ΡΩΣΙΚΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ

 

Ιστορικά

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Κ. ΠΑΠΟΥΛΙΔΗ, Δ.Θ.

ΡΩΣΙΚΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ

ΜΕ ΒΑΣΗ ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ

Στὸ Ἀρχεῖο Ἐξωτερικῆς Πολιτικῆς τῆς Ρωσίας (Μόσχα) βρήκαμε, μεταξὺ τῶν ἄλλων, καὶ τὰ παρακάτω δυὸ ἔγγραφα, ποὺ ἀναφέρονται σὲ θέματα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος τῆς ἐποχῆς τοῦ Ὄθωνα, τὰ ὁποῖα κρίνουμε σκόπιμο, γιὰ τὸ ἐνδιαφέρον ποὺ παρουσιάζουν, νὰ τὰ φέρουμε στὸ φῶς τῆς δημοσιότητας.

Ἐπειδὴ τὸ περιεχόμενο τῶν ἐγγράφων διαφέρει μεταξύ τους, θὰ τὰ ἐξετάσουμε χωριστὰ τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο, ἀναφέρονταs μόνο ἐδῶ ὅτι τὸ κοινὸ χαρακτηριστικό τους εἶναι πὼς συντάχθηκαν στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ δυὸ γνωστοὺς Ἕλληνες Φιλικούς, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσαν τότε στὶς διπλωματικὲς ὑπηρεσίες τῆς Ρωσίας: τὸν Ἰωάννη Παπαρρηγόπουλο καὶ τὸν Γαβριὴλ Κατακάζυ. Τὰ ἔγγραφα αὐτὰ στάλθηκαν στὴ Διεύθυνση Ἀσιατικῶν Ὑποθέσεων τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν τῆς Ρωσίας, ὅπου ὑπάγονταν καὶ οἱ βαλκανικὲς ὑποθέσεις. Διευθυντὴς τῆς διευθύνσεως αὐτῆς ἦταν πάλι Ἕλληνας, ὁ Κωνσταντῖνος Ροδοφοινίκης.

Πρέπει νὰ ἀναφέρουμε ἀκόμη, ὅτι τὰ ἐνδιαφέροντα τῆς Ρωσίας γιὰ τὰ ἑλληνικὰ θέματα τὴν ἐποχὴ τοῦ Ὄθωνα ἦταν πολλὰ καὶ ποικίλα, ἀφοῦ, ὅπως εἶναι γνωστό, ὑπῆρχε τότε καὶ «ρωσικὸ» πολιτικὸ κόμμα¹. Ἔτσι δικαιολογεῖται τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπάρχουν σήμερα στὸ Ἀρχεῖο Ἐξωτερικῆς Πολιτικῆς τῆς Ρωσίας ἔγγραφα σχετικὰ καὶ μὲ ἐκκλησιαστικὰ θέματα τῆς Ἑλλάδος.

Τὰ ἔγγραφα δημοσιεύονται κατὰ χρονολογικὴ σειρὰ συντάξεώς τους. Φωτοαντίγραφα τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ἔλαβα κατὰ τὴν ἐπίσκεψη καὶ ἔρευνα ποὺ πραγματοποίησα στὸ Ἀρχεῖο Ἐξωτερικῆς Πολιτικῆς τῆς Ρωσίας, τὴ διεύθυνση τοῦ ὁποίου εὐχαριστῶ ἐδῶ γιὰ τὴν ἄδεια ἔρευνας καθὼς καὶ τὴν ἄδεια δημοσιεύσεως τῶν ἐγγράφων ποὺ μοῦ παραχώρησε.

1.

Τὸ πρῶτο ἔγγραφο συντάχθηκε στὴν Ἀθήνα τὴν 1η Ἰουλίου τοῦ 1833 στὰ γαλλικὰ ἀπὸ τὸν Ἕλληνα Φιλικὸ Ἰωάννη Παπαρρηγόπουλο² καὶ στάλθηκε στὴ Διεύθυνση Ἀσιατικῶν Ὑποθέσεων τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν τῆς Ρωσίας (Πετρούπολη), τὴν ὁποία διηύθυνε, ὅπως ἀναφέρθηκε, ὁ Ἕλληνας Κωνσταντῖνος Ροδοφοινίκης³. Σήμερα, τὸ ἔγγραφο αὐτό, βρίσκεται στὸ Ἀρχεῖο Ἐξωτερικῆς Πολιτικῆς τῆς Ρωσίας (Μόσχα)⁴.

Στὸ ἔγγραφο αὐτὸ ὁ διπλωματικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ρωσίας στὴν Ἀθήνα ἀνέφερε ὅτι ἔστειλε προηγουμένως καὶ ἄλλο μὲ παρόμοιο θέμα, ἀριθ. πρωτ. 21 /ἀπὸ 11 Ἰουνίου 1832. Ἀσφαλῶς ἐκεῖνο τὸ ἔγγραφο πῆρε τὸν ἀριθ. πρωτ. εἰσερχομένων ἐγγράφων 2137/1833, ποὺ ἀναφέρεται στὴν ἀρχὴ τοῦ ἐγγράφου ποὺ δημοσιεύεται ἐδῶ (= Κ Ν 2137/1833: Μὲ (τὸ ἔγγραφο) ἀριθ. 2137/1833). Δυστυχῶς, ἐκεῖνο τὸ ἔγγραφο δὲ βρέθηκε στὸν οἰκεῖο φάκελο. Πάντως, καὶ στὰ δυὸ ἔγγραφα, ὁ Παπαρρηγόπουλος ἀνέφερε στὴν προϊσταμένη ἀρχή του τὴν ἄφιξη στὴν Ἀθήνα τριῶν μισσιοναρίων, οἱ ὁποῖοι ἀνῆκαν σὲ διαφορετικὲς ἑταιρεῖες τῶν Η.Π.Α.

Οἱ μισσιονάριοι αὐτοί, σύμφωνα μὲ τὸ δημοσιευόμενο ἔγγραφο, μόλις ἦλθαν στὴν Ἀθήνα, ἵδρυσαν δημοτικὰ σχολεῖα⁵. Ὁ Παπαρρηγόπουλος ἐνδιαφερόταν πάντοτε νὰ γνωρίζει ὅλες τὶς δραστηριότητές τους. Ἐνδιαφερόταν εἰδικὰ γιὰ τὸν τρόπο διδασκαλίας, γιὰ τὰ βιβλία ποὺ χρησιμοποιοῦσαν καὶ γενικὰ γιὰ ὅ,τι «μποροῦσε νὰ ἔχει ἄμεση ἢ ἔμμεση σχέση μὲ τὴ λατρεία τῶν ὁμοθρήσκων» τῶν Ρώσων, δηλ. τῶν Ἑλλήνων.

Βέβαια, στὴν ἀρχὴ οἱ μισσιονάριοι δίδασκαν τοὺς μαθητές τους τὴν ἑλληνικὴ γλώσσα καὶ τὴν κατήχηση, ἡ ὁποία περιελάμβανε τὴν ἁπλὴ ἔκθεση τῶν δογμάτων τοῦ Εὐαγγελίου. Σιγὰ-σιγὰ ὅμως «αὐτοὶ οἱ Ἀμερικανοὶ» δὲν ἀρκέσθηκαν στὸν ταπεινὸ ρόλο τοῦ δασκάλου, ἀλλὰ φρόντισαν νὰ γνωρίσουν στὰ παιδιά, ποὺ τοὺς εἶχαν ἐμπιστευθεῖ οἱ γονεῖς τους, τὰ κύρια σημεῖα τῆς πίστεως τῶν διαμαρτυρομένων. Αὐτὸ τὸ διαπίστωσε ὁ διπλωματικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ρωσίας στὴν Ἀθήνα ἀπὸ τὰ παρακάτω γεγονότα.

Οἱ διαμαρτυρόμενοι μισσιονάριοι στὴν Ἀθήνα ἀρνοῦνταν, σύμφωνα μὲ τὰ διδασκόμενά τους, τὴν ἀποτελεσματικότητα τοῦ σημείου τοῦ σταυροῦ, τὴν «πίστη στὴν ἰσχὺ τῶν ἁγίων» καὶ ἀκόμη τὴ «θεία φύση» στὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο⁶. Γιὰ τὴν ἐκπλήρωση τοῦ σκοποῦ τους οἱ μισσιονάριοι ἔφεραν σχολικὰ βιβλία στὴν ἑλληνικὴ γλώσσα⁷, ἡ χρησιμοποίηση τῶν ὁποίων θὰ ἐξασφάλιζε, μὲ ἔμμεσο τρόπο, τὴν ἀλλαγὴ τοῦ δόγματος τῶν μικρῶν μαθητῶν. Τὰ βιβλία αὐτὰ τὰ ἔδιναν γιὰ μελέτη στοὺς πιὸ ἀφοσιωμένους μαθητές τους καὶ μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ὑπέσκαπταν τὰ θεμέλια, σύμφωνα μὲ τὸν Παπαρρηγόπουλο, τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μέσα στὶς ψυχὲς τῶν νέων. Μετὰ τὴν κατάσταση ποὺ διαμορφώθηκε, ὁ διπλωματικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ρωσίας στὴν Ἀθήνα ἔγραψε ἀνωνύμως ὅλες τὶς πληροφορίες ποὺ εἶχε στὸν «ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν»⁸. Καὶ ἐκεῖνος μὲ τὴ σειρά του ἔγραψε στὸν μισσιονάριο J. King, ὑπογραμμίζοντας ὅτι δὲν πρέπει, ὁ τελευταῖος, νὰ κάμει χρήση βιβλίων ποὺ ἀντιτίθενται στὴ διδασκαλία τῆς «Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας», διότι ὁ σκοπὸς τῶν ξένων στὴν Ἑλλάδα, κατὰ τὸν Ἕλληνα ἐπίσκοπο, δὲν ἦταν ἡ ἀλλαγὴ τῆς λατρείας (γρ. τοῦ δόγματος) μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ ἡ ἐπικράτηση τῆς μορφώσεως στοὺς ἑλληνόπαιδες. Ὁ J. King ἀπάντησε στὸν Ἕλληνα κληρικὸ ὅτι μποροῦσε νὰ ἐπισκεφθεῖ ὅποτε ἤθελε τὸ σχολεῖο τῶν μισσιοναρίων, γιὰ νὰ βεβαιωθεῖ ὅτι ἐκεῖ δὲ διαδίδεται τίποτε τὸ ἀνατρεπτικὸ τοῦ δόγματος τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας⁹.

Στὸ σημεῖο αὐτὸ τὸ δημοσιευόμενο ἔγγραφο εἶναι ἀποκαλυπτικό. Ἀναφέρει ὅτι ὁ J. King ἔγραψε τὴν παραπάνω ἀπάντηση στὸν Ἕλληνα ἐπίσκοπο, ἀλλὰ τὸ βράδυ τῆς ἴδιας ἡμέρας, τόσο στὸ σπίτι τοῦ συναδέλφου του Hill¹⁰, ὅσο καὶ στὸ δικό του, ἔκαψαν τὰ ἐγχειρίδια, τὰ ὁποῖα μελετοῦσαν τὰ παιδιὰ στὸ σχολεῖο τῶν μισσιοναρίων. Παρόλα αὐτὰ ὅμως, ὁ Ἕλληνας ἐπίσκοπος κατόρθωσε νὰ ἀποκτήσει ἕνα ἐγχειρίδιο ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ θὰ καίονταν καὶ τὸ ἴδιο βράδυ τὸ ἔδειξε στὸν Παπαρρηγόπουλο. Στὸ βιβλίο ἐκεῖνο ὑπῆρχαν σαφεῖς ἐνδείξεις κατὰ τῆς «θείας φύσεως» τῆς Θεοτόκου, κατὰ τῆς χρήσεως τοῦ σημείου τοῦ σταυροῦ καὶ κατὰ τῆς ὑπάρξεως τῶν ἁγίων.

Ἐξάλλου, ὁ διπλωματικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ρωσίας στὴν Ἀθήνα πληροφοροῦσε τὴν προϊσταμένη του ἀρχή, ὅτι μέχρι τότε οἱ Ἀμερικανοὶ μισσιονάριοι στὴν Ἀθήνα νοίκιαζαν οἰκήματα γιὰ τὴ στέγαση τῶν σχολείων τους, ἀλλὰ ἀργότερα ἀγόρασαν ἀκίνητα ἀξίας 10.000 ἰσπανικῶν ταλλήρων¹¹. Ὅλες αὐτὲς οἱ ἐνέργειες ἔγιναν μὲ σκοπὸ τὴ μόνιμη ἐγκατάσταση τῶν μισσιοναρίων στὴν Ἑλλάδα.

Στὸ μεταξύ, ὁ Παπαρρηγόπουλος, ὅπως ἀνέφερε ὁ ἴδιος στὸ ἔγγραφό του, εἶχε πάντα φιλικὲς σχέσεις μὲ τοὺς μισσιοναρίους, ἀλλὰ παρακολουθοῦσε συνεχῶς τὶς δραστηριότητές τους.

Στὸ τέλος τοῦ ἐγγράφου ὁ Παπαρρηγόπουλος πληροφοροῦσε τὸ Ὑπουργεῖο Ἐξωτερικῶν τῆς Ρωσίας, ὅτι ἐρεύνησε μὲ τοὺς πληροφοριοδότες του ἂν ὁ ΡΚαθολικὸς π. Loriquer, μαζὺ μὲ Ἰησουΐτες, ἀγόρασαν κάποιο κτῆμα στὴν Εὔβοια, ἀλλὰ οἱ πληροφορίες του ἦσαν ἀρνητικές. Τουλάχιστο γιὰ τὸ 1833 δὲν εἶχε γνωσθεῖ καμμία ἀγορὰ ἀκινήτου ἀπὸ ΡΚαθολικούς, τόσο στὴν περιοχὴ τῆς Εὐβοίας, ὅσο καὶ τῆς Ἀθήνας.

(f. 1)   K N 2137/1833. Consulat Impérial de Russie dans la Grèce

Septentrionale et dans l’Eubie.

Juillet… 1.. 1833 No 7.

Au Département Asiatique du Ministère Impérial des affaires étrangères.

Dans mon rapport du 11 juin 1832 No 21, j’ai eu l’honneur de familiariser ce Département avec le but de l’arrivée à Athènes de 3 Missionnaires appartenant à differentes sociétés philhelléniques des Etats-Unis. Les circonstances actuelles dans de nature à en reparler, je reviens de nouveau sur ce sujet.

Dès l’arrivée de ces Américains à Athènes où ils ont établi des écoles d’instruction primaire, je n’ai pas cessé de porter un oeil vigilant sur leur moindres actions, sur leur mode d’enseignement, sur les livres dont ils se servaient, sur tout ce qui pouvait avoir un rapport direct ou indirect avec le culte de notre corréligionnaire. Mais grâce

(f. 1v)   à Dieu, l’enseignement se bornait jusqu’à présent à l’exposé simple des dogmes de l’Evangile sans commentaires et à l’étude de la langue du pays. Depuis quelques temps¹² cependant, j’ai su d’une bonne source, que ces Américains loin de se borner au rôle modeste d’instituteurs, essayaient à familiariser les enfans confiés à leur garde, avec les principes de la foi protestante en niant l’efficacité du signe de la croix, de la croyance dans le pouvoir des Saintes et même, jusqu’à la nature divine de la Sainte Vierge. Des livres imprimés en langue grecque, qu’ils ont fait venir à Athènes contenant tous ces principes exposés d’une manière indirecte,

étaient destinés à hâter leur plan de conversion. Ils furent montrés aux enfants que leurs étaient le plus dévoués et c’est ainsi, que la chute de l’Église d’Orient se préparait dans les coeurs novices de ces jeunes créatures.

Je transmis immédiatement tous ces renseignements dans une lettre anonyme à l’Archevêque d’Athènes en l’invitant de prendre ses mesures. Il écrivit sur le champ à l’un des américains, Mr King, en lui annonçant ce qu’il venait d’apprendre et l’invitant de ne pas

(f. 2)   faire usage de livres contraires aux rites de l’Église grecque, vu, qu’alors il détruirait le but bienfaisant de sa mission qui est, la propagation de l’instruction et non le renversement des cultes. Mr King vivement alarmé à la réception de cette lettre et après avoir tenu conseil avec ses collègues, lui repondit, que l’Archevêque pouvait à tout temps¹³ visiter son école et s’assurer par lui-même, si parmi les livres dont il fait usage ils s’en trouvent qui auraient pour but le renversement du culte grec. Le même soir l’Archevêque d’Athènes apprit par ses assidus, que trois caisses pleines de livres avaient été brulées dans la maison de Mr Hill en partie et en partie dans celle de Mr King vers la nuit et me montra un exemplaire de la brochure en question, qu’on avait trouvé moyen de dérober. Elle contenait en effet les principes d’une croyance niant la nature divine de la Ste Vierge, l’utilité du signe de la croix et l’existence des Saints. Jusqu’à présent les Américains louaient des maisons pour leurs écoles, maintenant ils ont acheté des terrains sur lesquels s’élèvent de vastes édifices où ces dernières seront transférées et qui coutent jusqu’à 10.000 Talaris d’Espagne. Ainsi il parait,

(f. 2v)   que leur intention est de se fixer entièrement en Grèce. Ayant eu toujours pour principe invariable de remplir mon devoir sans me mettre mal avec qui que ce soit, j’ai aussi dans cette occasion usé de la plus grande circonspection de manière, que continuant mes relations avec ces Mrs sur le même pied amical qu’avant, ils ignorent entièrement que je les observe.

Je crois ici l’occasion propre d’annoncer au Département, que chargé nouvellement par notre Ministre en Grèce, Mr le Cons.(eilleur) d’Etat actuel Catacazy de prendre des informations, si la nouvelle de l’arrivée à Négropont du père Loriquet avec des Jésuites était fondée et si l’on n’a pas acheté pour son compte ou sous un autre nom des terres, j’ai été instruit par mes Agents, après avoir fait moi-même les demarches nécessaires, que le père Loriquet ne se trouve point à Négropont et qu’on ne connait aucune acquisition faite en son nom ou sous un autre, soit à Athènes soit à Négropont.

L’Assesseur de Collège

et Consul

Jean Paparigopoulo

2.

Τὸ δεύτερο ἔγγραφο συντάχθηκε στὴν Αἴγινα, στὶς 30 Σεπτεμβρίου τοῦ 1836 στὰ γαλλικά, ἀπὸ τὸν Ἕλληνα Φιλικὸ καὶ πρέσβυ τῆς Ρωσίας στὴν Ἑλλάδα Γαβριὴλ Κατακάζυ¹⁴ καὶ στάλθηκε στὴ Διεύθυνση Ἀσιατικῶν Ὑποθέσεων τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν τῆς Ρωσίας (Πετρούπολη), τὴν ὁποία διηύθυνε, ὅπως εἴδαμε, ὁ Ἕλληνας Κωνσταντῖνος Ροδοφοινίκης. Σήμερα τὸ ἔγγραφο αὐτὸ βρίσκεται στὸ Ἀρχεῖο Ἐξωτερικῆς Πολιτικῆς τῆς Ρωσίας (Μόσχα)¹⁵.

Μὲ τὸ ἔγγραφο αὐτὸ ὁ πρέσβυς τῆς Ρωσίας στὴν Ἑλλάδα πληροφοροῦσε τὴν προϊσταμένη ἀρχή του ὅτι παρέδωκε, σύμφωνα μὲ ἐπιθυμία τοῦ τσάρου¹⁶, τὸ ποσὸ τῶν 1300 δραχμῶν, ὡς πρώτη οἰκονομικὴ ἐνίσχυση, στὸ συντάκτη τῆς «θρησκευτικῆς ἐφημερίδας» Εὐαγγελικὴ Σάλπιγξ¹⁷ ἀρχιμανδρίτη Γερμανό. Στὸ ἴδιο πρόσωπο παρέδωκε ἀκόμη 200 δραχμὲς γιὰ τὴν ἀξία δέκα συνδρομῶν τῆς ἴδιας ἐφημερίδας. Στὴ συνέχεια τοῦ κειμένου ὁ Κατακάζυ ἔγραφε χαρακτηριστικὰ ὅτι ἡ ἐφημερίδα ἦταν τὸ «σωτήριο ἀντίδοτο» στὴν προτεσταντικὴ προπαγάνδα τῶν ἀμερικανικῶν ἑταιρειῶν.

Τὸ ὅλο ποσὸ τὸ ὁποῖο χορηγήθηκε στὸν Ἕλληνα ἀρχιμανδρίτη τὸ 1836 ἀνερχόταν σὲ 5000 ρούβλια, ἀλλὰ ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ρωσίας στὴν Ἑλλάδα ἔκρινε σκόπιμο νὰ παραδώσει στὸν ἐνδιαφερόμενο τὸ ποσὸ τῶν 1300 δραχμῶν, ὡς πρώτη δόση, ἀφήνοντας νὰ ἐννοηθεῖ ὅτι θὰ ἀκολουθοῦσαν καὶ ἄλλες δόσεις, μὲ τὴν προϋπόθεση ὅτι δὲ θὰ καταχωροῦνταν στὴν «Εὐαγγελικὴ Σάλπιγγα» ἄρθρα ἐπιθετικοῦ περιεχομένου¹⁸, ἀλλά, ἀντίθετα, θὰ δημοσιεύονταν μελέτες καὶ ἄρθρα Ὀρθοδόξου περιεχομένου, βασισμένα στὴν Ἁγία Γραφὴ καὶ στοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας.

Ἕνα ἄλλο θέμα ποὺ ἀνέφερε ὁ Κατακάζυ στὸ ἔγγραφό του ἦταν ἡ οἰκονομικὴ ἐνίσχυση στὴν ἔκδοση θρησκευτικῶν βιβλίων. Γιὰ τὸ θέμα αὐτὸ ἀνέφερε ὅτι ἔδωκε 550 δραχμὲς γιὰ νὰ διευκολυνθεῖ ἡ ἔκδοση καί, κατὰ συνέπεια, ἡ διάδοση δύο συγγραμμάτων χρήσιμων «στὴν κατάσταση ποὺ βρισκόταν» ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος ἐκείνη τὴν ἐποχή. Τὸ ἕνα ἔργο ἦταν Ἡ Κατήχηση τοῦ μητροπολίτη Μόσχας Πλάτωνος¹⁹ καὶ τὸ ἄλλο Σκέψεις περὶ τῆς ἐν Ἑλλάδι (Ὀρθοδόξου) Ἐκκλησίας²⁰ ἀπὸ ἀνώνυμο συγγραφέα, μὰ ποὺ τὸ κείμενο ἀνῆκε, σύμφωνα μὲ τὸ ἔγγραφο τοῦ Κατακάζυ, στὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Κωνστάντιο Α΄ (1830-1834)²¹.

Τὸ δεύτερο ἔγγραφο εἶναι ἀποκαλυπτικὸ γιὰ τὴν ἀνάμειξη στὰ ἐσωτερικὰ τῆς Ἑλλάδος τοῦ τότε πρέσβυ τῆς Ρωσίας Γ. Κατακάζυ²². Εἶναι γνωστὸ ὅτι τὸ 1836 τὸ «ρωσικὸ» κόμμα βρισκόταν σὲ παρακμὴ ἐξαιτίας τοῦ θανάτου τοῦ Ἰ. Καποδίστρια καὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ Θ. Κολοκοτρώνη. Οἱ Ναπαῖοι ἢ Μουζίκοι (χαρακτηριστικὲς ὀνομασίες τῶν μελῶν τοῦ «ρωσικοῦ» κόμματος) θέλησαν νὰ δραστηριοποιηθοῦν καὶ νὰ ἀνανεώσουν τὸ κόμμα τους μετὰ τὴν ἔλευση στὴν Ἑλλάδα τὸ 1834 τοῦ Κωνσταντίνου Οἰκονόμου τοῦ ἐξ Οἰκονόμων καὶ τὴν ὑποστήριξη ποὺ γνώρισαν ἀπὸ τὸ Γενναῖο Κολοκοτρώνη, ὁ ὁποῖος τὸ 1836 ὀνομάσθηκε ὑπασπιστὴς τοῦ Ὄθωνα. Ἡ Εὐαγγελικὴ Σάλπιγξ ἦταν ἕνα ἀπὸ τὰ βήματα προβολῆς τοῦ «ρωσικοῦ» κόμματος²³ καὶ ὁ Γ. Κατακάζυ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη μεταβλήθηκε σὲ ἔμψυχοτη τῶν Ναπαίων. Τὸ 1836 ἡ ρωσικὴ ἀποστολὴ στὴν Ἀθήνα ἀποτελοῦνταν ἀπὸ τὸν πρέσβυ Γ. Κατακάζυ, τὸν πρόξενο Κ. Παπαρρηγόπουλο καὶ τὸ δεύτερο γραμματέα Λέλη, πελοποννησιακῆς καταγωγῆς, ὁ ὁποῖος ἔφθασε στὰ ὕπατα ἀξιώματα τῆς ἱεραρχίας, ὅταν κατατάχθηκε στὸ πολεμικὸ ναυτικὸ τῆς Ρωσίας. Μὲ τοὺς τρεῖς Ἕλληνες στὴ ρωσικὴ ἀποστολὴ στὴν Ἀθήνα καὶ ἀρχηγέτη τοῦ κόμματος τὸν ὑπασπιστὴ τοῦ Ὄθωνα, ἦταν ἐφικτὸ νὰ δραστηριοποιηθεῖ τὸ «ρωσικὸ» κόμμα. Ἐξάλλου, τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ὁ Γ. Κατακάζυ μοίραζε χρήματα καὶ τὴν εὔνοιά του μὲ τὸν καλύτερο δυναμικὸ τρόπο²⁴ καὶ ὁ Λέλης τὸ 1836 συνόδευσε τὸν ἱεροκήρυκα Γερμανό, σὲ περιοδεία τοῦ τελευταίου στὴν Πελοπόννησο, ὅπου κήρυττε ὑπὲρ τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ ἐναντίον τοῦ Προτεσταντισμοῦ²⁵.

Τέλος, ὅταν τὸ 1839 ἱδρύθηκε ἡ «Φιλορθόδοξος Ἑταιρεία» ἀπὸ προσκειμένους ἰδεολογικὰ στὸ «ρωσικὸ» κόμμα, μεταξὺ τῶν σκοπῶν της περιλάμβανε καὶ τὴν «καταδίωξιν καὶ ἐξαφάνισιν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ὅλων τῶν ἀμερικανικῶν σχολείων καὶ τῶν ἀπὸ τὰς Βιβλικὰς Ἑταιρείας ἐκδοθέντων βιβλίων ἀνεξαιρέτως»²⁶.

(f. 11)   N 3544

réservée

N 293

Polučeno) 12 Nojabra 1836

(= Ἐλήφθη στὶς 12 Νοεμβρίου 1836)

Egines, le 30 Septembre 1836

A S. E. Mr de Rodofinikine

(στὸ κάτω μέρος τῆς σελίδας ἀριστερά)

Monsieur,

J’ai reçu l’office, par lesquel Votre Excellence m’a fait l’honneur de m’annoncer l’assentiment de notre Auguste Maitre à ce que Sa Mission accordât un secours pécuniaire aux rédacteurs de l’Ephémeride Ecclésiastique qui s’imprime à Athènes sous le titre Εὐαγγελικὴ Σάλπιγξ.

L’utilité de cette publication sous le rapport religieux se fait sentir en effet des plus en plus dans ce pays, et l’on peut même dire qu’elle devient un antidote salutaire, cotre les tentatives que ne cessent de faire les Sociétés Américains pour introduire en Orient et plus particulièrement en Grèce la plus déplorable des réformes.

Me prévalant de l’autorisation de Ministère Impérial de ne pas délivrer en une seule fois la somme de cinq milles roubles assignée au père Ghermanos, j’ai remis dernièrement à ce prédicateur 1300 Drachmes, tout en lui faisant espérer que la Mission Impériale pourrait encore venir à son

(f. 11v)   aide, s’il persévérait dans l’oeuvre pieuse qu’il a entre-

prise, en évitant soigneusement toute polémique irritante et en se bornant à reproduire dans son écrit périodique les préceptes de l’Orthodoxie, d’après les Saintes écritures et les pères de l’Église.

Indépendamment de la somme susmentionnée j’ai crû pouvoir user de la latitude, qui m’était donnée pour faire un debours de 550 Drachmes destiné à faciliter l’impression et la circulation de deux ouvrages éminemment utiles dans les circonstances où se trouve l’Église de ce pays.

1o Le Catéchisme de Mgr Platon de Moscou²⁷ traduit en langue grecque.

2o Réflexions sur l’Église Grecque par un anonyme / le ci devant Patriarche de Constantinople Constantius /.

Les deux susdites sommes formant m i l l e s h u i t c e n t s c i n q u a n t e Drachmes ont été passées conformément aux ordres du Département dans le compte des dépenses extraordinaires du dernier tierçal, plus les d e u x c e n t Drachmes payées au même père Ghermanos pour l’abonnement annuel de dix exemplaires de son journal.

J’ai l’honneur d’être avec la plus haute considération

de Votre Excellence,

Le très humble et très

obéissant Serviteur

Catacazy

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

¹ Γιὰ περισσότερα βλ. F. L e n o r m a n t, Le compte André Metaxas et le partie Napiste en Grèce, Παρίσι 1861· Ν. Β λ ά χ ο ς, Ἡ γένεσις τοῦ ἀγγλικοῦ, τοῦ γαλλικοῦ καὶ τοῦ ρωσικοῦ κόμματος ἐν Ἑλλάδι, Ἀρχεῖον Οἰκονομικῶν καὶ Κοινωνικῶν Ἐπιστημῶν 1939, τεῦχ. 6, σσ. 25-44· J. A. P e t r o p u l o s, Politics and Statecraft in the Kingdom of Greece, 1833-1843, Princeton, New Jersey 1968, 291-317· Γ. Π. Ν ά κ ο ς, Τὸ πολιτειακὸν καθεστὼς τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ Ὄθωνος μέχρι τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, διδακτορικὴ διατριβή, Θεσσαλονίκη 1974, 251-256· Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τόμ. 13: Νεώτερος Ἑλληνισμὸς ἀπὸ 1833 ὡς 1881, Ἀθήνα (Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν) (1977), 70-78· Ἰ. Α. Π ε τ ρ ό π ο υ λ ο ς – Αἰκ. Κ ο υ μ α ρ ι α ν ο ῦ, Ἡ θεμελίωση τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, 1833-1843, Ἀθήνα (Παπαζήσης) 1982, σ. 58-217. Ἐξάλλου, γιὰ τὸ ρωσικὸ ἐνδιαφέρον καὶ στὰ ἐκκλησιαστικὰ θέματα τῆς Ἑλλάδος βλ. καὶ τὶς Ὁ δ η γ ί ε ς π ρ ὸ ς τ ὸ ν Κ α τ α κ ά ζ υ, ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖο Ἐξωτερικῶν τῆς Ρωσίας, στὸ ἔργο τῆς B a r b a r a J e l a v i c h, Russia and Greece during the Regency of King Othon, 1832-1835, Θεσσαλονίκη (IMXA) 1962, σ. 55-67.

² Ὁ Φιλικὸς Ἰωάννης Παπαρρηγόπουλος (1780-1874) γεννήθηκε στὴ Νάξο καὶ σπούδασε στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ Μόσχα. Ὑπηρέτησε ὡς διερμηνέας στὸ προξενεῖο τῆς Ρωσίας στὴν Πάτρα, στὴ Σμύρνη, στὴν Τραπεζοῦντα καὶ στὸ ρωσικὸ στόλο ποὺ μετέσχε στὴ ναυμαχία τοῦ Ναυαρίνου, κάτω ἀπὸ τὶς διαταγὲς τοῦ ἀντιναυάρχου κόμη Λ. Λέυδεν (1772-1840), ὅπου καὶ τραυματίσθηκε. Σ’ ὅλες τὶς θέσεις ὅπου ὑπηρέτησε βοήθησε τοὺς συμπατριῶτες του στὸν ἀγῶνα κατὰ τῶν Τούρκων. Τὴν ἐποχὴ τοῦ Ὄθωνα ἦταν γνωστὸ μέλος τῆς ἀθηναϊκῆς κοινωνίας, ὅπου ὑπηρέτησε ὡς πρόξενος τῆς Ρωσίας. Γιὰ τὶς ὑπηρεσίες του στὸ Ὑπουργεῖο Ἐξωτερικῶν τῆς Ρωσίας τοῦ ἀπονεμήθηκε ὁ τίτλος τοῦ συμβούλου τοῦ Κολλεγίου (= συμβούλου τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν). Πέθανε στὴν Ἀθήνα. Γιὰ περισσότερα βλ. Arhiv Vnesnej Politiki Rossii, Form 2565· Κ. Ν. Τ ρ ι α ν τ α φ ύ λ λ ο υ, Ἱστορικὸν Λεξικὸν τῶν Πατρῶν, Πάτρα 1959, 474-475, ὅπου καὶ περισσότερη βιβλιογραφία· Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τόμ. 12, Ἀθήνα (Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν) (1975), 17, 25, 70-71, 75, 77, 135, 200-201, 521· τόμ. 13, Ἀθήνα (1977), 139· Κ. Κ. Π α π ο υ λ ί δ η ς, Ἔγγραφα Ἑλλήνων διπλωματικῶν ὑπαλλήλων τοῦ 19. αἰ. ἀπὸ τὴ βιβλιοθήκη Lenin τῆς Μόσχας, Ἑλληνικὰ 31 (1979) 144-145.

³ Ὁ Κωνσταντῖνος Ροδοφοινίκης (1760-1838) καταγόταν ἀπὸ Χιῶτες γονεῖς. Ὑπηρέτησε στὶς διπλωματικὲς ὑπηρεσίες τῆς Ρωσίας ἀπὸ τὸ 1803 ὡς τὸ 1837. Τὸ 1805 ἦταν διπλωματικὸς πράκτορας (ἐκπρόσωπος) τοῦ Α’ Σώματος Στρατοῦ τῆς Ρωσίας. Τὸ 1806 πῆγε μὲ εἰδικὴ διπλωματικὴ ἀποστολὴ στὴν Κωνσταντινούπολη. Τὸν ἴδιο χρόνο τοποθετήθηκε προϊστάμενος τοῦ διπλωματικοῦ γραφείου τοῦ ρωσικοῦ στρατοῦ στὴ Μολδαβία. Ἀπὸ τὸ 1807 ὡς τὸ 1810 ἦταν διπλωματικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ρωσίας στὴ Σερβία. Ἀπὸ τὴν τελευταία χρονολογία καὶ μετὰ ὑπηρέτησε συνεχῶς στὴν Κεντρικὴ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν στὴν Πετρούπολη, ὅπου ἀπὸ τὸ 1819 ὡς τὸ 1837 ἦταν Διευθυντὴς Διευθύνσεως τοῦ Ἀσιατικοῦ Τμήματος, ὅπου ὑπάγονταν καὶ οἱ βαλκανικὲς ὑποθέσεις. Ἀνέκδοτη ἀρχειακὴ ὕλη γιὰ τὸν Κ. Ροδοφοινίκη (Rodofinikin) ἐξέτασα στὸ Τμῆμα Χειρογράφων τῆς Κεντρικῆς Κρατικῆς Βιβλιοθήκης Lenin τῆς Μόσχας (Fond 41/40.30 καὶ 41/126.32). Βλ. ἀκόμη: Vnesnjaja Politika Rossii XIX i načala XX veka, Serija pervaja, 1801-1815 gg. τόμ. 4, Μόσχα 1965, 721· Pervoe Serbskoe Vosstanie 1804-1813 gg. i Rossija, Kniga pervaja, 1804-1807, Μόσχα 1980, 470· E. A m b e r g e r, Geschichte der Benördenorganisation von Peter dem Grossen bis 1917, Leiden 1966, 130.

⁴ Arhiv Vnesnej Politiki Rossii, Fond: Glavnyj Arhiv 1-9, 1833, delo: 5, ll.: 1-2.

⁵ Γιὰ τὸ ρόλο τῶν μισσιοναρίων στὴν Ἑλλάδα σὲ ἐκπαιδευτικὰ θέματα τὴν ἐποχὴ τοῦ Ὄθωνα βλ. Γ. Μ ε τ α λ λ η ν ό ς, πρωτοπρ., «Ἡ κατὰ τὴν Ἀνατολὴν Δύσις». Ὁ μετακενωτικὸς ρόλος τῶν Δυτικῶν μισσιοναρίων στὸ Ἑλληνικὸ Κράτος, Σύναξη, 1983, τεῦχ. 8, σσ. 35-54, ὅπου καὶ περισσότερη βιβλιογραφία.

⁶ Βέβαια, ἐδῶ θὰ παρατηρήσουμε ὅτι ὁ Παπαρρηγόπουλος δὲν εἶχε θεολογικὴ παιδεία καὶ ἡ χρησιμοποίηση τῶν ὅρων στὰ γραφόμενά του δὲ συμβάδιζε πάντοτε σύμφωνα μὲ τὴ διδασκαλία τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ἰδίως στὸ κείμενο αὐτὸ τὸ ὁποῖο ἔγραφε καὶ στὴ γαλλικὴ γλώσσα.

⁷ Κατάλογο τῶν βιβλίων στὴν ἑλληνικὴ γλώσσα ποὺ χρησιμοποιοῦσαν οἱ διαμαρτυρόμενοι μισσιονάριοι στὴν Ἑλλάδα, δημοσίευσε ὁ π. Γ. Μ ε τ α λ λ η ν ό ς, «Ἡ κατὰ τὴν Ἀνατολὴν Δύσις», 49-51. Ἀπὸ τὰ βιβλία ποὺ ἀναφέρονται ἐκεῖ τὰ περισσότερα τυπώθηκαν στὸ ἱεραποστολικό τους κέντρο στὴ Μάλτα.

⁸ Ὁ «ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν» τὸν ὁποῖο ἀναφέρει ὁ Παπαρρηγόπουλος ἦταν ὁ ἐ π ί σ κ ο π ο ς Τ α λ α ν τ ί ο υ καὶ τ ο π ο τ η ρ η τ ὴ ς Ἀ θ η ν ῶ ν (τὴν 1η Ἰουλίου 1833) Νεόφυτος Μεταξᾶς, ὁ ὁποῖος ὀνομάσθηκε ἐ π ί σ κ ο π ο ς Ἀ τ τ ι κ ῆ ς στὰ τέλη τοῦ 1833 μὲ ἕδρα τὴν Ἀθήνα καὶ τὸ 1850, μὲ τὴν ἔκδοση τοῦ Συνοδικοῦ Τόμου ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, μητροπολίτης Ἀ θ η ν ῶ ν καὶ Π ρ ό ε δ ρ ο ς τ ῆ ς Ἱ ε ρ ᾶ ς Σ υ ν ό δ ο υ, θέση τὴν ὁποία κατεῖχε ὡς τὸ θανατό του, τὸ 1861. Γιὰ περισσότερα βλ. Χ ρ υ σ ό σ τ ο μ ο ς Π α π α δ ό π ο υ λ ο ς, Ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Α’, Ἀθῆναι 1926, 21, 22, 100, 132, 207, 363 καὶ 367-370. Ὁ Ἴ δ ι ο ς, Ἡ Ἐκκλησία τῶν Ἀθηνῶν, Ἀθῆναι 1928, 78-79.

⁹ Ὁ J. King, στὴν πολυετῆ δραστηριότητά του στὴν Ἑλλάδα (1828-1865), ἀπασχόλησε ἀργότερα τὶς Ἑλληνικὲς Ἀρχὲς καὶ τὴν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος. Τὸ 1834 ἵδρυσε σχολὴ στὴν Ἀθήνα. Τὸ 1845 ἡ Ἱερὰ Σύνοδος καταδίκασε τὰ ἐγχειρίδια ποὺ χρησιμοποιοῦσε ὁ «Ἀμερικανὸς μισσιονάριος» ὡς βλάσφημα. Τὸ 1846, μετὰ ἀπὸ καταγγελία, κατεδικάσθηκε σὲ ἐξορία, ἀλλὰ ὅταν ἐπέστρεψε συνέχισε καὶ πάλι τὴ διάδοση τῶν ἰδεῶν του. Τὸ 1863 καὶ πάλι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος καταδίκασε τὰ νέα συγγράμματά του. Μέχρι τὸ θανατό του συνέχισε τὴ διάδοση τῶν προτεσταντικῶν ἰδεῶν του. Γιὰ περισσότερα βλ. W. E. S t r o n g, The Story of the American Board, Βοστώνη 1910· Χ ρ. Π α π α δ ό π ο υ λ ο ς, Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος, Ἀθῆναι ²1954, 186-187· Γ. Μ ε τ α λ λ η ν ό ς, «Ἡ κατὰ τὴν Ἀνατολὴν Δύσις», 40-41.

¹⁰ Ὁ Ἰωάννης-Ἔρρικος Hill (1791-1882) μαζύ μὲ τὸν J. Robertson θεωροῦνταν «Ἀμερικανοὶ ἀνθρωπιστές». Ἡ σχολὴ τοῦ Hill ἄρχισε τὴ λειτουργία της στὴν Ἀθήνα τὸ 1831. Τὸ 1833 ἀπέκτησε ἰδιόκτητο κτήριο (ὅπως ἀνέφερε καὶ ὁ Παπαρρηγόπουλος), τὸ ὁποῖο περιλάμβανε δημοτικὸ καὶ γυμνάσιο ἀρρένων καὶ θηλέων. Τὸ 1833 εἶχε 300 μαθητές, ἀλλὰ σὲ λίγα χρόνια ἔγιναν 700. Στὴ σχολὴ τοῦ Hill ἔστελναν τὰ παιδιά τους οἱ εὐπορότερες οἰκογένειες τῶν Ἀθηνῶν. Γιὰ περισσότερα βλ. Κ. Κ α ι ρ ο φ ύ λ λ α ς, Ἡ Σχολὴ τοῦ Hill κατὰ τὸ ἔτος 1835, Νέα Ἑστία 1931, τεῦχ. 133, σσ. 909-913.

¹¹ Τάλληρο, ἀπὸ τὴ γερμ. thaler καὶ τὴν ἰταλ. tallero, νόμισμα διαφόρων χωρῶν, πενταπλάσιο τοῦ παλιοῦ χρυσοῦ φράγκου.

¹² tems στὸ χειρόγραφο.

¹³ tems στὸ χειρόγραφο.

¹⁴ Οἱ Κατακάζυ προέρχονται ἀπὸ τὴ Μάνη. Τὸ 1770 ἐγκαταστάθηκαν στὸ Κισνόβι. Πολλὰ μέλη τῆς οἰκογένειας αὐτῆς ὑπηρέτησαν σὲ κρατικὲς θέσεις στὴ Ρωσία. Ὁ Φιλικὸς Γαβριὴλ Κατακάζυ (1793-1867) ἄρχισε τὴ διπλωματικὴ σταδιοδρομία του τὸ 1812. Τὸ 1833 ὀνομάσθηκε πρέσβυς τῆς Ρωσίας στὴν Ἑλλάδα καὶ ἐνίσχυσε τὸ «ρωσικὸ» κόμμα τὴν ἐποχὴ τοῦ Ὄθωνα. Ἀναμίχθηκε πολλὲς φορὲς στὰ ἐσωτερικὰ τῆς Ἑλλάδος. Τερμάτισε τὴ σταδιοδρομία του ὡς γενικὸς διοικητὴς τῆς ἐπαρχίας Χάρκωφ (1856-1857) τῆς Οὐκρανίας. Γιὰ περισσότερα βλ. E. D r i a u l t – M. L h é r i t i e r, Histoire diplomatique de la Grèce de 1821 à nos jours, τόμ. 11, Παρίσι 1925, 117, 138· Π. Π ι π ι ν έ λ η ς, Ἡ μοναρχία ἐν Ἑλλάδι, 1833-1843, Ἀθήνα 1932, 124· E. A m b e r g e r, Geschichte der Benördenorganisation Russlands von Peter dem Grossen bis 1917, 197, 461· Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τόμ. 13, 64· J. A. P e t r o p u l o s, Politics ans Statecraft in the Kingdom of Greece, 1833-1843, 184, 295· B a r b a r a J e l a v i c h, Russia and Greece during the Regency of King Othon, 1832-1835, 31, 68, 73, 75, 79-80, 86, 92, 115, 152· C. P a p o u l i d i s, Un document caractéristique de Gabriel Catacazy tiré des Archives de la Politique Extérieure de Russie, Balkan Studies 20 (1982) 341-347.

¹⁵ Arhiv Vnesnej Politiki Rossii, Fond: Glavnyj Arhiv 1-9, 1835-1839, delo: 5, ll: 11.

¹⁶ Τὸ 1836 τσάρος τῆς Ρωσίας ἦταν ὁ Νικόλαος Α΄ (1825-1855).

¹⁷ Ἡ «θρησκευτικὴ ἐφημερίδα» Εὐαγγελικὴ Σάλπιγξ εἶναι τὸ ἀρχαιότερο στὴ νεώτερη Ἑλλάδα θρησκευτικὸ ἑβδομαδιαῖο περιοδικό. Διευθυντής του ἦταν ὁ ἀρχιμ. Γερμανός. Τὸ περιοδικὸ ἐκδιδόταν στὸ Ναύπλιο (1834-1835) καὶ στὴν Ἀθήνα (1835-1838). Ὑποστήριζε τοὺς ὀπαδοὺς τοῦ «ρωσικοῦ» κόμματος. Ἀπὸ τὶς στῆλες του ἀρθρογραφοῦσε κυρίως ὁ Κωνσταντῖνος Οἰκονόμος ὁ ἐξ Οἰκονόμων. Ὁ διευθυντὴς τοῦ περιοδικοῦ «Ἱεροκῆρυξ ἐπικαλούμενος Γερμανός…» ἦταν κατὰ τὸν ἀρχιμ. Θεόκλητο Φαρμακίδη «ἄνθρωπος πάντη ἀμαθὴς στερημένος πάσης γνώσεως…». Γιὰ περισσότερα βλ. Θ ε ό κ λ η τ ο ς Φ α ρ μ α κ ί δ η ς, ἀρχιμ., Ὁ ψευδώνυμος Γερμανός, Ἀθῆναι 1838· Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τόμ. 13, 73-74· Ν. Θ. Μ(πουγάτσος), «Εὐαγγελικὴ Σάλπιγξ», ΘΗΕ 5, 971.

¹⁸ «en évitant soigneusement toute polémique…» στὸ χειρόγραφο.

¹⁹ Πρόκειται γιὰ τὸ ἔργο: Π λ ά τ ω ν ο ς, Μ η τ ρ ο π ο λ ί τ ο υ Μ ό σ χ α ς, Ὀρθόδοξος Διδασκαλία, ἤτοι Σύνοψις τῆς Χριστιανικῆς Θεολογίας, μετάφρασις Α. Κοραῆ, τυπωθεῖσα κατὰ τὸ 1772 (γρ. 1782) νῦν δ’ ὑπὸ Ἀνδρέου Κορομηλᾶ…, Ἀθῆναι 1836 (βλ. Ἑλληνικὴ Βιβλιογραφία Δ. Σ. Γ κ ί ν η — Β. Γ. Μ έ ξ α, Α΄ 2707). Γιὰ τὶς προηγούμενες ἐκδόσεις τοῦ ἔργου βλ. Δ. Θ ε ρ ε ι α ν ό ς, Ἀδαμάντιος Κοραῆς, α΄, Τεργέστη 1889, 113-122· Δ. Σ. Μ π α λ ά ν ο ς, Αἱ θρησκευτικαὶ ἰδέαι τοῦ Ἀδαμαντίου Κοραῆ, Ἀθῆναι 1920, 12-13, 16-17· Κ. Κ. Π α π ο υ λ ί δ η ς, Μακάριος Νοταρᾶς (1731-1805)· ἀρχιεπίσκοπος πρώην Κορινθίας, Ἀθῆναι 1974, 75, 136.

²⁰ Πρόκειται γιὰ τὸ ἔργο: Σκέψεις περὶ τῆς ἐν Ἑλλάδι Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Συνταχθεῖσαι παρά τινος σοφωτάτου καὶ σεβαστοῦ Ἱεράρχου μας καὶ ἐκδοθεῖσαι ὑπὸ τοῦ Ἱεροκήρυκος Γερμανοῦ, ἐκδότου τῆς Εὐαγγ. Σάλπιγγος, πρὸς φωτισμὸν τῶν ὁμοπίστων ἀδελφῶν, ἐν Ἀθήναις, ἐκ τῆς τυπογραφίας Κ. Ράλλη, 1836 (Βλ. Ἑλληνικὴ Βιβλιογραφία Δ. Σ. Γ κ ί ν η — Β. Γ. Μ έ ξ α, Α΄ 2718). Εἶναι γνωστὸ ὅτι ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Κωνστάντιος Α΄ (1830-1834) εἶχε ζητήσει μὲ γράμμα, ἀπὸ 18 Αὐγούστου 1830, ἀπὸ τὸν Ἰ. Καποδίστρια, τὴν ἐπανασύνδεση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μὲ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο.

²¹ Γιὰ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Κωνστάντιο Α΄ (1830-1834) βλ. Μ. Θ. Ἀ ρ ι σ τ ο κ λ ῆ ς, Κωνσταντίου Α΄… βιογραφία…, Κωνσταντινούπολη 1864· Κ. Ν. Σ ά θ α ς, Νεοελληνικὴ Φιλολογία, Ἀθῆναι 1868, 741-744· Μ. Ι. Γ ε δ ε ώ ν, Πατριαρχικοὶ Πίνακες, Κωνσταντινούπολις 1890, 679-682· Ν. Β. Τ ω μ α δ ά κ η ς, Κλεὶς τῆς Βυζαντινῆς Φιλολογίας, Ἀθῆναι 1965, 123-124· A. P a l m i e r i, Constantius I, DTC 3, (1911) 1520.

²² Γιὰ ἄλλη περίπτωση ἀναμίξεως στὰ ἐσωτερικὰ τῆς Ἑλλάδος τοῦ Γ. Κατακάζυ βλ. C. P a p o u l i d i s, Un document caracteristique de Gabriel Catacazy tiré des Archives de la Politique Extérieure de Russie, Balkan Studies 20 (1982) 341-347.

²³ Ἀπὸ τὶς πολιτικὲς ἐφημερίδες ἦταν ὁ Χ ρ ό ν ο ς (Ναύπλιο 1833) καὶ ὁ Α ἰ ὼ ν (Ἀθήνα 1838 καὶ μετά) τοῦ Ἰωάννου καὶ ἀργότερα τοῦ Τιμολ. Φιλήμονος.

²⁴ Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τόμ. 13, 74.

²⁵ Ὅπ. π. Γιὰ περισσότερα βλ. καὶ J. A. P e t r o p u l o s, Politics and Statecraft in the Kingdom of Greece, 1833-1843, 296, 314-315.

²⁶ Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τόμ. 13, 78. — Ὁ π. Γ. Μεταλληνὸς ἀναφέρει γιὰ τοὺς μισσιοναρίους ἐπιγραμματικὰ τὰ ἑξῆς: «Ταχέως δὲ ἐγένετο ἀντιληπτόν, ὅτι οἱ ἐλθόντες μετὰ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπανάστασιν εἰς τὴν Ἑλλάδα μισσιονάριοι δὲν προσέφερον κατ’ οὐσίαν βοήθειαν, ἀλλ’ ἐπεδίωκον ἐπέκτασιν τοῦ Προτεσταντισμοῦ καὶ τοῦ πνεύματος τῶν κοινωνιῶν των καὶ εἰς τὴν Ἀνατολήν. Ὑποτιμῶντες δὲ οἱ πλεῖστοι τὴν νοημοσύνην τῶν Ἑλλήνων, ἐπίστευον ὅτι θὰ ἔμενον κρυφοὶ οἱ προσηλυτικοί τους σκοποί. Διὰ τῆς ἐμμονῆς τῶν δὲ ταύτης ἐθεμελίωσαν τὴν ἐντύπωσιν ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ἡ ὑλικὴ προσφορὰ τῆς Δύσεως ἐζήτει ὡς ἀντάλλαγμα τὴν ἐξαργύρωσιν δι’ αὐτῆς τοῦ θησαυροῦ τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως». Γ. Μ ε τ α λ λ η ν ό ς, Τὸ ζήτημα τῆς μεταφράσεως τῆς Ἁγίας Γραφῆς εἰς τὴν νεοελληνικὴν κατὰ τὸν ΙΘ΄ αἰ., σ. 101.

²⁷ Moskou στὸ χειρόγραφο.

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Θεολογία», Τόμος: 57, Τεῦχος: 4, 1986

  ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ – ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ: Ι.Ν.ΑΓΙΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΙΣΤΙΑΙΑΣ

Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του Ι.Ν. Αγίων Ταξιαρχών Ιστιαίας. Ευχαριστούμε για την αναδημοσίευση!