«Πνευματική φαρέτρα τοῦ Ὀρθοδόξου Χριστιανοῦ»
ὑπό τοῦ Γέροντος Ἀρσενίου, ρουμάνου ἀσκητοῦ.
1. Τί μπορείτε νά μάς πήτε γιά τό μυστήριο τής Ίερωσύνης;
Ή Ίερωσύνη είναι ένα πολύ μεγάλο έργο τοῦ Θεού. Ό ιερεύς ευρίσκεται στήν θέσι τοῦ Θεοῦ επί τής γης. Ό Θεός έδημιούργησε δύο εξαιρετικά έργα, τά όποια δέν μποροῦν νά άντικατασταθοῦν, έστω καί σέ μιά ενδεχόμενη νέα δημιουργία: Ήγέννησε μία γυναίκα, πού ήτο προορισμένη νά γεννήση τόν Υιό τοῦ Θεοῦ καί τήν ίερωσύνη, ἡ οποία κατεβάζει τόν Θεό στήν γή, υπό τήν μορφή τοῦ άρτου καί τοῦ οίνου έπί τοῦ ορθοδόξου άγιου Θυσιαστηρίου. Τί λέγετε γιά τό έργο αύτό; Τό άντιλαμβάνεσθε; Ό Αγιος Αμνός έπάνω στήν Άγια Τράπεζα κατά τήν ώρα τής Θείας Λειτουργίας! Τό Ἱερό Βήμα είναι γεμάτο άπό άγγέλους, διότι ό Χριστός είναι παρών έν μέσω αύτών. Τό λέγει άκόμη καί ή εύχή: «Κύριε, ποίησον σὺν τῇ εἰσόδῳ ἡμῶν, εἴσοδον αγίων αγγέλων γενέσθαι, συλλειτουργούντων ήμῖν». Υπάρχει καί μία άλλη εύχή πού λέγει: «Σύ γάρ εἶ ὁ προσφέρων καί προσφερόμενος, καί προσδεχόμενος καί διαδιδόμενος, Χριστέ ὁ Θεός ημών!».
Μ’ έρώτησε κάποτε ένας φοιτητής: «Καλά πάτερ καί ιερεύς τί είναι»; Μάς άπαντά ό Χριστός: «Χωρίς εσένα ίερεύ, δέν ήμπορώ νά κάνω αύτά τά πράγματα». Ό ιερεύς είναι κύριος άξων τής δημιουργίας καί τής άναδημιουργίας, δηλαδή τής παρουσίας τοῦ Θεού μέσω τοῦ άγιασμένου Αρτου καί τοῦ Οίνου. Αντιλαμβάνεσθε γιά ένα λαό τί σημαίνει νά γίνεται Θεία Λειτουργία; Τί σημαίνει γιά ένα λαό ότι άνήκει στήν Όρθοδοξία;
Κατά τά έτη 1950-53 ήμουν Πνευματικός στήν έκκλησιαστική σχολή Νεάμτς τής Μολδαβίας. Τότε ήτο ἡ μόνη εκκλησιαστική σχολή τῆς Χώρας. Είχαμε 35 διακόνους μαθητές. Κάποια μέρα έτέλεσα τήν θεία Λειτουργία μέ ένα διάκονο, τόν μεγαλύτερο στήν ηλικία.
Τήν στιγμή πού έκανα έξω τό κήρυγμα -ήτο στό πρόγραμμα μιά δεκάλεπτη ομιλία στήν οποία τούς μιλούσα εκείνη τήν ήμέρα ότι είναι δυνατόν ὁ Αρτος καί ὁ Οίνος νά εμφανισθούν εις σάρκα καί αἷμα τοῦ Ἰησοῦ-, ὁ διάκονος κατέλυε τό Αγιο Ποτήριο. Απόρησε, διότι τό στόμα του έγέμισε αίματα καί σάρκες. Συγκλονίσθηκε. Αφησε μέ φόβο τό Αγιο Ποτήριο στήν Προσκομιδή καί έπεσε κάτω σχεδόν λιπόθυμος. Έγώ ένόμισα ότι άρρώστησε. Ημουν μισό μέτρο άπό τήν πόρτα τού Ἱεροῦ Βήματος. Αμφέβαλλε ό διάκονος καί ὁ Θεός τοῦ παρουσίασε αύτό τό Μυστήριο γιά νά τοῦ άποβάλη τούς λογισμούς τής δυσπιστίας. Φαντάζεσθε, άγαπητοί μου! Δέν ζούσε τήν πίστι σέ όλο τό μεγαλείο της. Σκεπτόταν μέ τόν νοῦ του: «Δέν είναι έτσι, όπως τά λέγη ό π. Αρσένιος...». Άλλ' όμως άδελφέ μου, γιά ποιό λόγο έτοιμάζεσαι γιά τήν Ιερωσύνη, άφοῦ δέν πιστεύεις στό Μυστήριο τοῦ Θεοῦ; Αύτό τό θαυμαστό φαινόμενο έγινε δύο φορές στήν ζωή μου. Μιά φορά στήν Συχαστρία καί μιά φορά έδώ στό Νεάμτς.
Άγαπητοί μου, νά ξέρετε αύτό τό πράγμα. Ό Θεός έδημιούργησε τά πιό φοβερά πράγματα στόν κόσμο. Έδημιούργησε μιά χαριτωμένη Κόρη, ἡ οποία έφερε τόν Θεό άπό τόν ουρανό στή γή καί έδημιούργησε καί τήν Ἱερωσύνη, ή οποία τόν γεννηθέντα μιά φορά Χριστό τόν προσφέρει άναίμακτα στούς αιώνες άπό τό άγιο Θυσιαστήριο γιά τήν σωτηρία καί τόν αγιασμό τοῦ κόσμου.
Καταλαβαίνετε τί σημαίνει Ιερωσύνη; Μήν κάνετε διάκρισι μεταξύ τοῦ τάδε καί τοῦ τάδε Πνευματικού. Όποιοσδήποτε Πνευματικός έχει τήν εξουσία νά λύνη καί νά δένη. Δέν σέ λύνει, άδελφέ μου, ἡ άξια τού ιερέως, άλλά ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ πού είναι μέσα του. Εδωσε ὁ Θεός στόν ιερέα, σ' ένα όμοιοπαθή μ’ εμάς άνθρωπο νά λύνη τίς αμαρτίες καί τίς βαρείες πτώσεις μας καί νά τίς λύνη μιά γιά πάντα!
Ή Ιερωσύνη δέν είναι δύσκολη, παρά μόνο ή έξομολόγησις. Τό έργο τοῦ Πνευματικοῦ είναι δύσκολο, έπειδή είναι ευέλικτο καί πολύμορφο. Τό κάθε άτομο, πού έρχεται, έχει τά δικά του προβλήματα καί πρέπει ὁ Πνευματικός νά διαθέτη σύνεσι και νά προσεύχεται πολύ γιά νά τόν φωτίζη ὁ Θεός στήν κάθε περίπτωσι.
Καταλαβαίνετε λοιπόν, τί δυνατότητες έχει γιά τήν σωτηρία του ὁ άνθρωπος; Δέν πρέπει λοιπόν, νά φοβάσθε. Πηγαίνετε στούς Πνευματικούς καί έξομολογηθήτε καί αυτοί θά σάς λύσουν τίς αμαρτίες σας καί σ' αύτόν τόν αιώνα καί στόν μέλλοντα. Νά ξέρετε, ότι δέν έχουμε καμμία πρόφασι νά μή σωθούμε. Μάς έδωσε ὁ Θεός τά πάντα καί τό βασικώτερο τήν μόνιμη παρουσία Του κοντά μας. «Καί ίδού έγώ μεθ' υμών ειμί πάσας τάς ημέρας, έως τής συντελείας τοῦ αιώνος. Αμήν» (Ματθ. 28, 20).
2. Πως να προετοιμαζόμεθα για την θεια Κοινωνία;
Η Θεία Κοινωνία δέν σου συγχωρεί τίς αμαρτίες, άλλα σέ τελειοποιεί πνευματικά. ΄Έάν εξομολογείσαι, ο Θεός σέ λύνει μέσω τοῦ Πνευματικοῦ και ἠμπορής μετά νά κοινωνής. Έάν σάν παράδειγμα έχεις μίσος με κάποιον. Σε προσέβαλε κάποιος και σύ είπες: «Δουλειά του! Τι κι αν με προσέβαλλε; Ὄχι! Πρέπει νά τόν πλησιάσης, νά συνάψης πνευματικό δεσμό μαζί του, είτε αναγνωρίζει εκείνος τό σφάλμα του και τελικά νά μήν τόν άφήσης νά έχη μιά πνευματική αδιαφορία και ψυχρότητα απέναντί σου. Να μή λέγης: «Δέν έχω τίποτε μαζί του», διότι αύτός είναι ένας τρόπος περιφρονήσεως καί έσύ θά θεωρής τόν έαυτό σου ανώτερο άπ' αύτόν. Διατήρησε μαζί του μία έστω μέτρια αρμονική σχέσι. Συνομίλησε θερμά μαζί του, γιά νά ίδή αύτός ότι τόν άγαπάς καί δέν είσαι άποκρουστικός μαζί του.
Τό μίσος εύκολα έπεισέρχεται. Λέγεις ότι δέν έχης τίποτε μαζί του κι όμως άρνεῖσαι νά τοῦ λέγης «Καλημέρα». Πώς λέγεις, λοιπόν, ότι δέν έχεις τίποτε μαζί του; Η κάνεις τό άλλο. Χαιρετάς τούς άνθρώπους μέ υποκρισία, διότι μέσα σου τρέφεις μίσος σέ μερικούς άπ' αύτούς. Αύτό δέν είναι καλό.
Αδελφοί μου, πρέπει νά ξέρετε ότι τό νά άγαπάς τόν εχθρό σου είναι μία θεϊκή έντολή. Άλλά πόσο πρέπει ν' άγαπάς τούς μή έχθρούς σου; Πρέπει νά είσθε σοβαροί όσον άφορα τίς μυστικές διαθέσεις σας στίς σχέσεις σας μέ τούς άλλους. Δέν χρειάζονται πολλές έκδηλωτικές σχέσεις. Πρέπει ή νά τόν συμπονής μέ τήν καρδιά σου ή νά τόν μακαρίζης πάλι άπό τήν καρδιά σου.
Ημουν στήν φυλακή καί ήτο έκεῖ ένας πολύ κακός άνθρωπος. Δέν ημπορούσες νά έχης κάποια σχέσι μαζί του. Καί είπα μέ τήν καρδιά μου: «Μά έχει κι αυτός μιά μητέρα καί ή μητέρα του τόν άγαπάει».Έ μεῖς δέν τόν άγαπάμε. "Ω, τί ωραίο πράγμα είναι νά τόν άγαπά κι αύτόν κάποιος! Δέν πρέπει νά καταφεύγουμε στήν κατάκρισι, έχοντας ύποστή εσωτερική δυσαρμονία.
Καί έξομολογείσαι έλλειπώς μέ τόσες μικροαμαρτίες πού κάνεις: Κρίνεις, κακολογείς καί όλα αύτά καταγράφονται καί σέ βαρύνουν. Είναι εύκολο νά λέγης: «Κοίταξε, τί έκανε». Έσύ όμως δέν ξέρεις, γιατί τό έκανε καί ούτε γνωρίζεις, όταν θά έπιστρέψη, μέ τί δάκρυα θά μετανοήση γιά τό αμάρτημα του. Καί δέν άκοῦς ότι, άν έπιστρέψη άγαπάται πιό πολύ άπό τόν Θεό, παρά εκείνος πού δέν έπεσε; Γενικεύθηκε στόν άνθρωπο αύτή ἡ άσχημη συνήθεια νά κατακρίνη καί σχολιάζη τόν άδελφό του μέ κάθε ευκολία, λέγοντας μάλιστα μέ κάποια προφανή δικαιολογία: «Μά, τί, μόνο έγώ μιλάω; Γιατί, δέν τοῦ άξίζει; Γιατί δέν βλέπω έγώ τί αύτός κάνει;»
Αδελφοί μου, δέν υπάρχει μέσα στή δημιουργία τίποτε, ούτε ένα μικρό είδος χόρτου πού νά μή τό ξέρη ό Θεός. Ενδιαφέρεται λοιπόν ό Θεός περισσότερο γιά τό μικρό χορτάρι άπό τούς άνθρώπους; Οχι βέβαια. Θέλετε νά νικήσετε; Ταπεινωθήτε καί μή κρίνετε κανέναν. Διότι μ’ αύτό τόν τρόπο θά έλευθερωθήτε. Οχι διαφορετικά. Φέρνεις καθημερινά μπροστά σου τίς άμαρτίες σου κι έτσι δέν τολμάς νά κρίνης τόν άδελφό σου. Μή λέγης: «Έγώ δέν είμαι τέτοιος» καί συγκρίνεις τόν έαυτό σου μέ ένα άνθρωπο πού τόν ονομάζεις παλιάνθρωπο. Γιατί δέν συγκρίνεις τόν εαυτό σου μέ τόν Απόστολο Παύλο, τόν Πέτρο ή τόν άγιο Σιλουανό τόν 'Αθωνίτη ή άλλους αγίους; Ό Σωτήρ μάς λέγει: «Αγαπάτε τους εχθρούς υμών» (Ματθ. 5,44), δηλαδή έκεῖνον πού σού κάνει κακό. Πώς εξηγείται ό λόγος: «Μοῦ είπε, καί τοῦ είπα καί έχω νά τοῦ ειπώ καί άλλα!». Οχι μόνο δέν τόν συγχωρείς, άλλά σκέπτεσαι καί νά τόν έκδικηθής κάποια στιγμή. Θέλετε έκδίκησι; Θά σας μάθω έγώ: Νά τόν άγαπάτε καί νά τόν μνημονεύετε στήν προσευχή σας. Διότι, άν έκδικηθής, μένεις χρεωμένος ένώπιον τοῦ Θεοῦ. Αν προσευχηθής γι’ αύτόν μένει ό Θεός χρεωμένος άπέναντί σου κι έτσι είναι καλλίτερα, διότι λέγει καί ή Γραφή: «Εμοί έκδίκησις, έγώ άνταποδώσω...».
Διότι έσύ δέν είσαι έκεῖνος πού λέγεις ότι είσαι κάτι περισσότερο ή κάτι λιγόπερο. Έσύ είσαι αύτός πού είσαι ένώπιον τοῦ Θεοῦ. Ό Θεός γνωρίζει όλα αύτά τά πράγματα Μόνον άν είσθε προσεκτικοί σ' αύτό τό πράγμα, τότε είσθε μέ πνευματικό όνομα: Μή κρίνετε κανέναν. Διότι, θέλοντας καί μή θέλοντας, ό νούς παρασύρεται καί κρίνει τούς πάντες καί τά πάντα. Επιτρέπεται καί επιβάλλεται ενίοτε νά συμβουλεύουμε τόν άδελφό μας, άλλά, άν δέν δέχεται, τότε νά προσευχώμεθα γι' αύτόν καί όχι νά μένουμε αδιάφοροι. Μάς λέγει ό άγιος Γρηγόριος ό Ναζιανζηνός ότι τόσες ψυχές σκοτώνουμε, όσες μέ τήν ένοχή μας τίς άφήνουμε νά καταδικασθούν.
Ναι, ημπορείς νά κοινωνήσης, έφ όσον ή συνείδησίς σου δέν σοῦ καταμαρτυρεί βαρέα πταίσματα. Είναι βέβαια καλό νά παίρνης τήν εύλογία τοῦ Πνευματικού σου. Έάν ό Πνευματικός σου είναι μακρυά ή έχει πολλές έξομολογήσεις καί δέν προλαβαίνει ούτε διά τηλεφώνου νά σού δώση τήν εύλογία του, έσύ δέν θά πρέπει νά χάσης τήν Θεία Κοινωνία, καί μάλιστα, όταν ύπάρχη άπόλυτη άνάγκη νά λάβης τήν Θεία Δωρεά.
Πολλοί θεωρούν άναγκαία τήν έξομολόγησι πριν άπό τήν Θεία Κοινωνία. Μάλιστα άπαγορεύουν τήν θεία Κοινωνία στούς ενδιαφερόμενους, έάν πρώτα δέν έχει προηγηθή έξομολόγησις. Δέν διαφωνούμε σ' αύτή τήν τοποθέτησι, άλλά καί δέν θά πρέπει ό πιστός νά απόκτηση τέτοια περιδεή συνείδησι μέ κίνδυνο προκλήσεως ψυχολογικών του προβλημάτοιν. Γιά τά μικρά καθημερινά μας άμαρτήματα άφιέμεθα όλοι μας στήν πολυευσπλαχνία τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ μας, τά όποια άλλωστε καί συγχωροῦνται μέ τήν προσωπική μας μετάνοια, τήν νηστεία καί τήν προσευχή.
Καί ό Πνευματικός μας είναι δυνατόν νά ενημερώνεται κατά διαστήματα γιά τά καθημερινά μας συγγνωστά καί έκ συναρπαγής άμαρτήματά μας.
Ώρισμένοι παραμελούν τό μυστήριο τής έξομολογήσεως καί τό θεωρούν μόνο σάν πρόσχημα γιά νά κοινωνούν. Ή λύσις τών αμαρτιών όμως είναι άναγκαία. Θά είναι όμως; καλό νά εξομολογούνται άπό άγάπη γιά τήν καθαρότητα τών ψυχών τους καί όχι διότι θά έπακολουθήση τό άλλο μυστήριο τής Θείας Κοινωνίας.
4. Τί ωφέλειες αποκομίζει κανείς άπό τήν Θεία Λειτουργία;
Δέν ήμπορώ νά εξηγήσω μέ άνθρώπινο νού καί στόμα τά θαύματα, τήν άξια καί τίς ευεργεσίες γιά τίς ψυχές: μας τής Θείας Λειτουργίας, Μόνο μέ τήν πίστι καί πνευματική αίσθησι γνωρίζουμε, αίσθανόμεθα καί πιστεύουμε ότι ό Ιησούς Χριστός είναι ένώπιον τής Άγιας Τραπέζης, περικυκλωμένος άπό άγιους άγγέλους στόν καιρό τελέσεως τής Θείας Ιερουργίας. Γι’ αύτό μεγάλη υποχρέωση έχουν οί πιστοί νά συμμετέχουν τακτικά στό μυστήριο αύτό, γιατί τότε ό Χριστός θυσιάζεται γιά τόν καθένα άπό εμάς καί όλο τόν κόσμο γιά τήν συγχώρησι τών άμαρτιών μας καί τήν ψυχική άνακαίνισι τής χριστιανικής μας ζωής. Μέ τήν συμμετοχή μας στήν Θεία Λειτουργία λαμβάνουμε τήν Χάρι τού Άγιου Πνεύματος, δοξάζουμε τόν Θεό μέ τούς Άγγέλους, ψάλλουμε καί άδελφωνόμεθα μεταξύ μας, προσευχόμεθα γιά τήν σωτηρία μας, γιά τήν σωτηρία τού κόσμου, τήν άνάπαυσι τών νεκρών, τήν ενότητα τών Χριστιανών έν Χριστώ Ιησοῦ. Ό Θεός κρατεί τήν γη καί τήν ζωή επάνω σ' αυτήν μέσω τής Θείας Λειτουργίας πού επιτελείται άπ’ Αύτόν καί γι’ Αύτόν καί πρός Αύτόν.
Μετάφρασις ἀπό τά ρουμανικά π. Δαμασκηνός Γρηγοριάτης. 2003.
Μέ τήν εὐλογία τοῦ πατρός Δαμασκηνοῦ Γρηγοριάτου
