ΑΓΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΣΤΟΥΔΙΤΟΥ
Η ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ:
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΠΕΡΙ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑΣ
Εισαγωγικό από entaksis: Στην επιστολή αυτή προς τον σπαθάριο Νικήτα, ο συγγραφέας απολογείται για μια σοβαρή κατηγορία: ότι δήθεν «θεοποιεί» τις εικόνες. Ξεκαθαρίζει με απλότητα τη διαφορά μεταξύ της «λατρείας», που ανήκει αποκλειστικά στον Θεό, και της «σχετικής προσκύνησης», που αποδίδουμε στην εικόνα του Χριστού. Εξηγεί ότι όταν προσκυνούμε μια εικόνα, η τιμή δεν πηγαίνει στο ξύλο ή το χρώμα (την ύλη), αλλά στο πρόσωπο που εικονίζεται σε αυτήν. Όπως ακριβώς ονομάζουμε «σταυρό» το σχήμα του σταυρού και τον τιμούμε χωρίς να λατρεύουμε το υλικό του, έτσι συμβαίνει και με τις άγιες εικόνες.
Στὸν σπαθάριο Νικήτα
Ὁ καλός σου ἀδελφὸς μοῦ ἀνέφερε, ὅτι κάποιος ἀπὸ τοὺς δικούς μας ἱεράρχες μὲ διέβαλε στὸ τίμιο πρόσωπο τῆς ἀγάπης σου, ὅτι θεοποιῶ τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὅτι αὐτὸ βρίσκεται στὴν ἐπιστολή μου πρὸς τὸν ἀδελφό μου Ἀθανάσιο. Γιὰ τὴ συκοφαντία αὐτὴ στέναξα ὁ ταπεινός, σκεπτόμενος ὅτι αὐτοὶ ποὺ κατηγοροῦνται ἀκόμα καὶ «γιὰ κάθε ἀνωφελὴ λόγο ποὺ λένε θὰ δώσουν λόγο τὴν ἡμέρα τῆς κρίσεως», πόσο μᾶλλον γιὰ τὰ τόσο πολὺ μεγάλα. Γιατί τί εἶναι μεγαλύτερο ἀπὸ τὴν πίστη; Μιλοῦν ἀπερίσκεπτα καὶ ἀφύλακτα, πληγώνοντας μὲ βέλος κατηγορίας αὐτοὺς ποὺ εἶναι ἀνεύθυνοι, ἀντὶ μᾶλλον, ἐφόσον ὑπῆρχε κάτι τὸ ἐσφαλμένο, νὰ τὸ ὑπομνήσουν μὲ ἀγάπη, σύμφωνα μ’ αὐτὸ ποὺ ἔχει γραφεῖ· «Νὰ ἐλέγξεις τὸν πλησίον σου μὲ σκοπὸ τὸν ἔλεγχο, καὶ δὲν θὰ ἔχεις ἁμαρτία». Ὅμως τὸ νὰ τὸν διαβάλλεις μὲ τὸν τρόπο αὐτόν, ὄχι μόνο καταργεῖ τὴν ἐντολή, ἀλλὰ καὶ ὁ ἴδιος παρουσιάζει τὸν ἑαυτό του ἄξιο τοῦ ὀνόματος τῆς διαβολῆς, πρᾶγμα ἀπὸ τὸ ὁποῖο τί θὰ μποροῦσε νὰ ὑπάρξει χειρότερο στοὺς ἀνθρώπους.
Ἀλλὰ ἂς ἐπανέλθει ὁ λόγος στὴν κατηγορία. Λέγει ὅτι θεοποιεῖται ἡ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὸ βέβαια, πολυπόθητε, δὲν λέγεται στὴν ἐπιστολή μου, ἀλλὰ ὅτι δὲν πρέπει νὰ λατρεύουμε τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, καθόσον αὐτὸ εἶναι πίστη τῆς εἰδωλολατρίας. Γιατί ἡ λατρεία πρέπει νὰ ἀποδίδεται μόνο στὴν ἁγία Τριάδα, καὶ ὅτι ὁ Χριστὸς ποὺ προσκυνεῖται μὲ τὴν ἁγία εἰκόνα, λατρεύεται μαζὶ μὲ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα, ἐνῶ τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ πρέπει νὰ τὴν λατρεύουμε μὲ σχετικὴ προσκύνηση, καὶ ὅτι, προσκυνώντας αὐτήν, προσκυνοῦμε τὸν Χριστόν, χωρὶς νὰ διαιρεῖται ὡς πρὸς τὴν ὑπόσταση, ἀλλὰ διαφοροποιεῖται ὡς πρὸς τὸν λόγο τῆς οὐσίας, πρᾶγμα ποὺ εἶναι ἀληθινό. Γιατί στὴν εἰκόνα ἀποτυπώνεται τὸ πρωτότυπο, καὶ τὸ καθένα εἶναι διαφορετικὸ ὡς πρὸς τὴν οὐσία, ὅπως λέγει ὁ πάνσοφος Διονύσιος.
Πῶς λοιπόν, ἐνῶ ἡ ἐπιστολὴ ἔτσι ἔχει, μὲ διαβάλλει ὁ ἀντίπαλος καὶ ἀποδεικνύει τὸν ἑαυτό του ἀντίθετο πρὸς τοὺς ἁγίους; Τί θέλει δηλαδή, ὅταν ἐμεῖς προσκυνοῦμε τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, νὰ ὁμολογοῦμε ὅτι προσκυνοῦμε ἄλλη ὑπόσταση; Ἀλλοίμονο γιὰ τὴν ἀπιστία! Γιατί αὐτὸ εἶναι σὰν νὰ χωρίζουμε τὰ ἀχώριστα, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατό. Γιατί οὔτε ἡ δύναμη σχίζεται, οὔτε ἡ δόξα μοιράζεται, ὅπως ἐπίσης λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος. Γι’ αὐτὸ καὶ ὅταν προσκυνεῖται ἡ εἰκόνα, προσκυνεῖται ὁ Χριστός, τοῦ ὁποίου εἶναι ἡ εἰκόνα, καὶ ὄχι ἡ ὕλη ποὺ δέχθηκε τὴν εἰκόνα, ὅπως φαίνεται καθαρὰ καὶ στὸ σχῆμα τοῦ σταυροῦ.
Γιατί αὐτὸς ποὺ νομίζει ὅτι προσκυνᾶ τὴν ὕλη, εἶναι ἀμαθὴς καὶ παράλογος. Οὔτε λοιπὸν ἡ ὕλη, πάνω στὴν ὁποία ὑπάρχει ἡ εἰκόνα, προσκυνεῖται, οὔτε ὑπάρχει ἄλλη ὑπόσταση ἐκτὸς ἀπὸ ἐκείνην τοῦ εἰκονιζομένου. Γιατί ἡ παρέκκλιση καὶ στὰ δύο αὐτὰ ἐνέχει ἀσέβεια. Γι’ αὐτὸ λοιπὸν καὶ ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ ὀνομάζεται σταυρός, καὶ ἡ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ ὀνομάζεται Χριστός, ὄχι κυριολεκτικά, ἀλλὰ καταχρηστικά. Ἐὰν λοιπὸν μᾶς πείσει σ’ αὐτό, νὰ μὴν ὀνομάζουμε σταυρὸ τὸν τύπο τοῦ σταυροῦ, θὰ μποροῦσε νὰ μᾶς πείσει οὔτε τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ νὰ τὴν ὀνομάζουμε Χριστόν. Καὶ ἐὰν στὸ πρῶτο δὲν προσκυνοῦμε τὸν σταυρό, προσκυνώντας τὸν τύπο, οὔτε καὶ στὸ δεύτερο προσκυνοῦμε τὸν Χριστό, προσκυνώντας τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλ’ ὅμως τὸ πρῶτο εἶναι ἀληθινό, ὅτι δηλαδὴ καὶ λέγεται σταυρὸς καὶ προσκυνεῖται ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ. Ἑπομένως εἶναι ἀληθινὸ καὶ τὸ δεύτερο, ὅτι δηλαδὴ καὶ ὀνομάζεται Χριστός, καὶ προσκυνεῖται ἡ ἁγία εἰκόνα του, καὶ ματαιολογεῖ αὐτὸς ποὺ πιστεύει ἀντίθετα πρὸς αὐτὰ καὶ λέγει κάτι νεώτερο.
Αὐτὰ τὰ ἔγραψα ἀπαλλάσσοντας τὸν ἑαυτό μου ἀπὸ κάθε κατηγορία καὶ ταυτόχρονα προφυλάσσοντας τὴ δική σου ὑπεροχὴ ἀγάπης, ὥστε νὰ ἐπιδιώκει νὰ κρατᾶ τὴν ὀρθόδοξη πίστη, καὶ νὰ μὴ παρασύρεται ἀπὸ λόγια ἄλλης διδασκαλίας.
ΑΓΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΣΤΟΥΔΙΤΟΥ -ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ-ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ, Ε.Π.Ε 18Γ’ – ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1999- ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ-ΑΠΟΔΟΣΗ: Ι.Ν.ΑΓΙΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΙΣΤΙΑΙΑΣ
