθηκε στον θάνατο και απαγχονίστηκε. Ο άνθρωπος που είχε διασχίσει αμέτρητους δρόμους για να δώσει ζωή στο Γένος παρέδωσε τελικά τη δική του ζωή.
Σήμερα δεν έχουμε την Τουρκοκρατία.
Έχουμε όμως άλλες μορφές πνευματικής εξάντλησης. Έχουμε ανάγκη από κατήχηση.
Ανάγκη από επανευαγγελισμό.
Ανάγκη από παιδεία.
Ανάγκη από αληθινή πνευματική αναγέννηση και εδώ ο Κοσμάς γίνεται ξανά συγκλονιστικά επίκαιρος.Γιατί μας θυμίζει ότι δεν είναι αρκετό να λέμε..
«Δεν είναι καιρός για λόγια. Είναι καιρός μόνο για προσευχή.»
Ο Κοσμάς προσευχόταν και μετά έπαιρνε τον δρόμο. Πήγαινε στον άνθρωπο, στο χωριό,στο παιδί,εκεί όπου υπήρχε πραγματική ανάγκη.
Γιατί η αληθινή προσευχή δεν μας κάνει θεατές της παρακμής αλλά εργάτες της αναγέννησης.
Αυτό είναι το μεγάλο μάθημα του Αγίου Κοσμά και ίσως γι’ αυτό το πλατάνι στο Μεταξοχώρι μοιάζει σήμερα τόσο συμβολικό.
Ένα δέντρο μέσα από έναν βράχο.
Σαν να μας θυμίζει πως όσο σκληρή κι αν είναι η πέτρα, όσο σκοτεινοί κι αν είναι οι καιροί, όσο βαθιά κι αν έχει πέσει ένας λαός, αν υπάρχουν ακόμη ρίζες, υπάρχει ελπίδα.Όσο θα υπάρχουν ακόμη πλάτανοι, χωριά, εκκλησίες, πέτρες και προσκυνητάρια που θα μαρτυρούν,
«Εδώ πέρασε ο Κοσμάς»,ο δρόμος του δεν θα έχει τελειώσει. Γιατί ο πατρο-Κοσμάς δεν μας κληροδότησε απλώς ένα παρελθόν.
Μας κληροδότησε ένα χρέος.
Να μη φοβηθούμε τον δρόμο.
Να μη ντραπούμε για την πίστη μας.
Να μη χαρίσουμε τη μνήμη μας.
Να μη μετατρέψουμε την παράδοση σε μουσειακό αντικείμενο. Να μη θεωρήσουμε την παιδεία απλή συσσώρευση πληροφοριών.
Να μη μείνουμε θεατές.
Να περπατήσουμε κι εμείς.
Γιατί ο Άγιος Κοσμάς μας έμαθε ότι η αγάπη για το Γένος έχει κόστος.
Έχει κόπο.
Έχει θυσία.
Έχει ευθύνη και πάνω απ’ όλα έχει πράξη.

Σχετικά με την αγιοκατάταξή του, στις 20 Ιουλίου 1961 με την υπ’ αριθμόν 260 Συνοδική Πράξη του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης ανακηρύχθηκε και επίσημα Άγιος της Εκκλησίας μας, κάτι που ο πιστός λαός του Θεού το πίστευε από τότε που ζούσε κοντά του και τον άκουγε να κηρύττει με δύναμη το Λόγο του Θεού, να προφητεύει τα μέλλοντα και του απέδιδε πλήθος θαυμάτων. Εκτός από την Ελλάδα τιμάται σήμερα και σε πολλές άλλες χώρες, ανάμεσά τους η Ρωσία, η Σερβία, η Βουλγαρία, η Κύπρος και η Ρουμανία.
Αν και παρήλθαν πάνω από 240 χρόνια από την ημέρα του μαρτυρικού θανάτου του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ο λόγος του εξακολουθεί ως σήμερα να ηλεκτρίζει τον ευσεβή ελληνικό λαό. Υπήρξε ιεροκήρυκας όχι μίας γενιάς, αλλά ιεροκήρυκας πολλών γενεών. Αδιαμφισβήτητα, συνέβαλε τα μέγιστα στην απελευθέρωση του Έθνους μας από τον τουρκικό ζυγό. Μπορεί να μην διέθετε όπλα, να μην είχε στρατεύματα, να μην έκαμνε πολέμους και μάχες, είχε όμως το όπλο του πνεύματος για να αφυπνίσει τις συνειδήσεις των σκλάβων Ελλήνων ώστε να μάθουν την ορθόδοξη πίστη τους και την ένδοξη ιστορία της πατρίδας τους.
Ω, πόσα οφείλει η Ελλάς εις τον άγιο τούτον άνδρα! Ένας εθνο-ϊερομάρτυρας που βάδισε επάνω εις τα ίχνη του απόστολου Παύλου.
Θα κλείσω με τι άλλο παρά με τα φωτισμένα λόγια του σπουδαίου αείμνηστου Πατέρα Αυγουστίνου Καντιώτη που θεωρούσε τον Άγιο ως πρότυπό του και σε πολλά τον μιμούνταν (ειδικά στα πύρινα κυρηγμάτα του), είχε πει πως «εάν οι κυβερνώντες το Έθνος τούτο είχαν γνώση και συναίσθηση του μεγάλου έργου που επιτέλεσε στον Ελληνισμό ο ιερομάρτυρας και ισαπόστολος Κοσμάς, ασφαλώς η 24η Αυγούστου, η ημέρα του μαρτυρίου του, θα είχε ορισθεί να εορτάζεται όχι μόνο στα Ιωάννινα, άλλα σε ολόκληρη την Ελλάδα».

Άγιε Κοσμά Αιτωλέ, φωτιστή, διδάχε και εθναπόστολε του Γένους, εσύ που περπάτησες τους δρόμους των προγόνων μας για να φωτίσεις τις ψυχές τους, γίνε και σήμερα οδηγός μας.
Φώτιζε τα παιδιά μας.
Στήριζε τις οικογένειές μας.
Ενίσχυε όσους ακόμη διδάσκουν, κατηχούν και αγωνίζονται.Ξύπνα τη συνείδησή μας και δίδαξέ μας ξανά πως η πίστη δεν είναι φυγή από τη ζωή.
Είναι δύναμη για να τη μεταμορφώσουμε.Χρόνια πολλά στο Γένος.
Χρόνια πολλά σε όλους όσοι κρατούν ακόμη αναμμένο το καντήλι.
Άγιε Κοσμά πρέσβευε υπέρ ημών και του απανταχού Ελληνικού Έθνους.
 Στυλ. Καβάζης