ΑΡΧΙΜ. ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΛΕΜΟΝΤΖΗ ΔΡ.Θ.
Η ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
ΩΣ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
ΚΑΙ Η ΑΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟ ΑΡΧΑΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΡΕΣΕΙΣ
Η άρνηση της σωτηρίας του ανθρωπίνου σώματος εμφανίζεται τόσο σε αρχαίες όσο και σε σύγχρονες αιρετικές αντιλήψεις. Στον πυρήνα αυτών των δοξασιών βρίσκεται η αντίληψη ότι το σώμα θεωρείται κακό, κατώτερο ή φυλακή της ψυχής. Οι αρχαίοι Γνωστικοί απολυτοποιούσαν το πνευματικό στοιχείο του ανθρώπου ενώ το υλικό σώμα το θεωρούσαν έδρα του κακού, δήθεν δημιούργημα ενός κακού θεού.
Κατά συνέπεια, η σωτηρία δεν αφορούσε ολόκληρο τον άνθρωπο, αλλά μόνο την ψυχή, η οποία έπρεπε να απελευθερωθεί από το σώμα μέσω μιας υπερφυσικής μυστικής γνώσης. Το σώμα προοριζόταν για καταστροφή και εξαφάνιση και όχι για ανάσταση ή θέωση, όπως υπογραμμίζει η Ορθόδοξη Θεολογία.
Στη σύγχρονη εποχή, η άρνηση της σωτηρίας του σώματος εμφανίζεται με νέες μορφές. Τα θρησκευτικά ρεύματα της λεγόμενης «Νέας Εποχής»(New Age) δίνουν έμφαση αποκλειστικά στην εσωτερική εμπειρία της ψυχής, στη συνείδηση ή στην ενέργεια της ψυχής, όπως λέγουν. Χρησιμοποιούν διάφορες τεχνικές που προέρχονται από τα ανατολικά θρησκεύματα, υποβαθμίζοντας την υλική διάσταση του ανθρώπου και απορρίπτοντας τον τελικό προορισμό του που είναι η σωτηρία του ως ολότητα, ως ψυχοσωματική ενότητα.
Απέναντι σε αυτές τις αντιλήψεις, η χριστιανική Ορθόδοξη Θεολογία τονίζει τη σωτηρία του ανθρώπου ως ενιαία ψυχοσωματική οντότητα. Η ενανθρώπηση του Χριστού, η ανάστασή Του και η προσδοκία της γενικής ανάστασης αποτελούν σαφή μαρτυρία ότι το σώμα δεν απορρίπτεται, αλλά αγιάζεται και μεταμορφώνεται.
Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα Θεού με σκοπό να τελειοποιηθεί και να ομοιάσει το Θεό (Γεν.1,26). Το ανθρώπινο σώμα ως δημιούργημα του Θεού είναι «καλόν λίαν» (Γεν.1,31). Οι Πατέρες μας αρνήθηκαν να ταυτίσουν τον άνθρωπο μόνο με το πνευματικό του στοιχείο, αλλά τόνισαν ότι ο άνθρωπος είναι το «συναμφότερον», σώμα και ψυχή, όπως λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.
Εφόσον ο Θεός είναι αγάπη, ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από το Θεό για να γίνει τέλειος όπως ο Θεός, δηλαδή να αγαπά το Θεό και τον πλησίον του ανιδιοτελώς, όπως αγαπά ο Θεός τον κόσμο (Α΄Ιω.4,7-11). Ο άνθρωπος εμποδίζεται σε αυτό διότι είναι υποταγμένος στο κράτος του θανάτου. Ο σατανάς κυριαρχεί στον κόσμο δια μέσου του φόβου που θανάτου (Εβρ.2,15) και παρασέρνει τον κόσμο στην αμαρτία (Ρωμ.5,21) καθώς δια του φόβου του θανάτου ο άνθρωπος γίνεται ατομιστής και δεν ασκεί την ανιδιοτελή αγάπη. Πηγή της αμαρτίας δεν είναι το σώμα αλλά η δύναμη του θανάτου που βρίσκεται στα χέρια του διαβόλου και η υποταγή του ανθρώπου σε αυτήν.
Σκοπός της πνευματικής ζωής είναι η καταπολέμηση του σατανά και της εν τω θανάτω βασιλευούσης αμαρτίας και όχι η απαξίωση του υλικού σώματος. Καλούμαστε να απαλλαγούμε από την αμαρτία και όχι από το σώμα που είναι δημιούργημα του Θεού. Για την Oρθόδοξη Θεολογία δεν υπάρχει κάτι από τη φύση του κακό αλλά εξαιτίας της πτώσης, σώμα και ψυχή, βιώνουν την ασθένεια της φθοράς και του θανάτου εξαιτίας των παθών. Κακό και αμαρτία δεν είναι ορισμένες δυνάμεις του σώματος και της ψυχής αλλά η παράχρηση τους. Αυτή η παράχρηση είναι νόσος και η ανθρώπινη φύση έχει αρρωστήσει και χρειάζεται θεραπεία από τα πάθη. Γι’ αυτό τον λόγο ο αββάς Ποιμήν αναφέρει: «ημείς ουκ εδιδάχθημεν σωματοκτόνοι, αλλά παθοκτόνοι (είναι)».
Ο άνθρωπος καλείται να πολεμήσει τα πάθη του που είναι η διαστροφή των δυνάμεων της ψυχής και του σώματος. Αυτό είναι δυνατόν να κατορθωθεί μόνο δια της πνευματικής ασκήσεως της βουλήσεως. Γι’ αυτό, κατά τη διάρκεια της Μ. Τεσσαρακοστής, η έμφαση που δίνεται στην σωματική άσκηση, όπως η νηστεία δείχνει ότι και το σώμα συμμετέχει ενεργά στην πνευματική ζωή. Η άσκηση όμως και η νηστεία δεν είναι αυτοσκοπός αλλά μέσον διότι όπως αναφέρει ο άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος, «η νηστεία, η αγρυπνία, η υπακοή, αποτελούν τα μέσα και όχι το σκοπό της ασκήσεως. Μάταια καυχιόμαστε για νηστεία και αγρυπνία και ακτημοσύνη και ανάγνωση Γραφών, όταν δεν κατορθώσουμε την αγάπη προς τον Θεόν και τον πλησίον».
Ο Θεός έγινε άνθρωπος για να καταλύσει τα έργα του διαβόλου και να καταπατήσει τον θάνατο (Εβρ.2,14-15). Στο πέρας της Μ. Τεσσαρακοστής ο εορτασμός της Ανάστασης του θεανθρώπου Ιησού Χριστού σημαίνει την ζωοποίηση, αφθαρτοποίηση και απελευθέρωση του ανθρώπου από την κυριαρχία του διαβόλου και του θανάτου. Δεν έχει συμβολικό νόημα αλλά έχει εξάπαντος ένα βαθύ υπαρξιακό καιοντολογικό νόημα, το νόημα της σωτηρίας του συνόλου της ανθρωπίνης υπάρξεως, σώματος και ψυχής, ως αδιαίρετη ενότητα.
Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του Ι.Ν. Αγίων Ταξιαρχών Ιστιαίας. Ευχαριστούμε για την αναδημοσίευση!
