Michael Utsch
Life-Coaching
(Προπονητικὴ Ζωῆς)
Τὸ «Coaching» εἶναι ἕνας ὅρος-ὀμπρέλα γιὰ διαφορετικὲς συμβουλευτικὲς μεθόδους, οἱ ὁποῖες σκοπεύουν νὰ προωθήσουν σὲ σύντομο χρονικὸ διάστημα προσωπικὲς διαδικασίες λήψης ἀποφάσεων, ὁμαδικὲς διαδικασίες ἢ τὴν ἀνάπτυξη ἑνὸς ἔργου. Στὸν ἀγγλοαμερικανικὸ χῶρο, ὁ ὅρος «Coach» χρησιμοποιούνταν ἤδη ἀπὸ τὸν 19ο αἰώνα στὰ πανεπιστήμια γιὰ συνεργάτες ποὺ προετοίμαζαν τοὺς φοιτητὲς γιὰ ἐξετάσεις καὶ ἀθλητικοὺς ἀγῶνες. Τὸ coaching ἔγινε δημοφιλὲς ὡστόσο μόνον στὸν ἀθλητισμὸ ὑψηλῶν ἐπιδόσεων. Τὴ δεκαετία τοῦ 1970, μέθοδοι coaching μεταφέρθηκαν στὶς ΗΠΑ ἀπὸ τὸν ἀθλητικὸ τομέα σὲ ὀργανισμοὺς ὡς business coaching, ὡς μία προσανατολισμένη στὴν ἀνάπτυξη καθοδήγηση τῶν ἐργαζομένων ἀπὸ τὸν προϊστάμενο. Στὸν γερμανόφωνο χῶρο τὸ coaching προσφέρεται ἀπὸ τὰ μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ 1980 (Rauen 2014).
Ἐτυμολογικά, ὁ «coach» εἶναι ὁ ἁμαξάς, ποὺ κατευθύνει τὰ ἄλογα τῆς ἅμαξας. Ἀργότερα ὁ ὅρος καθιερώθηκε στὸν ἀθλητισμὸ καὶ ἐκτόπισε τὴν ὀνομασία «προπονητής». Σήμερα εἶναι παρὼν καὶ στὴν οἰκονομικὴ ζωὴ καὶ στὸ πλαίσιο τῆς ἀτομικῆς ἀνάπτυξης τῆς προσωπικότητας. Ἐνῶ τὸ coaching περιοριζόταν ἀρχικὰ σὲ μία ἀποκλειστικὴ ἐκπαίδευση στελεχῶν, ἔχει ἐξελιχθεῖ σήμερα σὲ μία εὐρέως διαφοροποιημένη ἀγορὰ συμβούλων. Οἱ εἰδικοὶ τοῦ coaching γιὰ τὴ σωστὴ λήψη ἀποφάσεων ἔχουν μάλιστα καλὲς ἐργασίες. Δὲν ὑπάρχουν μόνον ἐπιχειρηματικοί, χρηματοοικονομικοί, φορολογικοὶ ἢ καταναλωτικοὶ σύμβουλοι. Ἐκπαιδευτικοὶ δέχονται coaching γιὰ τὴ σχολικὴ ὑπηρεσία, πολιτικοὶ προετοιμάζονται γιὰ προεκλογικοὺς ἀγῶνες, ἄτομα ποὺ ἀναζητοῦν ἐργασία συνοδεύονται στὴν εὕρεση νέου ἐπαγγέλματος, γυναῖκες προετοιμάζονται νὰ ἐπιστρέψουν στὸ ἐπάγγελμα μετὰ τὴ φάση τῆς οἰκογένειας, μοντέρνοι ἱερεῖς ὑποβάλλουν τὸ κήρυγμά τους σὲ ἕνα «coaching κηρύγματος». Ἐπιπλέον, σὲ ὅλες τὶς πιθανὲς καταστάσεις τῆς ζωῆς ὑποτίθεται πλέον μία ἀνάγκη ἐπαγγελματικῆς συμβουλευτικῆς.
Ἐνῶ στὸ business coaching στὸ ἐπίκεντρο βρίσκονται ἡ βελτίωση τῶν ἐργασιακῶν διαδικασιῶν καὶ τῆς ἐπιχειρησιακῆς ἐπικοινωνίας, ἡ ἐξορθολογισμὸς τῶν διευθυντικῶν δομῶν καὶ ἡ ὀργανωτικὴ ἀνάπτυξη, τὸ life coaching στοχεύει στὴν εὐτυχία καὶ τὴν προσωπικὴ περαιτέρω ἀνάπτυξη ἑνὸς πελάτη. Σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἐποπτεία (supervision), ἡ ὁποία ἔχει γίνει ἕνα δοκιμασμένο ὄργανο ἀναστοχασμοῦ καὶ βελτιστοποίησης τῆς ἐπαγγελματικῆς πρακτικῆς –ἀκόμη καὶ στὴν ἐκκλησία–, οἱ ἀναπτυξιακοὶ στόχοι μιᾶς διαδικασίας life coaching εἶναι συχνὰ μόνον ἀσαφῶς διατυπωμένοι καὶ δύσκολο νὰ ἐλεγχθοῦν.
Coaching γιὰ ὅλη τὴ ζωή – πνευματικὸ coaching
Ἂν ἡ ἴδια ἡ ζωὴ θεωρηθεῖ ὡς ἕνα ἔργο μὲ καταρχὴν ἀπεριόριστες δυνατότητες, σήμερα ἐπιφανεῖς life coaches ἀπευθύνονται στὴ δύναμη τῶν μεταμορφωτικῶν ἐπιθυμιῶν, οἱ ὁποῖες μὲ λίγα νοητικὰ τεχνάσματα πρόκειται νὰ γίνουν πραγματικότητα: «Σκέψου μεγαλύτερα» (Veit Lindau), «Ἀνάπτυξε τὸ πλῆρες δυναμικό σου» (Laura Malina Seiler). Μεγάλα συνέδρια coaching ὑπόσχονται «συνοδεία γιὰ τὸ πνευματικό σου ταξίδι» (younity) ἢ διαφημίζονται μὲ τὸ «Ἀπελευθέρωσε τὶς πραγματικές σου δυνάμεις» (Greator-Festival).
Ἡ κοινωνικὴ κατάσταση κρίσης ποὺ προκλήθηκε ἀπὸ πολέμους, κλιματικὲς καταστροφές, πληθωρισμὸ καὶ τὸν ἐξτρεμισμὸ ποὺ ἀπειλεῖ τὴ δημοκρατία ἔχει δημιουργήσει ἰσχυρὲς ἀνάγκες γιὰ ἀσφάλεια καὶ ἔλεγχο. Ἡ νοσταλγία γιὰ ἁπλὲς συνταγὲς μεγαλώνει στὸν βαθμὸ ποὺ ἡ ἴδια ἡ πραγματικότητα τῆς ζωῆς βιώνεται ὡς σύνθετη, ἀνεξέλεγκτη καὶ ἀντιφατική. Δὲν εἶναι ἀπορίας ἄξιο ποὺ οἱ προσφορὲς βοήθειας γιὰ τὴ ζωὴ γνωρίζουν ἄνθηση, ὑποσχόμενες μὲ εὔληπτες συνταγὲς coaching νὰ διαμορφώσουν τὴν καθημερινότητα πιὸ εὔκολα, πιὸ αὐθεντικὰ καὶ πιὸ ἀποτελεσματικὰ σύμφωνα μὲ τὶς προσωπικὲς ἐπιθυμίες. Προσφορὲς γιὰ ἀτομικὴ συνοδεία καὶ ὁλιστικὴ προώθηση, ἀσκήσεις γιὰ βελτίωση τῆς ἀπόδοσης καὶ συμβουλὲς γιὰ ἀνθεκτικότητα στὸ ἄγχος, γιὰ τὴ δημιουργία μιᾶς ἰσορροπίας μεταξὺ ἐργασίας καὶ ζωῆς (work-life-balance) καὶ γιὰ τὴν πραγματοποίηση τοῦ προσωπικοῦ ὀνείρου ζωῆς χαρακτηρίζουν αὐτὴ τὴν ἀδιαφανῆ ἀγορά. Πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ τὰ θέματα ἐκτείνονται στὴν ὑπαρξιακὴ διάσταση τῆς νοηματοδότησης. Ἐπίσης οἱ μεγάλες ἀναμονὲς γιὰ θέσεις θεραπείας στὴν ψυχοθεραπεία ὁδηγοῦν στὸ νὰ ἀναζητοῦν οἱ ἄνθρωποι σήμερα ἐντονότερα βοήθεια σὲ ἰδιωτικοὺς παρόχους coaching.
Coaching στὰ μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης
Οἱ προσφορὲς σὲ life coaching εἶναι ἀναρίθμητες καὶ ποικίλες. Συχνὰ εἶναι πνευματικὰ χρωματισμένες, καὶ ὁλοένα καὶ περισσότερο κάνουν χρήση τῶν δυνατοτήτων τῶν μέσων κοινωνικῆς δικτύωσης καὶ τῆς ψηφιακῆς μάθησης. Ἡ ψηφιοποίηση ἔχει ἐπίσης ἀλλάξει τὴν ἀγορὰ τῆς πνευματικῆς περαιτέρω ἐκπαίδευσης. Ἐνῶ παλαιότερα οἱ ἐνδιαφερόμενοι γιὰ περαιτέρω ἀνάπτυξη ταξίδευαν πίσω ἀπὸ τοὺς πνευματικούς τους δασκάλους γιὰ νὰ τοὺς συναντήσουν προσωπικὰ μαζὶ μὲ ὁμοϊδεάτες σὲ σεμινάρια καὶ ἐκδηλώσεις, σήμερα πολλοὶ coaches βρίσκονται διαδικτυακὰ σὲ δικά τους κανάλια καὶ ἔτσι ἔρχονται πολὺ κοντὰ στὸν ἀναζητοῦντα συμβουλὴ στὴν κινητὴ συσκευή του. Διαδικτυακὲς πύλες ὅπως τὸ «Greator» (https://greator.com), τὸ «homodea» (https://hd5.homodea.com) ἢ τὸ «younity» (https://www.younity.com) προσφέρουν χιλιάδες διαδικτυακὰ μαθήματα γιὰ τὰ θέματα τῆς αὐτογνωσίας, τῆς ἀφυπνισμένης συνείδησης ἢ τῆς γεμάτης νόημα ζωῆς. Τὰ διαδικτυακὰ μαθήματα συνδέονται ἐπιδέξια μὲ συναντήσεις μὲ φυσικὴ παρουσία καὶ εἰδικὲς μεγάλες ἐκδηλώσεις, προκειμένου νὰ ἰσχυροποιηθεῖ ἡ δέσμευση τῶν πελατῶν. Οἱ εἰδικοὶ διαπιστώνουν μὲ ἀνησυχία ὅτι τὸ πνευματικὸ coaching ἔχει πλέον καθιερωθεῖ ὡς ἕνα ἐξαιρετικὰ κερδοφόρο ἐπιχειρηματικὸ μοντέλο στὰ μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης (Steinmeyer 2024, 362κ.ἑ.).
Μέσω τῶν δωρεὰν βίντεο στὸν ὑπολογιστὴ τοῦ σπιτιοῦ διεγείρεται ἡ περιέργεια γιὰ μία πραγματικὴ συνάντηση, ἡ ὁποία μπορεῖ στὴ συνέχεια νὰ ἐμβαθυνθεῖ σὲ ἐκδηλώσεις coaching ὡς ἐμπειρία μεγάλης ὁμάδας καὶ σὲ ἀτομικὰ σεμινάρια. Ὡς παράδειγμα μπορεῖ νὰ ἀναφερθεῖ τὸ φερόμενο ὡς παγκοσμίως μεγαλύτερο φεστιβάλ γιὰ τὴν προσωπικὴ περαιτέρω ἀνάπτυξη, τὸ ὁποῖο πραγματοποιήθηκε γιὰ τρίτη φορὰ τὸν Ἰούνιο τοῦ 2024 ἀπὸ τὴν ἑταιρεία «Greator» στὴν Κολωνία. Τὸ ὄνομα τῆς ἐπιχείρησης «Greator» σύνθεται ἀπὸ τὶς ἀγγλικὲς λέξεις greatness (μεγαλείο) καὶ creator (δημιουργός). Οἱ συμμετέχοντες πρόκειται μέσω τῶν σεμιναρίων, τῶν ἐπιμορφώσεων καὶ τῆς ἐπίσκεψης στὸ φεστιβάλ νὰ γίνουν «δημιουργοὶ μιᾶς μεγαλειώδους ζωῆς». Ἡ Laura Seiler ὑπόσχεται στὰ σεμινάριά της νὰ ἐπαναφέρει τοὺς συμμετέχοντες γρήγορα καὶ βιώσιμα στὴ «δημιουργική τους δύναμη», μὲ τὴν ἐνέργεια τῆς ὁποίας θὰ μποροῦσαν νὰ πραγματοποιήσουν τὰ ἐπιθυμητά τους ὄνειρα.
Ψυχολογία – μία σύγχρονη διδασκαλία σωτηρίας;
Μετὰ τὴν παρακμὴ τῶν παγκόσμιων διδασκαλιῶν σωτηρίας τοῦ χριστιανισμοῦ, τοῦ σοσιαλισμοῦ καὶ τοῦ κομμουνισμοῦ, σήμερα γιὰ πολλοὺς ἡ ψυχολογία ἔχει γίνει ὁ ἀτομικὸς φορέας εὐτυχίας καὶ ὁ ἀπόλυτος σύμβουλος γιὰ μία ἐπιτυχημένη ζωή. Μέσω τῆς ἐκκοσμίκευσης οἱ χριστιανικὲς ἀξίες καὶ τὰ πρότυπα ἀντικαταστάθηκαν ἀπὸ ἄλλες ἀντιλήψεις ζωῆς καὶ πρότυπα καὶ ἐν μέρει ὑποκαταστάθηκαν. Οἱ ψυχολογικὲς ἑρμηνεῖες γνώρισαν πῶς νὰ ἐκμεταλλευτοῦν τὴν ἀπώλεια σημασίας τῆς χριστιανικῆς κατανόησης τῆς πραγματικότητας καὶ ἐμφανίζονται σήμερα ἐν μέρει ἐντελῶς ἀπροκάλυπτα ὡς πάροχοι νοήματος καὶ μέτρο προσανατολισμοῦ. Ὅπως καὶ ὅσον ἀφορᾶ τὴ βιοτεχνολογία καὶ τὴν ἰατρικὴ τεχνολογία, εἶναι εὐρέως διαδεδομένη ἡ ἰδέα ὅτι ὁ ἄνθρωπος μὲ τὴ βοήθεια κατάλληλων ψυχοτεχνικῶν μπορεῖ νὰ ἀλλάξει πλήρως καὶ νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ ἐνοχλητικὲς ἀδυναμίες καὶ λάθη. Οἱ φαινομενικὰ ἀπεριόριστες δυνατότητες τοῦ ἰατρικῶς καὶ θεραπευτικῶς ἐφικτοῦ τρέφουν τὶς φαντασιώσεις τῆς ἀνθρωπότητας περὶ τρωτότητας καὶ ἀθανασίας. Ἡ μόνιμη ὑγεία, ἡ εὐεξία καὶ ἡ ἐπιτυχία ἀνήκουν στὰ εἴδωλα τοῦ 21ου αἰώνα. Ὑπάρχει ὅμως πράγματι ἕνα ψυχολογικὸ «bypass» γιὰ τὶς σκοτεινὲς καὶ ἐπώδυνες πλευρὲς τῆς ψυχῆς καὶ τῆς ζωῆς; Ἀκόμη καὶ ἂν οἱ ψυχολογικὲς μέθοδοι μποροῦσαν σύντομα νὰ ἐμποδίσουν ἢ ἀκόμη καὶ νὰ ἐξαλείψουν τὸν ψυχικὸ πόνο – σὲ τί θὰ ὁδηγοῦσε μία μόνιμη αὐτοβελτιστοποίηση καὶ αὔξηση τῆς ὑγείας;
Στὸ πεδίο ἔντασης μεταξὺ ὑγείας, ψυχοθεραπείας καὶ πνευματικότητας δραστηριοποιοῦνται σήμερα πολυάριθμοι νέοι σύμβουλοι εὐτυχίας, οἱ ὁποῖοι ἐξυπηρετοῦν μία μεγάλη ἀναπτυσσόμενη ἀγορά. Ὁ «Γερμανικὸς Σύνδεσμος Coaching» ἐκτιμᾶ ὅτι οἱ Γερμανοὶ ἤδη τὸ ἔτος 2019, πρὶν ἀπὸ τὴν πανδημία τοῦ κορωνοϊοῦ, δαπάνησαν περίπου μισὸ δισεκατομμύριο εὐρὼ γιὰ πνευματικὸ coaching – ἔκτοτε ἡ προσφορὰ ἔχει αὐξηθεῖ. Περίπου 30.000 αὐτοαποκαλούμενοι –ἢ πιστοποιημένοι ἀπὸ ἄλλους προπονητὲς– coaches προσφέρουν τὶς ὑπηρεσίες τους σὲ ὁλόκληρη τὴ χώρα. Περίπου τὸ 15 τοῖς ἑκατὸ τοῦ ἐτήσιου τζίρου τοῦ γερμανικοῦ ἐμπορίου βιβλίου παράγεται ἀπὸ ἐγχειρίδια ἐσωτεριστικῆς βοήθειας γιὰ τὴ ζωή. Παράλληλα, συχνὰ δὲν παραμένει στὴν ἀκίνδυνη ἀσχολία τοῦ ἐλεύθερου χρόνου μὲ τὴν βραδινὴ ἀνάγνωση. Κάποιοι πιστοὶ τοῦ ἐσωτερισμοῦ κλείνουν σεμινάρια καὶ μαθήματα, καταφεύγουν ἀπὸ ὑπόσχεση σωτηρίας σὲ ὑπόσχεση σωτηρίας, συνάπτουν δάνειο γιὰ τὴ χρηματοδότηση ἢ περιέρχονται σὲ πανικὸ μπροστὰ σὲ κακὲς κατάρες. Οἱ ἀποφάσεις ζωῆς ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὸν ἀστερισμό, δῆθεν ἀγγελικὰ μηνύματα ἢ ἄλλα μαγικὰ σημάδια (Lamberty καὶ Nocun 2022· Pohl 2022).
Μία «Μαύρη Βίβλος γιὰ τὴν Ἀνάπτυξη Προσωπικοῦ» κατηγορεῖ τὸν κλάδο τοῦ coaching, παρὰ τὴν αὐξανόμενη ἐπαγγελματοποίηση, γιὰ ἔλλειψη ἐξειδικευμένων γνώσεων καὶ ἰδεολογικὴ τύφλωση (Lau 2013). Ἀπὸ αὐτὴ τὴν ὀπτική, πολλοὶ προπονητὲς βρίσκονται ὑπὸ τὴν ἐπήρεια τῆς διαδεδομένης πίστης στὸν ἐσωτερισμό. Ὁ συγγραφέας τοῦ βιβλίου ὑποστηρίζει τὴ χρήση ψυχολογικῶν βοηθημάτων μὲ αὐστηρὰ στοχοθετημένο τρόπο. Οἱ μέθοδοι μάθησης καὶ τὰ κόνσεπτ ἐκπαίδευσης δὲν εἶναι κοσμοθεωρίες ἢ ἰδεολογίες. Πιὸ ὁλοκληρωμένες ψυχοθεραπευτικὲς προσεγγίσεις δὲν ἀνήκουν σὲ διαδικασίες διαχείρισης προσωπικοῦ. Οἱ πάροχοι ἐκπαιδευτικῶν μεθόδων μὲ ἐσωτεριστικὴ χροιὰ χαρακτηρίζονται ἀπροκάλυπτα ὡς «ἀεροβάτες μὲ κοστούμια», τῶν ὁποίων ἡ ἐπικινδυνότητα δὲν πρέπει νὰ ὑποτιμᾶται.
Σύμφωνα μὲ τὴν ἐκτίμηση πολιτισμιολόγων, ἡ μεγίστη ζωῆς τοῦ «καταναλωτισμοῦ» δημιουργεῖ μεσοπρόθεσμα ἕνα κενὸ νοήματος. Ἡ ὑποκειμενικὴ ἱκανοποίηση ἀπὸ τὴ ζωὴ δὲν τροφοδοτεῖται πλέον ἐδῶ καὶ καιρὸ ἀπὸ τὸν ὑλικὸ πλοῦτο ἢ τὴν κατοχή. Εἰδικὰ στὴ νεότερη γενιά, ἡ αὐτοδιάθεση καὶ ἡ θαλπωρὴ σὲ ἀσφαλεῖς κοινωνικὲς σχέσεις ἐπιδιώκονται σήμερα ὡς οἱ σημαντικότεροι στόχοι ζωῆς. Ἐδῶ ἔρχονται στὴν ἐπιφάνεια ὑπαρξιακὰ ἐρωτήματα καὶ πνευματικὲς ἀνάγκες, τὰ ὁποῖα μποροῦν νὰ γίνουν θέμα καὶ στὸ πλαίσιο ἑνὸς ἐπαγγελματικοῦ coaching. Ὡς ἐκ τούτου, οἱ σύμβουλοι θὰ πρέπει νὰ εἶναι προετοιμασμένοι νὰ χειρίζονται μὲ ἐπαγγελματικὴ ἐπάρκεια ζητήματα νοήματος καὶ πνευματικὲς ἀνάγκες.
Ἡ τρέχουσα ἀγορὰ τοῦ coaching μπορεῖ νὰ συγκριθεῖ μὲ τὴν πειραματικὴ ψυχο-σκηνὴ τῶν δεκαετιῶν τοῦ 1980 καὶ 1990. Ἡ ἀνεξέλεγκτη ἀνάπτυξη σχολῶν θεραπείας καὶ αὐτοαποκαλούμενων «θεραπευτῶν» ἔχει πλέον περιοριστεῖ μέσω στοχευμένων ἐρευνῶν, τοῦ νόμου περὶ ψυχοθεραπευτῶν τοῦ 1999 καὶ τῆς ὀργάνωσης αὐτοῦ τοῦ θεραπευτικοῦ ἐπαγγέλματος σὲ ἐπιμελητήρια. Προκειμένου νὰ ξεχωρίσει ἡ ἥρα ἀπὸ τὸ σιτάρι καὶ στὸ coaching μελλοντικά, συνιστᾶται μία ἀνάλογη προσέγγιση. Ἡ τρέχουσα ἐξέλιξη στοχεύει στὴν ἐπαγγελματοποίηση καὶ τὴν ἐπιστημονικὴ ἔρευνα στὸ business coaching – ἤδη σχεδὸν μία δωδεκάδα ἀνωτάτων σχολῶν προσφέρουν διαπιστευμένα μεταπτυχιακὰ προγράμματα σπουδῶν «coaching». Τέτοιες προσπάθειες λείπουν ἀπὸ τὸ πεδίο τοῦ life coaching. Ἐλάχιστοι μόνον πάροχοι εἶναι ψυχολογικὰ καὶ ψυχοθεραπευτικὰ ἐκπαιδευμένοι ὥστε νὰ ἀναγνωρίζουν καὶ νὰ θεραπεύουν ἐνδεχόμενες κρίσεις, ἀναμνήσεις τραυματισμῶν ἢ ἐκδηλωμένες ψυχικὲς διαταραχές. Ἐδῶ ὑπάρχει ἐπείγουσα ἀνάγκη γιὰ δράση, προκειμένου νὰ προστατεύονται καλύτερα οἱ συμμετέχοντες ἀπὸ βλάβες.
Ἀναστοχασμὸς καὶ ἐπικοινωνία ἐρωτημάτων νοήματος καὶ ἀξιῶν
Γιὰ τὴν ποιοτικὴ κατάταξη μιᾶς προσφορᾶς coaching, ἔχει ἀποδειχθεῖ χρήσιμο νὰ ἐξετάζεται ἡ ὑποκείμενη εἰκόνα γιὰ τὸν ἄνθρωπο τῆς μεθόδου καὶ οἱ μεταφερόμενες ἀξίες, ὥστε νὰ γίνει καλύτερα κατανοητὸς ὁ προσανατολισμὸς τῆς διαδικασίας. Στὰ περισσότερα coaching, ἡ εἰκόνα γιὰ τὸν ἄνθρωπο καὶ οἱ βασικὲς ἀξίες ἐλάχιστα ἀναστοχάζονται, πόσω μᾶλλον ἐπικοινωνοῦνται. Μόνο σποραδικά ἕνα «ὑπαρξιακὸ coaching» ἢ «coaching προσανατολισμένο στὸ νόημα» θέτει στὸ ἐπίκεντρο τὶς κοσμοθεωρητικὲς βάσεις τῆς συμβουλευτικῆς (Längle καὶ Bürgi 2014· Migge 2016). Ἀκριβῶς ἐπειδὴ οἱ ἀξίες καὶ ἡ εἰκόνα γιὰ τὸν ἄνθρωπο εἶναι καθοριστικὲς γιὰ τὸ ἠθικὸ πρότυπο ποιότητας ἑνὸς coaching, αὐτὴ ἡ προσέγγιση εἶναι προοδευτική. Θέλει νὰ κινητοποιήσει καὶ νὰ ἐνισχύσει τὴν ἐλευθερία καὶ τὰ δυναμικὰ τοῦ ἀτόμου ὅσον ἀφορᾶ τὴν προσωπικὴ εὐθύνη γιὰ τὴ διαμόρφωση τῆς ζωῆς – εἰδικὰ στὸ coaching. Αὐτὴ ἡ ἀπαιτητικὴ προσέγγιση ἀναλύει ἀρχικὰ τὰ βασικὰ κίνητρα καὶ τὶς ἀξίες ἑνὸς ἀτόμου, προκειμένου νὰ ἐπιτευχθοῦν συγκεκριμένα βήματα ἀλλαγῆς στὴν καθημερινότητα.
Σὲ ἕνα life coaching, ἡ προσωπικὴ ἀναζήτηση νοήματος καὶ ἡ ἔνταξη σὲ ἕνα εὐρύτερο πλαίσιο ἀποτελοῦν συνήθως κεντρικὸ θέμα. Ὡστόσο, ἐδῶ ἀποτυγχάνουν τὰ κλασικὰ συμβουλευτικὰ βοηθήματα. Ὑπαρξιακὰ ἐρωτήματα δὲν μποροῦν νὰ ἀπαντηθοῦν ἐπιστημονικά, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἀναστοχασμένης κοσμοθεωρίας. Ἡ προσωπικὴ κοσμοθεωρία ἀπαντᾶ στὰ ἐρωτήματα γιὰ τὸ νόημα, τὸν πόνο, τὴν ἐνοχὴ καὶ τὸν θάνατο. Παρέχει ἕνα πλαίσιο ἑρμηνείας καὶ ἕναν ὁρίζοντα νοήματος, ὥστε νὰ προσφέρει παραμυθία, ἐλπίδα καὶ στήριγμα ἀπέναντι στὰ παράλογα καὶ τὰ ἐπώδυνα αὐτοῦ τοῦ κόσμου. Οἱ coaches ποὺ ἐπικοινωνοῦν ἀνοιχτὰ τὶς κοσμοθεωρητικές τους ρίζες, μποροῦν νὰ τὶς χρησιμοποιοῦν ὡς πηγὲς (Uhlig 2015).
Τὸ πνευματικὸ coaching θεμελιώνεται γιὰ παράδειγμα στὶς διδασκαλίες τοῦ Bhagwan/Osho, ἀλλὰ καὶ ὁ Δαλάι Λάμα δίνει συμβουλές. Συμβουλὲς coaching στὴ βουδιστικὴ παράδοση Zen, σὲ ἐσωτεριστική, σαμανική, εὐαγγελική, φραγκισκανικὴ ἢ πεντηκοστιανὴ πνευματικότητα εἶναι ἀνὰ πάσα στιγμὴ διαθέσιμες σὲ μορφὴ βιβλίου, διαδικτυακῶν μαθημάτων, σεμιναρίων Σαββατοκύριακου ἢ ὡς περαιτέρω ἐκπαίδευση. Ὅταν ἡ προσφορὰ coaching καθιστᾶ διαφανῆ τὴν κοσμοθεωρητικὴ βάση τῆς προσέγγισης, τὸ ἄτομο ποὺ ἀναζητᾶ συμβουλὴ μπορεῖ νὰ ἐλέγξει ἂν αὐτὴ ἀνταποκρίνεται στὶς δικές του ἀξίες καὶ ἂν ταιριάζει στὶς ἀνάγκες του.
Μία ὁμάδα ἐργασίας (taskforce) τῆς Γερμανικῆς Ἑταιρείας Ψυχιατρικῆς καὶ Ψυχοθεραπείας, Ψυχοσωματικῆς καὶ Νευρολογίας (DGPPN) παρουσίασε ἕνα κείμενο θέσεων γιὰ τὸν ἐπαγγελματικὸ χειρισμὸ τῆς πνευματικότητας στὴν ψυχοθεραπεία καὶ τὴ συμβουλευτικὴ (βλ. Utsch κ.ἄ. 2017). Ἐδῶ ἐπισημαίνεται ἀφενός ἡ δύναμη ἀντιμετώπισης τῆς πνευματικότητας, μέσω τῆς ὁποίας μποροῦν νὰ μεταδοθοῦν ἐλπίδα καὶ νόημα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπαγγελματικὰ ἠθικὰ ὅρια τῆς ἀποκλειστικῆς χρήσης ἐπιστημονικὰ ἐλεγμένων μεθόδων. Μεταξὺ τῶν δύο ὑπάρχει μία σχέση ἔντασης. Σὲ καμία περίπτωση δὲν πρέπει οἱ πνευματικὲς μέθοδοι νὰ ἀντικαταστήσουν τὰ ἐπαγγελματικὰ ἐργαλεῖα. Εἶναι ὅμως ἀδιαμφισβήτητη ἡ δύναμη ἀντιμετώπισης τῆς θετικῆς πνευματικότητας, τῆς ὁποίας ἡ σημασία ἀναγνωρίζεται ὁλοένα καὶ περισσότερο στὴν ψυχοθεραπεία. Ἐκεῖ, κλασικὲς θρησκευτικὲς στάσεις ὅπως ἡ ἐνσυνειδητότητα, ἡ ἐμπιστοσύνη ἢ ἡ εὐγνωμοσύνη ἔχουν προσαρμοστεῖ θεραπευτικὰ ὥστε νὰ μποροῦν νὰ ἐφαρμοστοῦν ἐπωφελῶς στὴ διαδικασία τῆς συμβουλευτικῆς.
Ἐπαγγελματοποίηση στὸ business coaching, ἔλλειψη προτύπων στὸ life coaching
Μόνο καθορισμένα καὶ ἐλέγξιμα πρότυπα ποιότητας ἑνὸς ἐπαγγελματικοῦ συνδέσμου διασφαλίζουν ὅτι οἱ πελάτες καθοδηγοῦνται ἐπαγγελματικὰ καὶ δὲν πέφτουν στὴν παγίδα κάποιου γκουροὺ τῆς παρακίνησης. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ ὅρος «coaching» δὲν εἶναι προστατευμένος καὶ δὲν ἔχει σαφὴ ἐπαγγελματικὴ ταυτότητα, κάτω ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἐτικέτα συγκεντρώνονται οἱ πιὸ διαφορετικὲς προσφορές: ὑπάρχουν coaches εὐτυχίας, coaches ὑπνώσεως, ἀστρολογίας καὶ τάντρα, coaching μὲ ἀνθοϊάματα Μπάχ καὶ κινησιολογία (ὁ «αἰθερικός ἄνθρωπος»), καθὼς καὶ σύμβουλοι ποὺ θέλουν νὰ προβλέψουν τὴν ἐπαγγελματικὴ πορεία ἀπὸ τὸ σχῆμα τοῦ κρανίου. Τὸ ρητὰ πνευματικὸ coaching βρίσκει ὁλοένα καὶ μεγαλύτερη ἀπήχηση σὲ ἀνθρώπους μὲ μία ὁλιστική-ἐσωτεριστικὴ ἀντίληψη γιὰ τὴν ὑγεία καὶ τὸν κόσμο (Kanning 2013). Δὲν εἶναι ἀπορίας ἄξιο ποὺ ὁρισμένοι χαρακτηρίζουν τὴ σκηνὴ τοῦ coaching ὡς μία «ἀγορὰ μαύρων προβάτων».
Στὸ πεδίο τοῦ business coaching τὸ πρόβλημα τῆς τσαρλατανιᾶς ἔχει περιοριστεῖ τὰ τελευταία χρόνια. Ἡ ἐπαγγελματοποίηση τῶν περίπου 300 ἰνστιτούτων ἐκπαίδευσης coaching στὴ Γερμανία ἔχει προχωρήσει πολύ, καὶ ἔχουν καθοριστεῖ ἐλέγξιμα πρότυπα ποιότητας. Στὸ business coaching ἔχουν ἀσχοληθεῖ ἐντατικὰ μὲ τὶς παγίδες τῶν γκουροὺ καὶ τὰ μαύρα πρόβατα στὶς τάξεις τους. Ἤδη τὸ 2005 μία μελέτη ποὺ ἀνατέθηκε ἀπὸ τὴ Γερμανικὴ Ἑταιρεία Ἐποπτείας καὶ Coaching (DGSv) διέγνωσε ἕνα «πρόβλημα τσαρλατανιᾶς», ἐπισήμανε τὰ προβλήματα ποιότητας αὐτοῦ τοῦ κλάδου καὶ διατύπωσε συστάσεις ἐπαγγελματοποίησης. Τὸ ἔτος 2010 ὁ Ἐπαγγελματικὸς Σύνδεσμος Γερμανῶν Ψυχολόγων (BDP) καθιέρωσε, μετὰ ἀπὸ μία πενταετὴ διαδικασία διαβούλευσης, ἕνα δικό του πιστοποιητικὸ coaching. Τὸ ἔτος 2011 ὁ ἐπαγγελματικὸς σύνδεσμος ἐποπτείας παρουσίασε πρακτικὲς ὁδηγίες γιὰ τὴ διάκριση μεταξὺ ἐποπτείας καὶ coaching.
Οἱ πάροχοι business coaching διαχωρίζουν κατὰ κανόνα σαφῶς τὴ θέση τους ἀπὸ τὸ life coaching. Πολλοὶ γερμανόφωνοι ἐπαγγελματικοὶ σύνδεσμοι τοῦ business coaching ἔχουν συνασπιστεῖ γιὰ νὰ διασφαλίσουν τὸν ἐπαγγελματισμὸ καὶ τὴν ποιότητα ἑνὸς ἐπαγγελματικοῦ πεδίου ποὺ ἔχει δυσφημιστεῖ ἀπὸ τοὺς life coaches. Γιὰ νὰ καθιερώσουν δεσμευτικὰ πρότυπα coaching, συνεργάζονται γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ στὸ λεγόμενο «Roundtable τῶν συνδέσμων coaching» (RTC). Στόχος αὐτοῦ τοῦ δευτεροβάθμιου ὀργάνου εἶναι νὰ προστατεύσει τοὺς ἐνδιαφερόμενους γιὰ coaching ἀπὸ ἀναξιόπιστες προσφορὲς καὶ νὰ τοὺς προσφέρει πρόσβαση σὲ καλὰ ἐκπαιδευμένους καὶ ὑπεύθυνους συμβούλους. Αὐτὴ ἡ ἕνωση τῶν δεκατριῶν μεγαλύτερων συνδέσμων coaching στὴ Γερμανία ἐκπροσωπεῖ περίπου τὰ τρία τέταρτα τῶν ὀργανωμένων ἐνεργῶν coaches. Ὁ κεντρικὸς σύνδεσμος ἐξέδωσε τὸ 2018 μία δική του δεοντολογικὴ ὁδηγία γιὰ τὴ διασφάλιση τῆς ποιότητας, ἡ ὁποία ἀποκλείει ρητὰ τὴν «ἀναφορὰ σὲ σεκταριστικὲς ἢ ἐσωτεριστικὲς πρακτικές» (RTC 2018). Οἱ business coaches χρησιμοποιοῦν ἐπιστημονικὰ ἐλέγξιμες μεθόδους καὶ ἐργάζονται πάνω σὲ ἀκριβεῖς στόχους. Ἐπιπλέον, προτιμοῦν κατὰ κανόνα τὴν ἀτομικὴ συνομιλία ἢ τὶς μικρὲς ὁμάδες. Ἀντιθέτως, οἱ life coaches ὑπόσχονται τὶς περισσότερες φορὲς ἐξωπραγματικοὺς στόχους μέχρι καὶ ὑποσχέσεις σωτηρίας. Ἐπιπλέον, προτιμοῦν μαζικὲς ἐκδηλώσεις, στὶς ὁποῖες μέσω ἐπιδέξιας ὁμαδικῆς δυναμικῆς μποροῦν νὰ προκληθοῦν πολὺ εὔκολα εὐφορικὲς διαδικασίες.
Διευκρίνιση τῶν στόχων τῆς συμβουλευτικῆς!
Ἕνα κύριο πρόβλημα τοῦ coaching συνίσταται στὸ ὅτι οἱ στόχοι του ἀναδύονται σαφέστερα συνήθως μόνον κατὰ τὴ διάρκεια μιᾶς συμβουλευτικῆς διαδικασίας. Ἐνίοτε ἀλλάζουν ἐπίσης, ἐπειδὴ κατὰ τὴν πορεία τῆς συμβουλευτικῆς γίνεται κατανοητὴ ἡ σημασία ἄγνωστων μέχρι τότε παραγόντων ἐπιρροῆς. Μερικὲς φορὲς τὰ ἐρωτήματα ἀγγίζουν ἐπιπλέον ὑπαρξιακὰ θέματα. Τὸ πῶς πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζονται ἐπαγγελματικὰ οἱ θρησκευτικὲς καὶ πνευματικὲς ἀνάγκες συζητεῖται ἐπί του παρόντος ἐντατικὰ στοὺς ἐπαγγελματικοὺς συνδέσμους καὶ παραμένει ἀκόμη σὲ μεγάλο βαθμὸ ἀσαφές. Τὸ coaching μπορεῖ νὰ βοηθήσει στὴν προώθηση διαδικασιῶν ἐπικοινωνίας, στὴ διευκρίνιση δομῶν καὶ στὴν ἔναρξη διαδικασιῶν ἀνάπτυξης. Μία ἐπαγγελματικὰ τεκμηριωμένη συμβουλευτικὴ ἔχει πάντα κατὰ νοῦ ἕναν σαφῶς περιορισμένο καὶ ἐφικτὸ στόχο συμβουλευτικῆς. Ὡστόσο, πολλὲς προσφορὲς coaching ὑπόσχονται νὰ καταστήσουν ἐφικτὴ τὴν ἰδανικὴ αὐτοανάπτυξη καὶ αὐτοεξερεύνηση καὶ ἐν μέρει νὰ μποροῦν νὰ ἀπαντήσουν καὶ σὲ ὑπαρξιακὰ ἐρωτήματα τῆς ζωῆς.
Καμία ξένη γνώμη εἰδικοῦ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀντικαταστήσει τὴν κοινὴ λογική. Ὅταν οἱ καθημερινὲς συγκρούσεις παραπέμπονται ἀμέσως σὲ «εἰδικούς», τὸ ἄτομο ἀπαλλάσσεται μὲν ἀρχικὰ ἀπὸ τὴν εὐθύνη. Μία τέτοια «νοοτροπία ἐκχώρησης» θὰ ἀποδειχθεῖ ὅμως μπούμερανγκ, ἐπειδὴ παραβλέπει ὅτι μία προσωπικότητα ἀναπτύσσεται καθοριστικὰ μέσα ἀπὸ τὴν ἀντιμετώπιση κρίσεων. Ἂν ἀποφεύγονται ὅλες οἱ συγκρούσεις καὶ οἱ κρίσεις, στερεῖται κανεὶς τὴν ἐπώδυνη μὲν καὶ συνδεδεμένη μὲ ἧττες, ἀλλὰ τελικὰ διαπλαστικὴ γιὰ τὸν χαρακτήρα διαμόρφωση ταυτότητας. Ἐπιπλέον, θὰ πρέπει νὰ ἀναλογιστεῖ κανεὶς ὅτι μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο παραχωρεῖται σὲ ἄλλους ἀνθρώπους ἐπιρροὴ στὴν ἴδια του τὴ ζωή, γεγονὸς ποὺ μπορεῖ νὰ γίνει ἀντικείμενο ἐκμετάλλευσης καὶ νὰ ὁδηγήσει μέχρι τὴν ἀνελευθερία.
Πνευματικὸ coaching καὶ ἡ παγίδα τοῦ γκουροὺ
Ἡ τάση γιὰ αὐτοβελτιστοποίηση, τὴν ὁποία ἀκολουθοῦν τὰ περισσότερα life coachings, ἔχει προκαλέσει ἔντονη κριτικὴ (Röcke 2021· Meister 2022· Curran 2023). Αὐτὸ ποὺ παλαιότερα ἦταν οἱ γκουρού, εἶναι σήμερα οἱ life coaches, ὑποστηρίζουν οἱ κριτικοί. Μέσω συνθημάτων ὅπως «Μπορεῖς νὰ καταφέρεις τὰ πάντα!», «Εἶμαι ὁ δικός μου ἥλιος» ἢ «Ἡ εὐτυχία εἶναι μία ἀπόφαση», χιλιάδες ἄνθρωποι ἐνθουσιάζονται καὶ περιέρχονται σὲ εὐφορία μέσω στοχευμένης ὁμαδικῆς δυναμικῆς. Τὸ life coaching εἶναι ἡ νέα ὑπόσχεση σωτηρίας, τῆς ὁποίας οἱ γκουροὺ γεμίζουν τὶς αἴθουσες τῆς Γερμανίας. Κρατικὰ καὶ ἐκκλησιαστικὰ κέντρα συμβουλευτικῆς γιὰ κοσμοθεωρητικὰ ζητήματα δέχονται ἕναν αὐξανόμενο ἀριθμὸ ἐρωτημάτων, στὰ ὁποῖα συμμετέχοντες σὲ ἐκπαιδεύσεις προσωπικότητας ἀναφέρουν τὴν ἐντύπωσή τους ὅτι ἐκεῖ τὰ πράγματα λειτουργοῦσαν ὅπως σὲ μία αίρεση (Lamberty καὶ Nocun 2022· Pohl 2022). Ὁρισμένοι πληγέντες ἔνιωσαν τόσο ἔντονα ζημιωμένοι ἀπὸ τὰ σεμινάρια, ὥστε κινήθηκαν νομικὰ ἐναντίον τῶν ὑπευθύνων.
Ἡ νοσταλγία γιὰ ὑπαρξιακὸ προσανατολισμὸ καὶ πνευματικὴ καθοδήγηση αὐξάνεται συνεχῶς στὴν περίπλοκη, πλουραλιστική μας κοινωνία. Αὐτὸ τὸ κλίμα ἀποτελεῖ ὡστόσο εὐνοϊκὸ ἔδαφος γιὰ κοσμοθεωρητικὲς ὑποσχέσεις σωτηρίας καὶ πνευματικοὺς «δασκάλους». Ἡ διευκρίνιση καὶ ἡ διαφάνεια τοῦ συμβουλευτικοῦ ρόλου καὶ τῆς στάσης εἶναι χωρὶς ἀμφιβολία τὸ κομβικὸ σημεῖο κατὰ τὴν ἀξιολόγηση πνευματικὰ ἀνοιχτῶν προσφορῶν. Οἱ προσεκτικὰ ἐπεξεργασμένες ἐπαγγελματικὲς δεοντολογίες τῶν ψυχοθεραπευτῶν καὶ τῶν συμβούλων θέλουν ἰδιαίτερα νὰ προστατεύσουν τὴ συγκεκριμένη θεραπευτική-συμβουλευτικὴ σχέση – ἕνας σύμβουλος δὲν μπορεῖ καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δημιουργεῖ ἐξαρτήσεις καὶ νὰ εἶναι γκουρού!
Στὴν τομὴ μεταξὺ coaching καὶ πνευματικότητας πολλὰ ἐρωτήματα παραμένουν ἀναπάντητα, ἀκόμη καὶ ἂν ὁρισμένες προκαταρκτικὲς ἐργασίες ἔχουν ἤδη γίνει (Fiedler 2013· Migge 2016· Utsch 2017). Εἶναι εὐκταῖο ἡ ἐξισορρόπηση μεταξὺ τῆς προστασίας τοῦ πελάτη καὶ τῆς χρήσης ἐμπειρικὰ ἐλεγμένων πηγῶν θετικῆς πνευματικότητας νὰ ἀναστοχαστεῖ ἐντονότερα κατὰ τὴν περαιτέρω ἐξέλιξη τοῦ coaching καὶ οἱ πνευματικὲς πηγὲς νὰ χρησιμοποιηθοῦν περισσότερο στὴν πράξη – ἐφόσον αὐτὲς ὑπάρχουν στοὺς πελάτες.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ: Neues Stichwort: Life-Coaching – EZW – Michael Utsch, 15.12.2024
ΠΗΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: Become a Certified Life Coach | Virginia Wesleyan University
Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του Ι.Ν. Αγίων Ταξιαρχών Ιστιαίας. Ευχαριστούμε για την αναδημοσίευση!
