Π ά θ η, Σ τ α ύ ρ ω σ η κ α ί Θ ά ν α τ ο ς
Ὁ περιφρονημένος ἀκρογωνιαῖος λίθος
Ο Κύριος, ὁμιλώντας στούς Γραμματεῖς, λέγει γιά τόν ἑαυτό Του: «Ποτέ δέν διαβάσατε στίς Γραφές· τήν πέτρα πού ἀπέρριψαν μετά ἀπό δοκιμασία οἱ οἰκοδόμοι, αὐτή ἔγινε ἀγκωνάρι». Ὁ Κύριος, ἀναφερόμενος στίς Γραφές, ἐννοεῖ τόν Ψαλμό ριζ΄, 22. Ὁ Χριστός ὀνομάζεται λίθος, τόν ὁποῖον οἱ οἰκοδόμοι Γραμματεῖς, Φαρισαῖοι καί Ἀρχιερεῖς ἀπεδοκίμασαν, περιφρόνησαν καί ἐσταύρωσαν, ἀλλά ἔγινε θαυμαστός, διότι κατέστη ἀκρογωνιαῖος καί συνένωσε δύο τοίχους, δύο λαούς, τούς Ἰουδαίους καί τούς Ἐθνικούς, σέ μία οἰκοδομή, τήν Ἐκκλησία. Καί ὁ Ἀπ. Πέτρος κηρύττοντας πρός τούς Ἄρχοντες λέγει: «Αὐτός εἶναι ὁ λίθος (ὁ Χριστός) πού ἐξευτελίσθηκε ἀπό ἐσᾶς τούς οἰκοδόμους καί ἔγινε ἀκρογωνιαῖος».
Ὁ πάσχων Δοῦλος τοῦ Θεοῦ
Ο προφήτης Ἡσαΐας ὀνομάζει τόν Μεσσία Παῖδα ἤ Δοῦλον τοῦ Θεοῦ. «Ἔγινε πράγματι δοῦλος μέ τό νά δεχθῆ σάρκα καί τά πάθη μας. Ἕνωσε τήν θεία εἰκόνα μέ τήν δουλική μορφή». Εἶναι ὁ ἐκλεκτός τοῦ Θεοῦ πού θά λυτρώση τόν ἄνθρωπο. Ἡ ἀνθρώπινη καταγωγή Του εἶναι ταπεινή, φέρει μέσα Του τό πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, ἔχει γλῶσσα προφητική, εἶναι ἄμωμος καί ἀναμάρτητος. Τό χωρίον Ἡσαΐου νγ΄, 3–8 παρουσιάζει μέ τρόπο μεγαλειώδη καί παραστατικό τά πάθη τοῦ Μεσσία. Εἶναι σπουδαιότατη μεσσιανική προφητεία, πού, σύμφωνα μέ τό κήρυγμα τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας, βρῆκε τήν ἐκπλήρωσή της στόν Χριστό. Τόν Χριστό πού ὑποφέρει γιά μᾶς καί φορεῖ ἀκάνθινο στέμμα! Ὄχι τόν ἔνδοξο βασιλιά πού περίμεναν οἱ Ἑβραῖοι. Γι᾿ αὐτό ἀπογοητεύτηκαν καί σκανδαλίσθηκαν, ὅταν εἶδαν τόν Χριστό στόν Σταυρό καρφωμένο, ἐνῶ τόν ἀνέμεναν ἀήττητο καί νικηφόρο βασιλιά.
Μέ τήν μορφή τοῦ πάσχοντος Δούλου τοῦ Θεοῦ, ὁ προφήτης Ἡσαΐας μᾶς δίνει μιά πληρέστατη εἰκόνα τῶν παθημάτων Του: «Ὁ Δοῦλος τοῦ Κυρίου ἐμφανίσθηκε ἐνώπιόν μας ὡς μικρό παιδί, ὡς ρίζα σέ ἄνυδρο τόπο. Οὐδεμία μορφή ἔχει Αὐτός ἐμφανίσιμη καί οὐδεμία δόξα. Εἴδομε Αὐτόν, ναί! καί οὐδεμία ἐμφανίσιμη μορφή εἶχε οὔτε ὡραιότητα. Τοὐναντίον μάλιστα ἡ μορφή Του ἐστερεῖτο κάθε τιμῆς καί ὑπελείπετο κατά τήν ὡραιότητα ὅλων τῶν ἀνθρώπων. Αὐτός ἦταν ἄνθρωπος πληγωμένος, ἄνθρωπος πού γνωρίζει νά βαστάζη τίς ταλαιπωρίες. Τόσο πολύ βασανίσθηκε, ὥστε παραμορφώθηκε τό πρόσωπό Του, ἐξευτελίσθηκε καί ἐξουδενώθηκε κυριολεκτικῶς». «Ὁ Ἡσαΐας, ὁ πιό μεγαλόφωνος Προφήτης, βλέποντας τόν Ἰησοῦ νά ὁδηγῆται σάν πρόβατο στήν σφαγή, οὔτε ἀπό τό πάθος Του παρασύρθηκε, οὔτε στήν ταπείνωση ἐκείνη προσέκρουσε, ἀλλά μέ πνευματικά μάτια ἔβλεπε μυστικά τήν δόξα πού κρυβόταν σέ ὅλα αὐτά, ὅπως ἔπρεπε· ἦταν τέτοιος, πού ἐνῶ ἔβλεπε τήν μορφή καί τό κάλλος τοῦ Ἰησοῦ ἀφανισμένα, καθώς καί τά ἄλλα παθήματά Του, ἐν τούτοις ὁμολογοῦσε τήν Θεότητά Του. Τέτοιοι πνευματικοί ἦταν γενικά ὅλοι οἱ Προφῆτες, βλέποντας νοερά τά νοητά μέ τήν ἔλλαμψη τοῦ Πνεύματος».
Καί συνεχίζοντας ὁ Προφήτης τοῦ θείου πάθους, ἐξηγεῖ γιά ποιό λόγο πάσχει ὁ Μεσσίας: «Αὐτός ὅμως πάσχοντας αὐτά ὑποφέρει γιά τίς ἁμαρτίες μας καί χάριν ἡμῶν αἰσθάνεται τίς ὀδύνες τῶν βασάνων Του. Ἐμεῖς δέ νομίσαμε ὅτι Αὐτός ὑποφέρει τήν ὀδυνηρή αὐτή πληγή καί συμφορά τιμωρούμενος ἀπό τόν Θεό. Αὐτός, ὅμως, τραυματίστηκε γιά τίς ἁμαρτίες μας καί ὑποβλήθηκε σέ ταλαιπωρίες γιά τίς ἀνομίες μας. Ἡ παιδευτική αὐτή τιμωρία Του εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τήν δική μας εἰρήνη. Διά τῆς πληγῆς Αὐτοῦ ἐμεῖς θεραπευθήκαμε. Ὁ Κύριος παρέδωκε Αὐτόν σέ βάσανα γιά τίς ἁμαρτίες μας. Ἀνομία δέν ἔπραξε οὔτε βρέθηκε στό στόμα Του δόλος. Αὐτός θά κερδίση πολλούς, διότι παρέδωσε τήν ζωή Του σέ τέτοιο θάνατο, ὥστε νά θεωρηθῆ ὡς ἕνας ἀπό τούς παράνομους ἀνθρώπους (ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη). Αὐτός γιά τίς ἁμαρτίες τῶν πολλῶν προσέφερε τήν θυσία αὐτή καί γιά τίς ἁμαρτίες αὐτῶν παραδόθηκε σέ θάνατο».
Σέ κανέναν ἄλλον Προφήτη δέν εὑρίσκεται τόσο σαφής καί ἀνεπτυγμένη διδασκαλία γιά τόν Μεσσία, ὅσο στόν προφήτη Ἡσαΐα. Γι᾿ αὐτήν κυρίως τήν αἰτία ἀπέβη ὁ μέγιστος τῶν Προφητῶν, γιά τόν ὁποῖον ἤδη ὁ ἅγιος Ἱερώνυμος παρετήρησε ὅτι εἶναι μᾶλλον Εὐαγγελιστής παρά Προφήτης. Πιστεύει ὁ προφήτης Ἡσαΐας ἀπόλυτα στήν ἔλευση τοῦ Μεσσία, τήν προσωπικότητα τοῦ ὁποίου ἐπεξεργάζεται κατά τόν πλέον ἀριστοτεχνικό καί δεξιότεχνο τρόπο, ὥστε νά παρουσιάση ἕνα πνευματικό καλλιτέχνημα, ἐφάμιλλο τοῦ ὁποίου δέν ὑπάρχει ἄλλο στήν Π. Διαθήκη.
Ἀμνός ἄφωνος
Ακολουθεῖ ἡ μεγαλειώδης προφητεία, μέ τήν ὁποία ὁ Ἀπ. Φίλιππος εὐαγγελίσθηκε τόν Χριστό στόν Εὐνοῦχο τῆς Κανδάκης, καί τήν ὁποία ἀπαγγέλει ὁ Ἱερέας, ὅταν ἐξάγη τόν Ἀμνό κατά τήν προσκομιδή, παρομοιάζοντάς τον μέ τόν πάσχοντα Μεσσία πού ὁδηγεῖται ἀδιαμαρτύρητα στήν σφαγή σάν ἀμνός ἄφωνος: «Αὐτός παρ᾿ ὅλα τά βάσανά Του δέν ἀνοίγει τό στόμα Του νά διαμαρτυρηθῆ. Διά τοῦτο ὡς ἄφωνο πρόβατο ὁδηγήθηκε στήν σφαγή καί ὡς ἄφωνος ἀμνός ὁδηγεῖται ἐνώπιον τοῦ κουρευτοῦ. Ναί! Ἔτσι ἄφωνος πορεύεται στήν σφαγή. Γιά τήν ταπείνωσή Του αὐτή ὑψώθηκε ἡ δικαιοσύνη Του. Ποιός μπορεῖ νά ἀνακαλύψη τήν καταγωγή Του; Αὐτός πέθανε καί ἡ ζωή Του ἀφαιρέθηκε ἀπό τήν γῆ. Γιά τίς ἁμαρτίες τοῦ λαοῦ Μου ὁδηγήθηκε στόν θάνατο».
Ἀμνό ὀνόμασε τόν Κύριο καί ὁ Τίμιος Πρόδρομος, καί ὡς ἀρνίο ἐσφαγμένο παρουσιάζεται στήν Ἀποκάλυψη. Εἶναι ὄντως ὁ ἀληθινός Ἀμνός τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τήν ἁμαρτία τοῦ κόσμου, πού προτυπώθηκε ἀπό τό ἀρνί πού ἔσφαζαν οἱ Ἑβραῖοι γιά νά γιορτάσουν τό Πάσχα.
Ὡς ἀρνίο ἄκακο
Ο προφήτης Ἱερεμίας ἐπίσης προφητεύει τό πάθος τοῦ Χριστοῦ: «Ἐγώ ὡς ἀρνίο ἄκακο, πού ὁδηγεῖται στήν σφαγή (πρός θυσία), δέν γνώριζα ποῦ ὁδηγοῦμαι. Οἱ ἐχθροί Μου σκέφθηκαν καί πῆραν πονηρές ἀποφάσεις ἐναντίον Μου λέγοντας· “ἐλᾶτε, ἄς βάλωμε στό ψωμί Του ξύλο, γιά νά Τόν ἐξοντώσωμε ἀπό τήν χώρα τῶν ζωντανῶν ἀνθρώπων, καί ἔτσι τό ὄνομά Του πλέον κανείς δέν θά τό ἐνθυμηθῆ”». Ξύλο εἶναι ὁ Σταυρός καί ἄρτος εἶναι τό Σῶμα Του, ὅπως ὁ Κύριος ἀπεκάλεσε τόν ἑαυτό Του. «Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς», «Ὁ ἄρτος πού θά σᾶς δώσω (νά φᾶτε) εἶναι ἡ σάρκα μου». Ἐπαληθεύτηκε ἡ προφητεία, διότι ἔβαλαν τό ξύλο στό ψωμί Του, δηλαδή κάρφωσαν τό Σῶμα Του, «τόν ἄρτο πού εἶναι ἡ σάρκα Του» στό ξύλο τοῦ Σταυροῦ.
Παθήματα τοῦ Δικαίου
Η Σοφία Σολομῶντος περιγράφει προφητικά τό ἄδικο πάθος καί τήν καταδίκη τοῦ δικαίου Μεσσία ὡς ἑξῆς: «Ἄς παγιδεύσωμε τόν δίκαιο, διότι ἐναντιώνεται στά ἔργα μας καί μᾶς κατακρίνει ὡς παραβάτες τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ. Ἐμφανίζει τόν ἑαυτό Του ὡς τόν μόνο εἰδικό στήν γνώση τοῦ Θεοῦ καί ὀνομάζει τόν ἑαυτό Του Δοῦλο τοῦ Κυρίου. Ἡ ζωή Του διαφέρει ἀπό τήν ζωή τῶν ἄλλων ἀνθρώπων καί εἶναι διαφορετικοί οἱ τρόποι τῆς ζωῆς Του. Ἄς δοῦμε, ἐάν οἱ λόγοι Του εἶναι ἀληθινοί. Θά θέσωμε ὑπό δοκιμασία θανάτου τήν ζωή Του. Θά Τόν ὑποβάλωμε σέ ἐξευτελισμούς καί βασανισμούς, γιά νά δοῦμε τήν ἠρεμία Του καί νά δοκιμάσωμε τήν σταθερότητά Του στήν ἀνεξικακία. Θά καταδικάσωμε Αὐτόν σέ ἐπονείδιστο θάνατο καί θά δοῦμε ἐάν κατά τούς ἰσχυρισμούς Του θά Τόν ἐπισκεφθῆ ὁ Θεός». Ὅλοι σχεδόν οἱ ἑρμηνευτές βρίσκουν τήν πλήρη ἐφαρμογή αὐτῆς τῆς περικοπῆς στήν ἄδικη καταδίκη τοῦ Χριστοῦ. Τήν θεωροῦν ὡς προφητεία τοῦ πάθους τοῦ Κυρίου, ἄν καί δύναται νά ἐκληφθῆ ὅτι ἀπευθύνεται καί γενικά σέ κάθε ἄδικο κριτή καί ἀδικούμενο δίκαιο.
Ἡ προσφορά τοῦ Σώματός Του ὡς θυσία
Ο στίχος 7 τοῦ λθ΄ Ψαλμοῦ εἶναι σπουδαιότατος Χριστολογικός, διότι ὁμιλεῖ περί τῆς θυσίας τοῦ Χριστοῦ. Ἀπό ὑπακοή στόν Θεό ‐ Πατέρα δέν προσέφερε κάποια νομική θυσία, τήν ὁποία ἄλλωστε δέν ἐπιθυμοῦσε ὁ Θεός, ἀλλά θυσίασε τό ἴδιο Του τό σῶμα, τό ὁποῖο ἔλαβε τέλειο κατά πάντα ἀπό τόν Θεό κατά τήν ἐναθρώπησή Του. «Θυσίαν καί προσφοράν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δέ κατηρτίσω μοι». Ἔτσι ἑρμηνεύει καί ὁ Ἀπ. Παῦλος τό χωρίο, προσθέτοντας· «μέ αὐτό δέ, πού θέλησε καί εὐαρεστήθηκε ὁ Θεός, εἴμαστε ἁγιασμένοι διά μέσου τῆς προσφορᾶς καί θυσίας τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὁποία θυσία ἔγινε μία φορά γιά πάντα».
Προδοσία τοῦ Ἰούδα
Ο Δαυΐδ προφητεύει τήν προδοσία τοῦ Ἰούδα, ἀναφερόμενος στόν ἔμπιστό του φίλο καί προδότη Ἀχιτόφελ. «Ὁ ἐγκάρδιος φίλος μου, στόν ὁποῖον στήριξα τίς ἐλπίδες μου, αὐτός ὁ ὁποῖος ἔτρωγε τό ψωμί μου στήν τράπεζά μου, μέ ἐκλώτσησε δυνατά». Ὁ Κύριος προλέγοντας στούς Μαθη- τές Του τήν προδοσία τοῦ Ἰούδα, χρησιμοποιεῖ ρητῶς αὐτόν τόν ψαλμικό στίχο, πού ἐπαληθεύτηκε ἀκριβῶς μετά ἀπό 1000 χρόνια.
Τά τριάκοντα ἀργύρια
Ο προφήτης Ζαχαρίας προλέγει μέ ἀκρίβεια ἀκόμη καί τά τριάκοντα ἀργύρια, τήν πληρωμή δηλαδή πού ἔδωσαν στόν Ἰούδα γιά τήν προδοσία. «Καί κατέβαλαν τόν μισθό μου τριάκοντα ἀργύρια». Παρομοίως ἀναφέρεται καί ὁ προφήτης Ἱερεμίας, στό ἴδιο γεγονός. Ὁ Χριστός «πωλεῖται καί μάλιστα πολύ φθηνά, δηλαδή τριάκοντα ἀργύρια, ἀλλά ἐξαγοράζει τόν κόσμο καί μάλιστα μέ μεγάλη τιμή, μέ τό ἴδιο Του τό αἷμα. Ὁδηγεῖται ὡς πρόβατο στήν σφαγή, ἀλλά ποιμαίνει τόν Ἰσραήλ καί τώρα ὅλη τήν οἰκουμένη. Τραυματίστηκε καί κακοποιήθηκε, ἀλλά θεραπεύει κάθε ἀσθένεια».
Διασκορπισμός Μαθητῶν
Οταν οἱ παράνομοι συνέλαβαν τόν Κύριο στήν Γεθσημανῆ, τότε ἐκπληρώθηκε ἡ προφητεία τοῦ Ζαχαρίου: «Πατάξω τόν ποιμένα (Χριστό) καί διασκορπισθήσονται τά πρόβατα τῆς ποίμνης» (οἱ Μαθητές Του). Ὁ ἴδιος ὁ Κύριος πρίν τήν σύλληψή Του ἀνέφερε αὐτήν τήν προφητεία, πού μετά ἀπό λίγο ἐπαληθεύτηκε.
Ψευδομάρτυρες
Ο Δαυΐδ ὅπως ὁ ἴδιος ἦταν τύπος τοῦ Χριστοῦ, ἔτσι καί ὅσα ὑπέμεινε ἀπό τούς ἐχθρούς του προτύπωναν τά πάθη τοῦ Χριστοῦ. «Σηκώθηκαν ἐναντίον μου μάρτυρες ἄδικοι (ψευδεῖς, συκοφάντες) καί μέ ρωτοῦσαν (ὥστε νά ὁμολογήσω) πράγματα γιά τά ὁποῖα δέν εἶχα ἰδέα. Μοῦ ἀνταπέδωσαν πονηρά ἀντί ἀγαθῶν». Ὄντως στήν δίκη τοῦ Χριστοῦ παρουσιάσθηκαν ψευδομάρτυρες, τούς ὁποίους πίστεψαν οἱ ἄδικοι Κριτές Του, καί τοῦ ἀνταπέδωσαν ἀντί τῶν ἀγαθῶν πού προσέφερε στόν ἰουδαϊκό λαό, πονηρά: Μαστιγώσεις, ὀνειδισμούς, σταυρό καί θάνατο.
Ὁ Χριστολογικός κα΄ Ψαλμός
Οἱ Ἑβραῖοι διάβαζαν κάθε Σάββατο στήν Συναγωγή τόν κατ᾿ ἐξοχήν μεσσιανικό κα΄ Ψαλμό.
Ὁ πρῶτος στίχος του «ὁ Θεός, ὁ Θεός μου, ἱνατί ἐγκατέλιπές με;» εἶναι αὐτούσια ἡ κραυγή τοῦ Ἐσταυρωμένου: «Ἠλί, Ἠλί λιμά σαβαχθανί». Βεβαιώνει μέ τήν ἀναφώνηση ὅτι αὐτό ἐφαρμόζεται στόν ἑαυτό Του, ὅτι δηλαδή αὐτός εἶναι ὁ Μεσσίας.
Στόν στίχο 7 ὁ Μεσσίας παρομοιάζει τόν ἑαυτό Του μέ σκώληκα, γιά νά δηλώση τήν ἄσπορο γέννησή Του, ἀλλά καί τήν εὐτέλεια καί τήν ἐξουθένωση πού ὑπέστη ἀπό τούς σταυρωτές Του καί ἔγινε «ὄνειδος ἀνθρώπων καί ἐξουθένωμα λαοῦ».
Οἱ στίχοι 8 καί 9 περιγράφουν ἀκριβῶς τήν στάση τῶν ἐχθρῶν Του καί ἀναφέρουν τά περιφρονητικά λόγια πού λέχθηκαν εἰρωνικά ἀπ᾿ αὐτούς καί πού κατά λέξη τά ἀναφέρει ὁ Εὐαγγελιστής Ματθαῖος. «Ὅλοι ὅσοι μέ βλέπουν μέ ἐμπαίζουν καί μέ σαρκάζουν, μέ βρίζουν, κουνοῦν εἰρωνικά τό κεφάλι λέγοντας· “ἰσχυρίζεται ὅτι ἔχει στηρίξει τίς ἐλπίδες Του στόν Κύριο. Ἄν αὐτό εἶναι ἀληθινό, ἄς τόν σώση ὁ Θεός ἀπό τόν θάνατο, διότι αὐτός ἰσχυριζόταν ὅτι ὁ Κύριος τόν θέλει, ὅτι ὁ Κύριος τόν ἀγαπᾶ ἰδιαιτέρως”».
Οἱ στίχοι 12, 13 καί 14 ἐκφράζουν τήν μεγάλη θλίψη τοῦ Μεσσία καί περιγράφουν τά παθήματά Του: «Μή ἀπομακρυνθῆς (Θεέ μου) ἀπό ἐμέ, διότι βρίσκομαι σέ μεγάλη θλίψη καί δέν ἔχω κανένα νά μέ βοηθήση. Μέ περιεκύκλωσαν ὡς ἀγέλη μόσχων ἀτιθάσων, μέ περιέσφιξαν ἀπό παντοῦ σάν ταῦροι θρεμμένοι καί ἀσυγκράτητοι. Ἄνοιξαν ἐναντίον μου διάπλατα τό στόμα τους σάν λέοντες ἄγριοι, ἁρπάζοντας τό θῦμα τους καί βγάζοντας τρομακτική κραυ- γή». Καί συνεχίζει στούς ἑπομένους στίχους 15–16 περιγράφοντας τά Πάθη Του καί τήν Σταύρωσή Του, κατά τήν ὁποία ἐξαρθρώθηκαν τά ὀστᾶ Του, ἔλειωσε ἡ καρδιά Του ἀπό τόν πόνο, ἡ γλῶσσα Του κόλλησε ἀπό τήν δίψα στόν λάρυγγά Του (οὐρανίσκο).
Στούς ἑπόμενους στίχους 17, 18 καί 19 ἀναφέρει καταπληκτικές λεπτομέρειες τῆς σταυρώσεως: «Ὤρυξαν (διετρύπησαν) χεῖράς μου καί πόδας, ἐξηρίθμησαν πάντα τά ὀστᾶ μου», «Αὐτοί δέ κατενόησαν καί ἐπεῖδόν με», δηλαδή «Οἱ ἐχθροί μου ἐνόησαν τόν ἔκδηλο πόνο μου καί χαιρεκάκως μέ ἔβλεπαν νά σπαράσσωμαι», «Διεμερίσαντο τά ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς καί ἐπί τόν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον»· λεπτομέρειες πού ἐκπληρώθηκαν κατά γράμμα καί ἀναφέρονται αὐτολεξεί ἀπό τούς Εὐαγγελιστές.
Ἀλλά καί τό περιεχόμενο τοῦ ὑπολοίπου Ψαλμοῦ, στίχοι 23–32, εἶναι Χριστολογικό. Ἀναφέρεται στά ἀποτελέσματα τῶν ταπεινώσεων καί τῶν θλίψεων τοῦ Μεσσία, μέ τά ὁποῖα ἐπιτεύχθηκε ἡ σωτηρία τῶν Ἰουδαίων καί τῶν Ἐθνικῶν.
