Ήταν τα απαιτητικά σχέδια της Ιταλίας να αποικήσει, με τους τρόπους της, και την Αλβανία, που προσχεδίαζε από καιρό την ιταλοποίηση του χώρου, τόσο με την παρουσία τους, όσο και με την προσέγγιση της ιταλικής γλώσσας στα σχολικά προγράμματα. Εντωμεταξύ και ο βασιλέας Ζώγκου, με παντοίους τρόπους, μέχρι και την φυλάκιση δασκάλων, προσπάθησε να αλβανοποίησει τα προγράμματα διδασκαλίας στα σχολεία της Ελληνικής Μειονότητας. Για δύο χρόνια στη σειρά έπαψε ελληνοδιδασκάλους και τους αντικατέστησε με αλβανοδασκάλους, για να διδάξουν την αλβανική. Βρήκαν, όμως, την σθεναρή αντίσταση των γονέων, των μαθητών και των δασκάλων. Οι μαθητές δεν πήγαιναν στο σχολείο. Οι χωροφύλακες παρόντες. Τα πρόστιμα σε καθημερνή βάση, ώσπου, οι δεκάδες-εκατοντάδες υπογραφές που συγκεντρώθηκαν με μεγάλη μυστικότητα και με πολλούς κινδύνους, φτάσανε στο Δικαστήριο της Χάγης, το οποίο την 6 Απριλίου του 1935, αποφάσισε:
Οι Αλβανοί υπήκοοι οι ανήκοντες εις μειονότητας φυλής, θρησκείας η γλώσσης θα απολαύσει της αυτής μεταχειρίσεως των αυτών εγγυήσεων εν τω δικαίω και τους πράγμασιν, των οποίων απολαύσουν και οι άλλοι Αλβανοί υπήκοοι. Θα κέκτηνται δ’ ειδικότερου ίσων δικαίωμα όπως διατηρώσι, διευθύνωσι και ελέγχωσιν ιδίοις εξόδοις ή όπως ιδρύωσιν εν τω μέλλοντι, αγαθοεργά, θρησκευτικά ή κοινωνικά ιδρύματα, σχολεία και άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα ως και το δικαίωμα να ποιώνται ελευθέρως εν αυτοίς χρήσιν της ιδίας των γλώσσης και να εξασκώσιν ελευθέρως την θρησκεία των. Η Αλβανική Κυβέρνησις, εντός έξι μηνών από της παρούσης Δηλώσεως, θέλει παρουσιάσει εις το Συμβούλιον της Κοινωνίας των Εθνών λεπτομερείς πληροφορίας αφορώσας το νομικόν καθεστώς των εκκλησιών, Μονών, Σχολείων, εθελοντικών Ιδρυμάτων και Συλλόγων φυλετικών, θρησκευτικών και γλωσσικών μειονοτήτων. Η Αλβανική Κυβέρνησις θα λάβει υπ’ όψιν όλας τας συστάσεις αι οποίαι θα γίνωσι προς αυτήν υπό της Κοινωνίας των Εθνών επί του θέματος τούτου».
Εν Χάγη, τη 6 Απριλίου 1935, εις δυο αντίτυπα, εξ ων το εν θα παραμείνει κατατεθειμένον εν τοις αρχείοις του Δικαστηρίου και το έτερον διαβιβασθήσεται των Συμβουλίω της Κοινωνίας των Εθνών.
Ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου Ο Γραμματέας του Δικαστηρίου (υπογρ.)
Cecil J. B. Hurst (υπογρ.) A. Hammarskjold
Ήταν, λοιπόν, η αγάπη για την μητρική ελληνική μας γλώσσα, ήταν η αντίσταση, η αγωνιστικότητα και η ενότητα των προγόνων μας, που έφερε το Δικαστήριο της Χάγης κοντά μας και στα σχολεία μας συνέχισε να διδάσκεται η Ελληνική γλώσσα.
Βαγγέλης Παπαχρήστος
