Τοῦ Μητροπολίτου Ἀντινόης Παντελεήμονος
Ἡ οἰκογένεια γιὰ τὴν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία εἶναι ἡ «κατ’ οἶκον ἐκκλησία» (A΄ Κορινθ. 16:19), ὅπως μᾶς διδάσκει ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν Παῦλος. Κάθε Ὀρθόδοξος Χριστιανικὴ οἰκογένεια εἶναι μία μικρὴ εἰκόνα τῆς μεγάλης οἰκογένειας, τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ. Τὰ μέλη της, ἑπομένως ὀφείλουν νὰ ζοῦν μὲ κάθε ἀρετή, πρὸς ἠθικὴ τελειοποίηση καὶ ἁγιασμό, σύμφωνα μὲ τοὺς θείους Νόμους, καθὼς καὶ ὁ Κύριος μᾶς διδάσκει, λέγοντας: «Ἅγιοι γίνεσθε, καθὼς ὁ Πατὴρ ἡμῶν ὁ οὐράνιος Ἅγιός ἐστιν» (A΄ Πέτρ. 1:16).
Συμβαίνει, δυστυχῶς, στὶς ἡμέρες μας νὰ κυριαρχεῖ μέσα στὴν οἰκογενειακὴ ζωὴ μία ἀφύσικη, ἀνώμαλη καὶ βίαιη κατάσταση ποὺ χαρακτηρίζεται ὡς οἰκογενειακὴ βία.
Ἡ βία γενικῶς ἀναφέρεται στὶς πράξεις τῆς ἐπιθετικότητας καὶ τῆς κατάχρησης ποὺ προκαλεῖ ἢ σκοπεύει νὰ προκαλέσει τὸν ἐγκληματικὸ τραυματισμὸ ἢ τὴ ζημιὰ ἢ τὸν θάνατο στὰ πρόσωπα καὶ στὰ ζῶα (ἀνθρωποκτονία, πατροκτονία, μητροκτονία, γυναικοκτονία, ἀνδροκτονία, παιδοκτονία καὶ ζωοκτονία).
Μορφὲς ἠθικῆς βίας εἶναι ἡ πρόκληση ἐπικίνδυνων σωματικῶν βλαβῶν μὲ πολιτικὰ κίνητρα, ἢ λόγῳ πολιτικοῦ ἢ ἀθλητικοῦ μίσους ἀντιπάλου. Ὁ ἔνοχος, ἀκόμη κι ἂν ὁμολογήσει τὴν πράξη του, συνήθως δὲν νοιώθει ὅτι ἔσφαλε. Ἄλλες μορφὲς βίας χωρὶς προφανῆ ἢ λογικὴ αἰτία εἶναι: Ἡ νεανικὴ βία σὲ τυχαῖα πρόσωπα “γιὰ πλάκα”, ποὺ ἐμφανίζεται τὰ τελευταῖα χρόνια πολὺ συχνά.
Ὡς οἰκογενεικὴ κακοποίηση θεωρεῖται κάθε πράξη ἢ σειρὰ πράξεων ἢ παράλειψη ἐκ μέρους ἑνὸς γονιοῦ ἢ ἄλλου ἀτόμου, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τὴ βλάβη, τὸ δυναμικὸ γιὰ βλάβη ἢ τὴν ἀπειλὴ βλάβης ἑνὸς μέλους μίας οἰκογενείας. Ἡ παιδικὴ κακοποίηση μάλιστα μπορεῖ νὰ συμβεῖ στὸ σπίτι τοῦ παιδιοῦ ἢ σὲ σχολεῖα, παιδικοὺς σταθμούς, κατασκηνώσεις ἢ κοινότητες.
Γενικά, ἡ οἰκογενειακὴ κακοποίηση δημιουργεῖ ἄτομα μὲ ἔντονα προβλήματα στὶς προσωπικές τους σχέσεις, τὰ ὁποῖα δυσκολεύονται νὰ ἀγαπήσουν καὶ νὰ ἐμπιστευτοῦν, ἔχουν τάση πρὸς καταχρήσεις, ἐμφανίζουν ἀγχώδεις διαταραχές, ὅπως διαταραχὴ μετατραυματικοῦ στρές, προβλήματα προσαρμοστικότητας καὶ κατάθλιψη. Ἐπίσης, οἱ ἄνθρωποι ποὺ ὑπέστησαν κακοποίηση, ὅταν ἦταν παιδιά, ἐνδέχεται νὰ προβοῦν οἱ ἴδιοι σὲ κακοποίηση παιδιῶν, ὅταν ἐνηλικιωθοῦν.
Οἰκογενειακὴ κακοποίηση ὑπῆρχε κατὰ τὴ διάρκεια τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας, ἀλλὰ μόνον πρόσφατα, οἱ ἄνθρωποι ἄρχισαν νὰ σκέπτονται διαφορετικὰ γι’ αὐτὸ τὸ θέμα, νὰ δημιουργοῦν νομικοὺς ὁρισμοὺς γιὰ τὴν κακοποίηση, νὰ ὁρίζουν κυβερνητικοὺς φορεῖς.
Γιὰ τὴν πρόληψη τῆς οἰκογενειακῆς κακοποίησης τὰ περισσότερα ἄτομα ποὺ κακοποιοῦνται δὲν μιλοῦν σὲ κανένα. Ἀκόμη, ἀπ’ ὅσους θὰ μιλήσουν, ἐλάχιστα θὰ φθάσουν νὰ ἀπασχολήσουν τὶς ἀστυνομικὲς ἀρχές, τὶς κοινωνικὲς ὑπηρεσίες ἢ τοὺς ἐπαγγελματίες ὑγείας.
Ἡ σημασία τῶν ἔξω οἰκογενειακῶν παραγόντων ἀναγνωρίζεται ὅλο καὶ περισσότερο τὰ τελευταῖα χρόνια. Ἐκδηλώνεται συχνότερα σὲ οἰκογένειες χαμηλοῦ μορφωτικοῦ, οἰκονομικοῦ ἐπιπέδου. Οἱ οἰκονομικὲς ἀντιξοότητες καὶ οἱ περιορισμένες παροχὲς καὶ πηγὲς στήριξης αὐξάνουν σημαντικὰ τὸ στρὲς καὶ μειώνουν τὴν ἀντοχὴ τοῦ γονέα στὶς ἀναμενόμενες πιέσεις ἀπὸ τὸ παιδὶ καὶ τὴν ἀνατροφή του.
Ἀκόμα, οἱ στάσεις τῆς εὐρύτερης κοινωνίας μπορεῖ νὰ λειτουργήσουν διευκολυντικὰ στὴν ἐκδήλωση τῆς κακοποίησης. Ἔτσι, ἡ ἀποδοχὴ τῆς σωματικῆς τιμωρίας (π.χ. “Τὸ ξύλο βγῆκε ἀπὸ τὸν παράδεισο”) μπορεῖ νὰ ἐνθαρρύνει τὴν ἐμφάνιση ἀκραίας μορφῆς βίας στὰ παιδιὰ ἢ συζύγους γιὰ λόγους πειθαρχίας. Ἀκόμα, πεποιθήσεις ὅπως “ποτὲ δὲν ἐπεμβαίνω στὰ ἐνδοοικογενειακὰ ζητήματα ἄλλων” ἐνισχύουν τὴν ἀπόκρυψή της καὶ ἐνδέχεται νὰ ἀποτρέπουν τοὺς ἄλλους ἀπὸ τὸ νὰ παρέμβουν, γιὰ νὰ προστατέψουν ἕνα ἄτομο ποὺ κακοποιεῖται.
Τὰ ἄτομα μίας οἰκογενείας ποὺ κακοποιοῦνται ἢ καὶ παραμελοῦνται παρουσιάζουν ἔντονες συναισθηματικὲς ἀντιδράσεις. Κλαῖνε πολὺ εὔκολα, εἶναι πολὺ ἀπαιτητικὰ καὶ ἐμφανίζουν προβλήματα συμπεριφορᾶς. Εἶναι ἑπόμενο, τὰ κακοποιημένα ἄτομα μέσα στὴν οἰκογένεια νὰ ἔχουν ἀρνητικὴ εἰκόνα γιὰ τὸν ἑαυτό τους, μὲ πιθανὴ πρόγνωση νὰ συνεχιστεῖ αὐτὸς ὁ φαῦλος κύκλος σ’ ὅλη τους τὴ ζωή, μὲ πιθανὴ ἐκδήλωση τοῦ φαινομένου στὰ δικά τους παιδιὰ καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Τὰ ἄτομα αὐτὰ ἔχουν λιγότερους φίλους καὶ ἀρκετὰ ἀναπτύσσουν διαταραχὲς συμπεριφορᾶς.
Εἶναι, ἑπομένως, δύσκολο νὰ ξεχωρίσουμε τὶς ἐπιπτώσεις τῆς κακοποίησης ἀπὸ αὐτὲς ποὺ ὀφείλονται σ’ ἄλλες ἐμπειρίες. Ὑποστηρίζεται, ἐπίσης, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς συναισθηματικῆς στέρησης στὰ πολὺ μικρὰ παιδιὰ μπορεῖ νὰ ἐκδηλώνονται μὲ τὴ μορφὴ ἐξελικτικῶν διαταραχῶν στὸ Κεντρικό Νευρικὸ σύστημα τοῦ ὀργανισμοῦ τους.
Σὲ πρῶτο ἐπίπεδο, ἰδίως τὰ παιδιὰ πρέπει νὰ διδαχθοῦν ὅτι κανείς, ἀκόμη καὶ κάποιος ποὺ τὰ ἀγαποῦν, δὲν θὰ πρέπει νὰ τοὺς ζητήσει νὰ κρατήσουν μυστικὸ γιὰ φιλιά, ἀγγίγματα, ἀγκαλιές. Ἂν κάποιος τὰ ἀγγίξει μὲ τρόπο ποὺ τὰ φοβίζει ἢ τὰ μπερδεύει πρέπει νὰ τὸ ἀναφέρουν ἀμέσως.
Ἂς μὴ ξεχνᾶμε ὅτι τὰ παιδιὰ εἶναι οἱ πολύτιμοι μαργαρίτες ποὺ ὁ Ἅγιος Θεὸς δώρισε στοὺς γονεῖς καὶ θὰ πρέπει νὰ διαφυλάττουν τὴν καθαρότητά τους, μὲ τὴν σωστὴ χριστιανικὴ ἀγωγή, διότι κατὰ τὴν φοβερὴ Ἡμέρα τῆς Κρίσεως θὰ ἀποδώσουν λόγο τοῦ πῶς τὰ μεγάλωσαν.
Ἀπώτερος σκοπὸς τῆς ζωῆς μας εἶναι νὰ ἀναδειχθοῦμε ὅλοι ἀνεξαιρέτως σὲ ἁγίους καὶ ναοὺς τῆς θείας ἀγάπης καὶ κάθε ἀρετῆς.
Ἑπομένως, οἱ σύζυγοι ὀφείλουν νὰ ἔχουν ἀπόλυτη ἀγάπη ὁ ἕνας πρὸς τὸν ἄλλο μέσα στὴν οἰκογένειά τους, ὅπως ἀκριβῶς ἔχουν πρὸς τὸν Κύριον (Ἐφεσ. 5:22). Οἱ ἄνδρες ὀφείλουν νὰ ἀγαποῦν καὶ νὰ σέβονται τὶς γυναῖκες τους, ὅπως «ὁ Χριστὸς ἠγάπησε τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς» (Ἐφεσ. 5:25), καὶ ὅπως ἀκριβῶς ἀγαποῦν «τὰ ἑαυτῶν σώματα» (Ἐφεσ. 5:28). Διότι, ὅπου ἀπουσιάζει ὁ Χριστός, βασιλεύει ὁ μισόκαλος ἐχθρὸς τῶν ἀνθρώπων, ὁ Διάβολος.
