Πατερικά

ΑΓΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΥΝΑΪΤΟΥ

ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ

 

ΠΩΣ Θ’ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΟΥΜΕ ΤΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ,

Ή ΤΟΝ ΠΕΙΡΑΣΜΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ;

ΕΡΩΤΗΣΗ Θʹ

Πόσοι τρόποι ἐγκαταλείψεως ὑπάρχουν, εἴτε στὶς θλίψεις, εἴτε στὶς ἀσθένειες, εἴτε στὶς ἁμαρτίες, καὶ πῶς θ’ ἀναγνωρίσουμε τὴ δοκιμασία τοῦ Θεοῦ, ἢ τὸν πειρασμὸ τοῦ διαβόλου;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Οἱ τρόποι τῆς ἐγκατάλειψης εἶναι πολλοὶ καὶ διάφοροι, ὅλες ὅμως οἱ ἐγκαταλείψεις τοῦ Θεοῦ γίνονται γὰρ δύο σκοπούς· ἢ γιὰ ἐπιστροφὴ καὶ σωφρονισμό, ὅπως κάνει ὁ πατέρας στὸν γιό, ἢ ἀπὸ ἀποστροφή, ὅπως κάνει ὁ βασιλιάς στὸν ἐχθρό. Τέτοια ἦταν ἡ ἐγκατάλειψη τοῦ Ἰούδα ἀπὸ τὸν Χριστὸ στὸ τέλος. Ἐγκαταλείφθηκε καὶ ὁ Λάζαρος καὶ ὁ παραλυτικὸς γιὰ νὰ συγχωρηθοῦν οἱ ἁμαρτίες τους. Γιατί λέγει· «Ὁρίστε, θεραπεύτηκες· μὴ ξανααμαρτήσεις ποτὲ πιά»³³. Ὑποβλήθηκε σὲ δοκιμασία ὁ Παῦλος ἐξαιτίας τῶν κατορθωμάτων του, «γιὰ νὰ μὴ ὑπερηφανεύεται»³⁴, λέγει. Δοκιμάστηκε ὁ Ἰώβ, γιὰ νὰ γίνει πιὸ δίκαιος, ὅπως λέγει ὁ Θεὸς στὸν ἴδιο· «Μὴν ἀρνεῖσαι τὴ δίκαιη ἀπόφασή μου· ἢ νομίζεις ὅτι γιὰ ἄλλο λόγο ἐνήργησα ἔτσι γιὰ σένα, καὶ ὄχι γιὰ νὰ φανεῖ ὅτι εἶσαι δίκαιος;»³⁵. Ἐπίσης καὶ οἱ προφῆτες παραδόθηκαν σὲ αἰχμαλωσία, γιὰ παραδειγματισμὸ καὶ ὠφέλεια τοῦ λαοῦ.

Πρέπει λοιπὸν αὐτὸς ποὺ ἐγκαταλείπεται νὰ ἀναζητᾶ μέσα στὸν ἑαυτό του τὴν αἰτία τῆς ἐγκατάλειψης, καὶ νὰ διορθώνει τὴν αἰτία γιὰ τὴν ὁποία ἢ καταδυναστεύεται ἀπὸ ἐχθρούς, ἢ γίνονται σκευωρίες ἀπὸ φίλους ἐναντίον του, ἢ ἐξευτελίζεται καὶ ἀτιμάζεται ἀπὸ κατώτερους καὶ πιὸ ταπεινῆς καταγωγῆς, ἢ παραδίδεται σὲ πάθη ἀτιμίας καὶ θλίψεις καὶ ἀρρώστιες, μὲ δίκαιη ἀπόφαση τοῦ Θεοῦ. Γιατί πολλὲς φορὲς ἢ ἀπὸ ὑπερηφάνεια καὶ καύχηση, ἢ ἐπειδὴ κατακρίνουμε ἄλλους, ἢ κρατᾶμε μῖσος, ἢ ἐπειδὴ δὲν κατηγοροῦμε καὶ δὲν κατακρίνουμε τὸν ἑαυτό μας, ἢ ἐξαιτίας ἁμαρτιῶν ποὺ εἴχαμε διαπράξει στὸ παρελθόν, παραδινόμαστε σὲ ψυχικὰ καὶ σωματικὰ πάθη. Γιατί λέγει, «ἐὰν κρίναμε τοὺς ἑαυτούς μας, δὲν θὰ κρινόμασταν. Καὶ κρινόμενοι ἀπὸ τὸν Κύριο, παιδαγωγούμαστε, γιὰ νὰ μὴ κατακριθοῦμε μαζὶ μὲ τὸν κόσμο»³⁶. Γιατί πολλὲς φορὲς αὐτὸν ποὺ ἁμαρτάνει καὶ δὲν μετανοεῖ τὸν βάζει ὁ Θεὸς σὲ δοκιμασίες καὶ θλίψεις, καὶ μὲ τὶς δοκιμασίες ἔρχεται σὲ ἐπίγνωση, ὅπως ἔπαθε ὁ Ναβουχοδονόσορ καὶ ὁ Μανασσῆς· Γιατί λέγει· «Σφίξε μὲ σιδερένιο φίμωτρο καὶ χαλινάρι τὰ σαγόνια αὐτῶν ποὺ δὲν σὲ πλησιάζουν»³⁷. Καὶ ἡ παιδαγωγία ἀπὸ τὸν Θεὸ καὶ ἡ δοκιμασία, ἐρχόμενα γιὰ τὸ συμφέρον τοῦ ἀνθρώπου, ποτὲ δὲν κόβουν τὴν καλὴ ἐλπίδα ἀπὸ τὴν ψυχή, ὅπως ἦταν ὁ Ἰὼβ ποὺ ἔλεγε στὸν Θεό· «Θὰ περιμένω μὲ ὑπομονή, μέχρι ποὺ νὰ γίνω καλὰ καὶ νὰ μοῦ ὁρίσεις χρόνο κατὰ τὸν ὁποῖο θὰ μὲ θυμηθεῖς»³⁸. Καὶ πάλι· «Εὐτυχισμένος ὁ ἄνθρωπος ποὺ τὸν ἔλεγξε καὶ τὸν τιμώρησε ὁ Κύριος, καὶ τὴν παιδαγωγία τοῦ Παντοκράτορα Κυρίου σου νὰ μὴ τὴν ἀποστρέφεσαι. Γιατί αὐτὸς μᾶς κάνει νὰ πονᾶμε, καὶ πάλι μᾶς ἐπαναφέρει στὴν ἀρχικὴ κατάσταση. Μᾶς χτυπᾶ, καὶ τὰ χέρια του μᾶς θεραπεύουν. Ἕξι φορὲς σὲ γλυτώνει ἀπὸ τὶς ἀνάγκες, καὶ τὴν ἕβδομη δὲν θὰ σὲ ἀγγίξει κακό»³⁸ᵃ.

Ὁ πειρασμὸς πάλι ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὸν διάβολο, κατὰ παραχώρηση τοῦ Θεοῦ, γεμίζει τὴν ψυχὴ μὲ λιποψυχία, ὀργὴ καὶ ἀπελπισία. Καὶ ὄχι μόνο, ἀλλὰ πολλὲς φορές, καὶ ἀπὸ δική μας ἀδιακρισία καὶ αὐθάδεια, πέφτουμε σὲ συμφορὲς καὶ πειρασμοὺς καὶ ἀρρώστιες, ὅπως, γιὰ παράδειγμα, παθαίνουν ἐκεῖνοι ποὺ παρατηροῦν τὴ χειμερινὴ μεταβολὴ τοῦ ἀνέμου καὶ βγάζουν ἀπὸ τὸ λιμάνι τὸ πλοῖο, καὶ βάζουν τὸν ἑαυτό τους σίγουρα καὶ σὲ ἄλλους κινδύνους καὶ πειρασμούς.

Ἀπὸ τὸ βιβλίο τῆς Ἐξόδου.

«Ἐκεῖ ὁ Θεὸς ἔδωσε στὸν Μωυσῆ ἐντολὲς καὶ ἀποφάσεις, καὶ τὸν δοκίμασε λέγοντάς του· Ἐὰν ὑπακούσεις στὴ φωνὴ τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ σου καὶ κάνεις ὅσα εἶναι ἀρεστὰ σ’ αὐτὸν καὶ τηρήσεις ὅλες τὶς ἐντολές του, κάθε ἀρρώστια ποὺ ἔστειλα στοὺς Αἰγυπτίους δὲν θὰ τὴ στείλω σὲ σένα, γιατί ἐγὼ εἶμαι ὁ Κύριος ποὺ σὲ θεραπεύω»³⁹.

Ἀπὸ τὸ Δευτερονόμιο.

«Καὶ νὰ θυμᾶσαι ὅλη τὴν πορεία κατὰ τὴν ὁποία ὁ Κύριος καὶ Θεός σου σὲ ὁδηγοῦσε στὴν ἔρημο, γιὰ νὰ σὲ δοκιμάσει καὶ νὰ διαπιστώσει τὶς προθέσεις σου, ἐὰν δηλαδὴ θὰ τηρήσεις τὶς ἐντολές του, ἢ ὄχι. Καὶ σὲ ἔθλιψε καὶ σὲ ἔκανε νὰ πεινάσεις, γιὰ νὰ καταλάβεις ὅτι, ὅπως ἕνας ἄνθρωπος διαπαιδαγωγεῖ τὸν γιό του, ἔτσι καὶ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς θὰ σὲ δοκιμάσει καὶ θὰ σὲ εὐεργετήσει στὰ τελευταῖά σου»⁴⁰.

Ἀπὸ τὸ βιβλίο τῶν Κριτῶν.

«Καὶ ὁ Κύριος ἐπέτρεψε στὰ ἔθνη αὐτὰ καὶ δὲν τὰ ἔδιωξε ἀμέσως, οὔτε τὰ παρέδωσε στὰ χέρια τοῦ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, γιὰ νὰ δοκιμάσει μὲ αὐτὰ τοὺς Ἰσραηλίτες, ἂν θὰ τηρήσουν τὶς ἐντολές του καὶ θὰ συμμορφωθοῦν πρὸς αὐτές, ὅπως τὶς τήρησαν οἱ πατέρες τους, ἢ ὄχι»⁴¹.

Τοῦ Δαβίδ.

«Δοκίμασέ με, Κύριε, καὶ βάλε με σὲ πειρασμούς»⁴²· καί· «Ὁ Κύριος μὲ διαπαιδαγώγησε μὲ δοκιμασίες»⁴³· καί· «Εἶναι εὐτυχὴς ὁ ἄνθρωπος τὸν ὁποῖο θὰ διαπαιδαγωγήσεις, Κύριε»⁴⁴· καί· «Ἐπωφεληθεῖτε ἀπὸ τὴν διαπαιδαγώγησή του, μήπως ὀργισθεῖ ὁ Κύριος»⁴⁵.

Τοῦ Σολομώντα.

«Ἀφοῦ δοκιμάστηκαν λίγο οἱ ἅγιοι, θὰ εὐεργετηθοῦν πολύ, γιατί ὁ Θεὸς τοὺς δοκίμασε καὶ τοὺς βρῆκε ἀξιούς του. Τοὺς δοκίμασε ὅπως τὸ χρυσάφι στὸ χωνευτήρι, καὶ τοὺς δέχτηκε σὰν ὁλοκαύτωμα θυσίας, καὶ στὸν καιρὸ τῆς κρίσεώς τους θὰ λάμψουν»⁴⁶. Καί· «Γι’ αὐτὸ ἐκείνους ποὺ πέφτουν σὲ παραπτώματα τοὺς ἐλέγχεις λίγο-λίγο, καὶ τοὺς νουθετεῖς θυμίζοντάς τους τὶς ἁμαρτίες ποὺ διαπράττουν, ὥστε νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὴν κακία καὶ νὰ πιστέψουν σὲ σένα, Κύριε»⁴⁷.

Ἀπὸ τὸ βιβλίο τῆς Ἰουδίθ.

«Ἂς εὐχαριστήσουμε τὸν Κύριο καὶ Θεό μας, ὁ ὁποῖος μᾶς δοκιμάζει, ὅπως καὶ τοὺς πατέρες μας. Θυμηθεῖτε πόσο δοκίμασε τὸν Ἀβραὰμ καὶ τὸν Ἰσαὰκ καὶ τὸν Ἰακώβ, καὶ ποὺ ὡς διὰ πυρὸς δοκίμασε τὶς καρδιές τους. Γιατί ὁ Κύριος μαστιγώνει ὅλους ἐκείνους ποὺ τὸν πλησιάζουν, γιὰ νὰ τοὺς νουθετήσει»⁴⁸.

Ἀπὸ τὴ Σοφία Σειράχ.

«Κάθε κακὸ ποὺ θὰ σὲ βρεῖ δέξου το, καὶ στὶς ἐναλλαγές τῆς ταπείνωσής σου δεῖξε μακροθυμία· γιατί στὴ φωτιὰ καθαρίζεται ὁ χρυσός, καὶ οἱ ἄνθρωποι γίνονται δεκτοὶ μέσα ἀπὸ τὸ καμίνι τῶν θλίψεων. Δεῖξε ἐμπιστοσύνη σ’ αὐτὸν καὶ θὰ σὲ προστατέψει»⁴⁹. Καί· «Ὁ μακρόθυμος γιὰ λίγο καιρὸ θὰ κάνει ὑπομονή, καὶ ὕστερα θὰ τοῦ δοθεῖ εὐφροσύνη, καὶ τὰ χείλη τῶν πιστῶν θὰ διηγοῦνται τὴ σύνεσή του»⁵⁰. Καί· «Στὴν ἀρρώστια σου νὰ μὴ ἀδιαφορήσεις, ἀλλὰ προσευχήσου στὸν Κύριο, καὶ αὐτὸς θὰ σὲ θεραπεύσει. Ἀπομάκρυνε ἀπὸ σένα κάθε ἁμαρτία, ἔχε καθαρὰ τὰ χέρια σου καὶ καθάρισε τὴν καρδιά σου ἀπὸ κάθε ἁμαρτία»⁵¹.

Ἀπὸ τὸν Ὡσηέ.

«Γιατί ἀποσιωπήσατε τὴν ἀσέβεια καὶ τρυγήσατε τὸν καρπὸ αὐτῆς»⁵².

Ἀπὸ τὸν Μιχαία.

«Θὰ ὑπομείνω τὴν ὀργὴ τοῦ Κυρίου, γιατί ἔχω ἁμαρτήσει σ’ αὐτόν, μέχρι ποὺ νὰ μὲ δικαιώσει μετὰ τὴν ἁμαρτία μου, ἀφοῦ πρῶτα μὲ δικάσει καὶ μὲ βγάλει στὸ φῶς καὶ δῶ τὴ δικαιοσύνη του»⁵³.

Ἀπὸ τὸν Ναούμ.

«Ὁ Κύριος εἶναι ἀγαθὸς γιὰ ἐκείνους ποὺ δείχνουν ὑπομονὴ τὶς ἡμέρες τῶν θλίψεων, καὶ γνώριζε αὐτοὺς ποὺ τὸν σέβονται»⁵⁴.

Ἀπὸ τὸν Ἠσαΐα.

«Θὰ στενάξω καὶ θὰ παρηγορήσω τὸν ἑαυτό μου, γιατί παρέλυσε τελείως ἡ μέση μου καὶ μὲ βρῆκαν πόνοι σὰν ἐκείνους ποὺ αἰσθάνεται ἡ γυναίκα ποὺ γεννάει. Διέπραξα ἀδικία μὲ τὸ νὰ μὴ ἀκούσω, καὶ προσπάθησα νὰ μὴ βλέπω τὴν ἀλήθεια. Ἡ καρδιά μου χτυπᾶ δυνατά, ἡ παρανομία μὲ κάνει νὰ βυθίζομαι, ἡ ψυχή μου περιέπεσε σὲ μεγάλο φόβο»⁵⁵. Καί· «Ὅταν θὰ ἐκδηλωθεῖ ἡ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ μου, λέγει ὁ Θεός, πάλι θὰ σὲ θεραπεύσω. Σὲ ἐγκατέλειψα γιὰ λίγο χρονικὸ διάστημα, ἀλλὰ θὰ σὲ ἐλεήσω μὲ μεγάλο ἔλεος. Μὲ μικρὸ θυμὸ πῆρα τὸ πρόσωπό μου ἀπὸ σένα, ἀλλὰ σὲ ἐλέησα μὲ αἰώνιο ἔλεος, εἶπε ὁ Κύριος ποὺ σὲ λυτρώνει»⁵⁶. Καί· «Δὲν θὰ σᾶς ἐκδικηθῶ ποτέ, λέγει ὁ Κύριος, οὔτε θὰ ὀργισθῶ ποτὲ ἐναντίον σας. Γιατί τὸ πνεῦμα ποὺ ἔχει ὁ καθένας ἀπὸ μένα βγῆκε, καὶ κάθε ζωντανὴ πνοὴ ἐγὼ τὴν ἔχω δημιουργήσει. Τὸν ἁμαρτωλὸ ἐξαιτίας τῆς ἁμαρτίας του τὸν λύπησα γιὰ λίγο χρονικὸ διάστημα καὶ τὸν τιμώρησα, καὶ γύρισα ἀλλοῦ τὸ πρόσωπό μου, καὶ λυπήθηκε καὶ βάδισε θλιμμένος στὴ ζωή του. Καὶ εἶδα τὴ συμπεριφορά του καὶ τὸν θεράπευσα καὶ τὸν παρηγόρησα καὶ τοῦ ἔδωσα πραγματικὴ παρηγοριά»⁵⁷.

Ἀπὸ τὸν Ἰερεμία.

«Παιδιά μου, δείξετε μακροθυμία στὴν ὀργὴ ποὺ ἔπεσε ἐναντίον σας ἀπὸ τὸν Θεό. Γιατί ὁ ἐχθρός σας καταδίωξε, καὶ θὰ δεῖτε πολὺ σύντομα τὴν καταστροφή του, καὶ θὰ καθίσετε πάνω στὸν τράχηλό τους»⁵⁸. «Πάρτε θάρρος, παιδιά μου, καὶ φωνάξτε στὸν Θεό, γιατί αὐτὸς ποὺ σᾶς ἔφερε τὴ θλίψη αὐτὴ θὰ σᾶς θυμηθεῖ. Γιατί, ὅπως ἡ διάνοιά σας σᾶς ἔκανε νὰ ἀπομακρυνθεῖτε ἀπὸ τὸν Θεό, μὲ τὴν ἐπιστροφή σας δεκαπλασιάστε τὸν ζῆλο σας. Καὶ αὐτὸς ποὺ σᾶς ἔστειλε τὰ κακά, μαζὶ μὲ τὴ σωτηρία σας θὰ σᾶς στείλει καὶ αἰώνια εὐφροσύνη»⁵⁹.

Ἀπὸ τὸ Εὐαγγέλιο.

Ὁ Κύριος εἶπε· «Σεῖς θὰ κλάψετε καὶ θὰ θρηνήσετε, ἐνῶ ὁ κόσμος θὰ χαρεῖ. Σεῖς βέβαια θὰ λυπηθεῖτε, ἀλλὰ ἡ λύπη σας θὰ μεταβληθεῖ σὲ χαρά»⁶⁰. Καί· «Θὰ παραδοθεῖτε ἀπὸ γονεῖς καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀπὸ συγγενεῖς καὶ φίλους καὶ θὰ θανατώσουν μερικοὺς ἀπὸ σᾶς, καὶ θὰ σᾶς μισοῦν ὅλοι ἐξαιτίας τοῦ ὀνόματός μου. Μὲ τὴν ὑπομονή σας θὰ κερδίσετε τὶς ψυχές σας»⁶¹.

Τοῦ Ἰακώβου τοῦ Ἀδελφοθέου.

«Εἶναι μακάριος ὁ ἄνθρωπος ποὺ ὑπομένει δοκιμασία, γιατί, ὅταν ἀποδειχθεῖ ἄξιος, θὰ λάβει τὸ στεφάνι τῆς ζωῆς, ποὺ ὑποσχέθηκε ὁ Κύριος σ’ ἐκείνους ποὺ τὸν ἀγαποῦν»⁶².

Τοῦ ἀποστόλου Πέτρου.

«Αὐτὸ ἔχει χάρη, ἐὰν κάποιος, ποὺ πάσχει ἄδικα, ὑπομένει τὶς λύπες μὲ συναίσθηση τοῦ Θεοῦ. Γιατί ποιά ἀξία ἔχει νὰ ὑπομένετε ραπίσματα γιὰ κακὸ ποὺ κάνατε; Ἐὰν ὅμως κατηγορεῖστε στὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, εἶστε μακάριοι, γιατί τὸ Πνεῦμα τῆς δόξας καὶ τοῦ Θεοῦ ἀναπαύεται ἐπάνω σας. Κανένας ἀπὸ σᾶς νὰ μὴ φτάνει νὰ ὑποφέρει ἐπειδὴ σκότωσε ἢ ἔκλεψε ἢ ἔκανε κακὸ ἢ ἀναμίχτηκε σὲ ξένες ὑποθέσεις. Ἐὰν ὅμως ὑποφέρει ἐπειδὴ εἶναι Χριστιανός, νὰ μὴ ντρέπεται»⁶³.

Τοῦ ἀποστόλου Παύλου.

«Ὅταν μᾶς βρίζουν, εὐλογοῦμε, ὅταν μᾶς διώχνουν, δείχνουμε ἀνοχή, ὅταν μᾶς συκοφαντοῦν, μιλάμε εὐγενικά. Γίναμε σὰν σκουπίδια τοῦ κόσμου, κάθαρμα ὅλων μέχρι τὴ στιγμὴ αὐτή»⁶⁴. Καί· «Ὄχι μόνο αὐτό, ἀλλὰ καὶ καυχόμαστε γιὰ τὶς θλίψεις, ἐπειδὴ γνωρίζουμε ὅτι ἡ θλίψη δημιουργεῖ ὑπομονή, ἡ ὑπομονή πάλι δοκιμασμένο χαρακτήρα, ὁ δοκιμασμένος χαρακτήρας ἐλπίδα, καὶ ἡ ἐλπίδα δὲν ντροπιάζει»⁶⁵. Καί· «Ἀκόμα δὲν ἀντιστάθηκατε μέχρις αἵματος ἀγωνιζόμενοι ἐναντίον τῆς ἁμαρτίας»⁶⁶. Καί· «Λησμονήσατε τὴ συμβουλὴ ποὺ σᾶς ἀπευθύνεται σὰν σὲ παιδιά· Γιέ μου, νὰ μὴ περιφρονήσεις τὴ παιδαγωγία τοῦ Κυρίου, οὔτε καὶ νὰ χάνεις τὸ θάρρος σου ὅταν ἐλέγχεσαι ἀπὸ αὐτόν. Γιατί ὅποιον ἀγαπᾶ ὁ Κύριος τὸν παιδαγωγεῖ, καὶ μαστιγώνει κάθε παιδί του ποὺ τὸ ἀποδέχεται. Ἐὰν ὑφίστασθε δοκιμασία, ὁ Θεὸς σᾶς φέρεται σὰν παιδιά του. Γιατί ποιό παιδὶ δὲν τὸ παιδαγωγεῖ ὁ πατέρας του;»⁶⁷ καὶ τὰ παρακάτω. «Κάθε παιδαγωγία στὴν ἀρχὴ δὲν φαίνεται νὰ προξενεῖ χαρά, ἀλλὰ λύπη, ὕστερα ὅμως ἀποδίδει καρπὸ εἰρηνικὸ σὲ αὐτοὺς ποὺ μέσα ἀπὸ αὐτὴν ἀσκήθηκαν, ὥστε νὰ ἐπιτύχουν τὴ σωτηρία»⁶⁸.

Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, Στὴν ἀρχὴ τῶν Παροιμιῶν.

Γιὰ νὰ γνωρίσει λοιπὸν αὐτὴν τὴν παιδαγωγία δὲν μπορεῖ ἡ ὁποιαδήποτε διάνοια. Γι’ αὐτὸ πολλοί, ἀποκάμνοντας ἀπὸ τὴν κούραση τῶν ὅσων τοὺς συμβαίνουν, ἀπὸ ἀμάθεια δὲν περιμένουν τὴν ὠφέλεια τῆς ἔκβασης, ἀλλὰ δυσανασχετώντας γιὰ τὴν αὐστηρότητα τῆς φροντίδας, παραμένουν στὰ πάθη τῆς ἀθυμίας. Γι’ αὐτὸ εἶναι ἀξιοθαύμαστες οἱ φωνὲς τῶν δικαίων ποὺ λένε· «Κύριε, μή με ἐλέγξεις μὲ τὸν θυμό σου, οὔτε νὰ μὲ διαπαιδαγωγήσεις μὲ τὴν ὀργή σου»⁶⁹. Γιατί δὲν ἀρνοῦνται τὴν διαπαιδαγώγηση, ἀλλὰ τὴν ὀργή. Παρόμοιο μὲ αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ· «Παίδευσέ μας, Κύριε, ἀλλὰ μὲ δικαιοσύνη καὶ ὄχι μὲ θυμό»⁷⁰. Καὶ τό· «Ἡ δοκιμασία σου μοῦ ἀνοίγει τὰ αὐτιά»⁷¹· γιατί αὐτὴ ἡ δοκιμασία εἶναι πιὸ πολύτιμη ἀπὸ πολλὰ χρήματα. Γι’ αὐτὸ ὁ Σολομὼν λέγει· «Ἀποκτήστε παιδεία καὶ ὄχι χρήματα»⁷², ὥστε σὲ καιρὸ δοκιμασιῶν, ἢ ἐπειδὴ κουράστηκε τὸ σῶμά σου, ἢ ἐπειδὴ ταλαιπωρήθηκαν οἱ δικοί σου, νὰ μὴ σκεφτεῖς κάτι κακὸ γιὰ τὸν Θεό, ἀλλὰ νὰ δέχεσαι μὲ ὑπομονὴ τὰ χτυπήματά του, τιμωρούμενος γι’ αὐτὰ ποὺ ἔκανες. Καὶ νὰ λὲς καὶ σύ· «Θὰ ὑπομείνω τὴν ὀργὴ τοῦ Κυρίου, γιατί ἁμάρτησα σ’ αὐτόν»⁷³, καὶ «Εἶναι καλὸ γιὰ μένα τὸ ὅτι μὲ ταπείνωσες»⁷⁴. Τέτοιος ἦταν ὁ Παῦλος, ποὺ ἔλεγε· «Τιμωρούμαστε ἀπὸ τὸν Κύριο, ἀλλὰ δὲν θανατωνόμαστε»⁷⁵.

Τοῦ ἴδιου, ἀπὸ τὰ Ἀσκητικά του.

Ἔτσι καὶ οἱ παλαιοί, τὴν προσδοκία τοῦ Θεοῦ τὴν διδάσκονταν μὲ πίστη καὶ ἐλπίδα μὲ πολλὲς δοκιμασίες. Πράγματι ὁ Ἰωσὴφ ταλαιπωρούμενος ἐπὶ δεκατρία χρόνια, μὲ πώληση, μὲ συκοφαντίες, μὲ φυλακίσεις, ὕστερα ἀπὸ τὶς λαμπρὲς καὶ μεγάλες ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ, ποὺ τοῦ δίνονταν μέσω τῶν ὀνείρων, χωρὶς νὰ τὸ περιμένει, ἔγινε στὴ συνέχεια κύριος τῆς Αἰγύπτου. Ὁ Δαβὶδ πάλι, ἐνῶ ἔλαβε ὄχι μόνο ὑπόσχεση, ἀλλὰ καὶ χρῖσμα βασιλικό, κινδύνευε, ἔφευγε, κρυβόταν, δραπέτευε σὲ ἀλλόφυλους, κυνηγημένος ἀπὸ τὸ φθόνο τοῦ βασιλιά. Ἔπειτα ὅμως καὶ τὴν πτώση ἐκείνου ποὺ τὸν καταδίωκε εἶδε, καὶ τὴ βασιλεία ἀπόλαυσε. Γιατί εἶναι πολλὲς οἱ δοκιμασίες ποὺ συνέβαιναν στοὺς ἁγίους καὶ τὰ γυμνάσματα τῆς ἐλπίδας, χωρὶς τόσο χρόνο νὰ ἐκπληρώνονταν τὰ ὅσα ἤλπιζαν, ἀλλὰ καὶ συναντοῦσαν τὰ ἀντίθετα.

Τί δηλαδὴ ἦταν φυσικὸ νὰ περιμένει ὁ Ἰωσὴφ ὅταν τὸν πουλοῦσαν; Ποῦ μποροῦσε νὰ πιστέψει ὅτι θὰ πραγματοποιοῦνταν ἡ προσκύνηση ποὺ τοῦ ὑπόσχονταν τὰ ὄνειρα; Τί ἐπίσης ὁ Δαβίδ, ποὺ εἶχε χρισθεῖ βασιλιάς, ἀλλὰ κακοπαθοῦσε σὰν αἰχμάλωτος καὶ σὰν κακοποιὸς φυγάς; τί μποροῦσε νὰ σκεφτεῖ γιὰ τὴ χρίση του σὲ βασιλιά; Δὲν ἔπαυαν ὅμως νὰ ἐλπίζουν στὶς ὑποσχέσεις τῶν ἀγαθῶν, ἐξαιτίας τῶν κακῶν ποὺ τοὺς εἶχαν βρεῖ. Γι’ αὐτὸ ἔμεναν πιστοί, χωρὶς νὰ ζητοῦν τίποτε περισσότερο ἀπὸ τὴν ἐλπίδα στὸν Θεό. Γι’ αὐτὸ καὶ πέτυχαν ἐκεῖνα ποὺ ἤλπιζαν. Τί πάλι θὰ μποροῦσες νὰ πεῖς γιὰ τὸν Ἀβραάμ, ὁ ὁποῖος ἔλαβε ἐντολὴ νὰ προσφέρει σὲ θυσία τὸν γιό του, γιὰ τὸν ὁποῖο τοῦ εἶχε ἀποκαλύψει ὁ Θεὸς λέγοντας, «Ἀπὸ τὸν Ἰσαὰκ θὰ ἀποκτήσεις ἀπογόνους»; Πῶς δὲν δίστασε ἢ δὲν εἶπε, “Κύριε, τὸν Ἰσαὰκ νὰ προσφέρω; Καὶ πῶς θὰ ἐκπληρωθεῖ ἡ ὑπόσχεση;” Τίποτε ὅμως ἀπὸ αὐτὰ δὲν σκέφτηκε οὔτε εἶπε· γι’ αὐτὸ καὶ ὑπολογίστηκε αὐτὸ ὡς δικαίωσή του⁷⁷. Γιατί πραγματικά, κάθε ἄλλη ἐλπίδα εἶναι ἄσκοπη, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἐλπίδα στὸν Θεό. Εἴτε στὸν πλοῦτο ἐλπίζει κάποιος, «Οἱ πλούσιοι ἔγιναν φτωχοὶ καὶ πείνασαν, ἐνῶ αὐτοὶ ποὺ ἀναζητοῦν τὸν Κύριο, δὲν θὰ στερηθοῦν κανένα ἀγαθό»⁷⁸, εἴτε στὸν ἄνθρωπο στηρίξει κανεὶς τὶς ἐλπίδες του· «Καταραμένος ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἐλπίζει σὲ ἄνθρωπο, καὶ στηρίζει τὸ μπράτσο του πάνω σ’ αὐτόν, καὶ ἀπομακρύνεται ἡ καρδιά του ἀπὸ τὸν Κύριο»⁷⁹, καί· «Εὐλογημένος ὁ ἄνθρωπος ποὺ πιστεύει στὸν Κύριο, καὶ εἶναι ὁ Κύριος ἡ ἐλπίδα του»⁸⁰, καί· «Εἶναι καλὸ νὰ ἔχει κανεὶς τὴν ἐλπίδα του στηριγμένη στὸν Κύριο, παρὰ νὰ ἐλπίζει στοὺς ἄρχοντες»⁸¹, καί· «Δὲν σώζεται ὁ βασιλιάς μὲ τὴ μεγάλη του δύναμη, οὔτε ὁ γίγαντας ἀπὸ τὴ μεγάλη του δύναμη. Εἶναι ψεύτικη ἡ ἐλπίδα ὅτι θὰ σωθεῖ κάποιος μὲ τὸ ἱππικὸ καὶ τὴ μεγάλη του δύναμη. Νά, τὰ μάτια τοῦ Κυρίου εἶναι στραμμένα πάνω σ’ αὐτοὺς ποὺ τὸν φοβοῦνται καὶ ἐλπίζουν στὸ ἔλεός του, καὶ εἶναι ἕτοιμος νὰ σώσει τὶς ψυχές τους καὶ νὰ τοὺς θρέψει σὲ καιρὸ λιμοῦ»⁸¹ᵃ.

Τοῦ Μαξίμου, ἀπὸ τὰ Κεφάλαια.

Κάθε ἄνθρωπο πρέπει νὰ τὸν ἀγαπᾶμε μὲ τὴν ψυχή μας, ἀλλὰ τὶς ἐλπίδες μας πρέπει νὰ τὶς στηρίζουμε μόνο στὸν Θεό, καὶ νὰ τὸν λατρεύουμε μὲ ὅλη μας τὴ δύναμη. Γιατί ὅσον καιρὸ αὐτὸς μᾶς συντηρεῖ καὶ οἱ φίλοι μας ὅλοι μᾶς φροντίζουν, τότε καὶ οἱ ἐχθροὶ ὅλοι δὲν μποροῦν νὰ μᾶς βλάψουν. Ὅταν ὅμως ὁ Θεὸς μᾶς ἐγκαταλείπει καὶ ὅλοι οἱ φίλοι μας μᾶς ἀποφεύγουν, τότε καὶ οἱ ἐχθροί μας ὅλοι ἐνισχύονται ἐναντίον μας. Καὶ ὅταν εἰσβάλλει μέσα σου κάποιος πειρασμός, νὰ μὴ κατηγορεῖς ἐκεῖνον διὰ τοῦ ὁποίου εἰσέβαλε μέσα σου, ἀλλὰ νὰ ψάχνεις νὰ βρεῖς τὸ γιατί μπῆκε μέσα σου, καὶ ἔτσι θὰ διορθωθεῖς. Γιατί, εἴτε μέσω ἐκείνου, εἴτε μέσω κάποιου ἄλλου, θὰ πιεῖς ὁπωσδήποτε τὸ ποτήρι τῶν τιμωριῶν τοῦ Θεοῦ. Πάντως οἱ δαίμονες ἢ μᾶς βάζουν οἱ ἴδιοι σὲ πειρασμὸ ἢ ὁπλίζουν αὐτοὺς ποὺ πιστεύουν στὸν Θεὸ ἐναντίον μας. Καὶ οἱ ἴδιοι μᾶς πειράζουν ὅταν ἀποχωριστοῦμε ἀπὸ τὰ ἀνθρώπινα, ὅπως πείραξαν καὶ τὸν Κύριο στὴν ἔρημο. Μέσω τῶν ἀνθρώπων πάλι μᾶς πειράζουν, ὅταν ζοῦμε μαζὶ μὲ αὐτούς, ὅπως πείραξαν καὶ τὸν Κύριο μέσω τῶν Φαρισαίων. Ἐμεῖς ὅμως, ἔχοντας τὸ βλέμμα μας στραμμένο στὸν Θεό, τὸν δημιουργό μας, θὰ τοὺς ἀποκρούουμε καὶ τοὺς δύο.

Τοῦ Ἰ. Χρυσοστόμου, ἀπὸ τὴν Αʹ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολή.

Δὲν θὰ μᾶς ὠφελήσει σὲ τίποτε, ἂν ἔχουμε ἀγαθὲς σχέσεις μὲ ὅλους καὶ ἐρχόμαστε σὲ σύγκρουση μὲ τὸν Θεό. Ἀντίθετα δὲν κινδυνεύουμε καθόλου, ἔστω καὶ ἂν ὅλοι μᾶς ἀποστρέφονται καὶ μᾶς μισοῦν, ἀλλὰ μᾶς δέχεται καὶ μᾶς ἀγαπᾶ ὁ Θεός. Γιατί τὸ ἀνθρώπινο γένος εἶναι ἄστατο, καὶ ὄχι μόνο οἱ φίλοι καὶ οἱ ἀδελφοί, ἀλλὰ ἀκόμα καὶ οἱ πατέρες ἀλλάζουν, πολλὲς φορὲς ἀπὸ κάποια μικρὴ αἰτία, καὶ αὐτὸν ποὺ γέννησαν καὶ ἀνάθρεψαν, τὸν καταδίωξαν σὰν ἐχθρό, καὶ παιδιὰ ἔδιωξαν τοὺς πατέρες τους. Πρόσεχε· ὁ Δαβὶδ εἶχε τὴν εὐμένεια τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ Ἀβεσσαλὼμ εἶχε τὴν εὔνοια τῶν ἀνθρώπων. Τί τέλος εἶχε ὁ καθένας ἀπὸ αὐτούς; Καὶ ποιος διακρίθηκε; Εἶχε ἐπίσης καὶ ὁ Ἀβραὰμ τὴν εὔνοια τοῦ Θεοῦ, ἐνῶ ὁ Φαραὼ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κάνοντάς του τὸ χατίρι, τοῦ παρέδωσαν τὴ γυναῖκα τοῦ δικαίου⁸². Ποιος λοιπὸν ἔγινε πιὸ ἔνδοξος, εἶναι σὲ ὅλους νομίζω φανερό. Καὶ γιατί μιλῶ γιὰ τοὺς δίκαιους; Εἶχαν καὶ οἱ Ἰσραηλίτες τὴν εὔνοια τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ μισοῦνταν ἀπὸ τοὺς Αἰγυπτίους, ὅμως ἀποδείχτηκαν πιὸ δυνατοὶ ἀπὸ ἐκείνους ποὺ τοὺς μισοῦσαν καὶ ἐπεκράτησαν καὶ τοὺς νίκησαν. Αὐτὸ λοιπὸν ἂς διδαχθοῦμε ὅλοι μας, ὅτι εἴτε δοῦλος εἶναι κανείς, εἴτε ἐλεύθερος, νὰ εὔχεται νὰ ἔχει τὴν εὔνοια τοῦ Θεοῦ, καὶ ἔτσι θὰ εἶναι καὶ στοὺς ἀνθρώπους ἀγαπητὸς καὶ εὐπρόσδεκτος.

Τοῦ ἴδιου, ἀπὸ τὸ Ὑπόμνημά του στὸν 6ο Ψαλμό.

Πολλοὶ ἀκόμα καὶ μέσα στὰ σπίτια τους ἔχουν ἐχθρούς. Καὶ ἄλλος βέβαια πολεμεῖται ἀπὸ τὴ γυναίκα του, ἄλλος ἀπὸ τὰ παιδιά του, ἄλλος ἀπὸ τὸν ἀδελφό του, καὶ ἄλλος σκοτώνεται ἀπὸ συγγενή του. Καὶ ὁ καθένας δείχνει ἀδιαφορία καὶ δημιουργεῖ προβλήματα καὶ φιλονεικεῖ, καὶ πολεμᾶ καὶ πολεμεῖται, καὶ οὔτε κὰν ἐξετάζει τὸν ἑαυτό του, γιὰ νὰ καταλάβει, ὅτι, ἂν δὲν ἔσπερνε ἁμαρτίες, δὲν θὰ φύτρωναν στὸ σπίτι του ἀγκάθια καὶ τριβόλια· ἂν δὲν ἔκρυβε τὶς σπίθες τῶν ἁμαρτιῶν, δὲν θὰ ἔπαιρνε φωτιὰ τὸ σπίτι του. Γιατί, ὅτι τὰ κακὰ ποὺ μᾶς βρίσκουν εἶναι καρποὶ τῶν ἁμαρτιῶν, καὶ ὅτι ὁ Θεὸς ξεσηκώνει ἐχθρικὰ πλήθη ἐναντίον ἐκείνου ποὺ ἁμαρτάνει, μάρτυρας εἶναι ἡ ἁγία Γραφή. Μπαίνοντας στὸ σπίτι του τὸν ὑποδέχεται ἡ γυναίκα του πολεμώντας τον σὰν θηρίο, καὶ ἀκονίζει τὴ γλώσσα της σὰν μαχαίρι. Εἶναι βέβαια λυπηρὸ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὅτι ἡ βοηθὸς ἔγινε ἀντίπαλος. Ὅμως ἐρεύνησε τὸν ἑαυτό σου, μήπως στὰ νιάτα σου συμπεριφέρθηκες μὲ ἀπρέπεια σὲ γυναῖκες, καὶ τώρα ἡ γυναικεία πληγὴ θεραπεύεται ἀπὸ γυναίκα, ἡ ὁποία χειρουργεῖ τὴν ξένη γάγγραινα, ἔστω καὶ ἂν τὴν ἀγνοεῖ αὐτὴ ποὺ κάνει τὴν ἐγχείρηση, ἀλλὰ τὴν γνωρίζει ὁ Θεός. Γιατί αὐτὸς τὴν χρησιμοποίησε ἐναντίον σου σὰν νυστέρι. Καὶ ὅπως τὸ νυστέρι δὲν γνωρίζει αὐτὸ ποὺ κάνει, ἀλλὰ ὁ γιατρὸς γνωρίζει τὴ θεραπεία ποὺ γίνεται μὲ τὸ νυστέρι, ἔτσι, ἔστω καὶ ἂν δὲν γνωρίζει ἡ γυναίκα ποὺ δίνει τὸ πλῆγμα, οὔτε ὁ ἄνδρας ποὺ δέχεται τὸ χτύπημα, τὴν αἰτία τῆς πληγῆς, ὁ Θεὸς ὅμως, ὡς γιατρός, γνωρίζει τί σὲ συμφέρει.

Ὅτι βέβαια ἡ πονηρὴ γυναίκα εἶναι ράπισμα τῶν ἁμαρτιῶν τὸ μαρτυρεῖ ἡ ἁγία Γραφή, ἡ ὁποία λέγει· «Ἡ γυναίκα δίνεται στὸν ἁμαρτωλὸ ἄνδρα σὰν πικρὸ φάρμακο σ’ αὐτόν, ποὺ καταστρέφει τοὺς χυμοὺς τῶν ἁμαρτιῶν». Ὅτι καὶ ὅταν δέχεται ἐπίθεση (ὁ ἁμαρτωλὸς ἄνδρας) ἀπὸ τὰ παιδιά του, ἡ ἐπίθεση ἀποτελεῖ ἔλεγχο τῆς ἁμαρτίας, τὸ μαρτυρεῖ ὁ Δαβίδ, ὅταν δέχτηκε ἐπίθεση, γιὰ τὴ μοιχεία ποὺ διέπραξε, ἀπὸ τὸν γιό του Ἀβεσσαλώμ⁸³. Ὅτι καὶ ἀδελφοὶ πολέμησαν ἀδελφούς τους ἐξαιτίας ἁμαρτίας, μάρτυρας εἶναι τὸ βιβλίο τῶν Κριτῶν. Γιατί, ὅταν οἱ ἀνήκοντες στὴ φυλὴ Βενιαμὶν βίασαν τὴν παλλακίδα τοῦ ὁδοιπόρου, καὶ ἐκείνη μὴ ἀνεχόμενη τὴ μεγάλη προσβολὴ αὐτοκτόνησε⁸⁴, τότε οἱ ἕνδεκα φυλὲς ἐξοργίστηκαν καὶ τοὺς ἐξολόθρευσαν, ὅπως εἶναι γραμμένο· «Ἐξολόθρευσες καθένα ποὺ διέσπασε τὴ σχέση του μὲ σένα»⁸⁵. Ὅταν λοιπὸν πολεμεῖσαι ἀπὸ τοὺς ἀδελφούς σου, νὰ μὴ στενάζεις ἐναντίον τους, ἀλλὰ νὰ συζητᾶς μὲ τὸν ἑαυτό σου καὶ νὰ ἐξετάζεις γιὰ ποιές ἁμαρτίες σου σὲ πολεμοῦν οἱ ἀδελφοί σου. Γιατί καὶ ὁ Ἰωσὴφ δεχόταν πόλεμο ἀπὸ τοὺς ἀδελφούς του, καὶ ὁπωσδήποτε ὄχι γιὰ κάποιο ἁμάρτημα. Καὶ ὁ Ἰὼβ δεχόταν σκευωρίες ἀπὸ τὴ γυναίκα του, καὶ ὁπωσδήποτε ὄχι ἐξαιτίας ἁμαρτίας, οἱ περισσότεροι ὅμως ἄνθρωποι ἔχουμε ἐχθροὺς τοὺς συγγενεῖς μας ἐξαιτίας ἁμαρτιῶν μας. Πολλὲς φορὲς μάλιστα καὶ οἱ φίλοι μετατρέπονται σὲ ἐχθροὺς ἐξαιτίας ἁμαρτιῶν, καὶ ἐκεῖνοι ποὺ πρὶν ἦταν ἀγαπημένοι μεταξύ τους, μισοῦν καὶ ἀποστρέφονται ὁ ἕνας τὸν ἄλλο, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς βάζει μέσα τους αὐτὸ τὸ μῖσος γιὰ λόγους ποὺ ἐκεῖνος γνωρίζει. Γιατί ἔτσι εἶναι γραμμένο γιὰ τοὺς Αἰγυπτίους· «Ἄλλαξε τὴν καρδιά του, γιὰ νὰ μισήσει τὸν λαό του»⁸⁶. Καὶ δὲν θὰ δινόταν τὸ μῖσος ἀπὸ τὸν Θεό, ἂν προηγουμένως δὲν ἦταν κακῶς μονιασμένοι. Γιατί ἐκεῖνοι στοὺς ὁποίους ἡ φιλία γίνεται πρόξενος καταστροφῆς, γι’ αὐτοὺς τὸ μῖσος εἶναι ἀφορμὴ ἀρετῆς.

Καὶ γιατί μιλῶ γιὰ τὰ οἰκογενειακὰ κακά, τὴ στιγμὴ ποὺ καὶ τὸ ἴδιο μας τὸ σῶμα, τὸ πιὸ δικό μας καὶ πιὸ ἀγαπητὸ ἀπὸ ὅλα, ἔρχονται στιγμὲς πού, ὅταν ἁμαρτάνουμε, καὶ αὐτὸ μᾶς πολεμᾶ, ἀμυνόμενο μὲ πυρετοὺς καὶ ἀρρώστιες καὶ πόνους, καὶ τὸ σῶμα ποὺ εἶναι δοῦλος, μαστιγώνει τὴν κυρία ψυχὴ ὅταν ἁμαρτάνει; Καὶ ὁ μάρτυρας Χριστός, ποὺ λέγει σὲ ἐκεῖνον ποὺ θεραπεύτηκε· «Νά, ἔγινες καλά· μὴ ξανααμαρτήσεις πιά, γιὰ νὰ μὴ πάθεις κάτι χειρότερο»⁸⁷. Καὶ τώρα, ὅταν ἁμαρτάνουμε, ὁ Θεὸς ξεσηκώνει ἐναντίον μας τοὺς ἐχθρούς. Ὅμως ὅταν πολεμούμαστε, νὰ μὴ ἀνταποδώσουμε τὸν πόλεμο σ’ αὐτούς, ἀλλὰ μᾶλλον νὰ λογοδοτήσουμε στὸν ἑαυτό μας, καὶ ἂν σὲ κάτι κάναμε λάθος, νὰ τὸ διορθώσουμε, καὶ τότε θὰ δοῦμε τοὺς ἐχθροὺς νὰ πέφτουν μπροστὰ στὰ μάτια μας. Γι’ αὐτὸ βέβαια καὶ ἔχουμε ἐντολὴ νὰ μὴ προβάλλουμε ἄμυνα ἀπέναντι στοὺς ἐχθρούς μας, ἐπειδὴ ἐξαιτίας τῶν ἁμαρτιῶν μας πολλὲς φορὲς ὁ Θεὸς τοὺς ξεσηκώνει ἐναντίον μας, καὶ δὲ θὰ κερδίσουμε τίποτε πολεμώντας ἐκείνους ποὺ ὁ Θεὸς ξεσήκωσε ἐναντίον μας. Θέλεις νὰ δεῖς τὴν πτώση αὐτῶν ποὺ σὲ πολεμοῦν; Μετανόησε γιὰ τὶς ἁμαρτίες ποὺ διέπραξες, καὶ οἱ ἐχθροὶ θὰ πέσουν.

Τοῦ ἴδιου ἀπὸ τοὺς Ἀναβαθμούς.

Γι’ αὐτὸ μᾶς βρίσκουν πειρασμοὶ καὶ θλίψεις καὶ σῶμα θνητὸ καὶ πολλὲς δύσκολες περιστάσεις καὶ πάθη καὶ ἀρρώστιες, ὥστε μύρια χαλινάρια νὰ περισφίγγουν τὴν ψυχὴ ποὺ εὔκολα ὑπερηφανεύεται καὶ φουσκώνει ἀπὸ ἔπαρση. Νὰ μὴ ἀνησυχεῖς λοιπὸν ὅταν δοκιμάζεσαι, ἀλλὰ νὰ δέχεσαι τὴ συμφορὰ σὰν νὰ εἶναι φάρμακο, καὶ θὰ μπορέσεις νὰ βρεῖς περισσότερη ἄνεση.

Τοῦ ἴδιου, ἀπὸ τοὺς λόγους του πρὸς τὸν Σταγείριο⁸⁸.

Ἐὰν λοιπὸν βλέπεις κάποιους νὰ ἀπολαμβάνουν τὰ βιωτικὰ πράγματα καὶ νὰ ζοῦν μὲ ἄνεση, νὰ μὴν ἀπορεῖς, γιατί αὐτὸ τὸ προεῖπε ὁ Χριστός· «Σεῖς θὰ κλάψετε καὶ θὰ θρηνήσετε, ἐνῶ ὁ κόσμος θὰ χαρεῖ»⁸⁹. Καὶ στὶς προηγούμενες γενιὲς οἱ Βαβυλώνιοι, χωρὶς κὰν νὰ γνωρίζουν τὸν Θεό, ζοῦσαν μέσα σὲ πλοῦτο καὶ ἐξουσία καὶ τιμή, ἐνῶ οἱ Ἰουδαῖοι ἦταν αἰχμάλωτοι καὶ ὑποδουλωμένοι καὶ σὲ μεγάλα δεινά. Καὶ ὁ Λάζαρος, ποὺ ἦταν ἄξιος τῶν οὐρανῶν, γεμάτος πληγές, ἦταν στὸ ἔλεος τῶν γλωσσῶν τῶν σκυλιῶν, ποὺ τὸν ἔγλειφαν διαρκῶς, ἐνῶ ὁ πλούσιος ζοῦσε μὲ τιμὲς καὶ ὑγεία καὶ ἄνεση καὶ ἀπόλαυση. Ὅμως οὔτε ὁ Λάζαρος ζημιώθηκε ἀπὸ τὴν πείνα καὶ τὶς πληγές, οὔτε ὁ πλούσιος κέρδισε ἀπὸ τὴν εὐημερία. Γι’ αὐτὸ λέγει ὁ σοφὸς Σειράχ· «Παιδί μου, ἐὰν ἔρχεσαι νὰ ὑπηρετήσεις τὸν Κύριο, ἑτοίμασε τὸν ἑαυτό σου γιὰ διάφορες δοκιμασίες καὶ ὁπλίσου μὲ ὑπομονὴ καὶ μὴ παρασυρθεῖς σὲ περίοδο δυσκολιῶν»⁹⁰. «Γιατί ὁ χρυσὸς καθαρίζεται μὲ τὴ φωτιά, καὶ οἱ ἄνθρωποι γίνονται δεκτοὶ μέσα ἀπὸ τὸ καμίνι τῶν θλίψεων»⁹¹. Γι’ αὐτὸ ὁ Δαβὶδ λέγει· «Δοκίμασέ με, Κύριε, καὶ στεῖλε μου πειρασμούς»⁹². Γιατί αὐτὸς ποὺ βάζει τὸ χρυσάφι μέσα στὸ καμίνι ξέρει μέχρι ποιὸ σημεῖο πρέπει νὰ θερμανθεῖ καὶ πότε νὰ ἀποσυρθεῖ ἀπὸ τὴ φωτιά. Ὥστε δὲν εἶναι ἑνὸς εἴδους ἡ δοκιμασία ἀπὸ τὸν Θεό, οὔτε ὅλοι ἔχουν ἀνάγκη ἀπὸ τὰ ἴδια, ἔστω καὶ ἂν βρίσκονται στὴν ἴδια κατάσταση. Ἄλλωστε καὶ πολλοὶ ἄρρωστοι ἀπὸ τὴν ἴδια ἀρρώστια, δὲν ἔχουν ἀνάγκη ἀπὸ τὰ ἴδια φάρμακα, ἀλλὰ ἄλλα αὐτοὶ καὶ ἄλλα ἐκεῖνοι. Γι’ αὐτὸ εἶναι καὶ ποικίλες καὶ διαφορετικὲς οἱ δοκιμασίες, καὶ ἄλλος δοκιμάζεται μὲ μακροχρόνια ἀρρώστια, ἄλλος μὲ ἀβάσταχτη φτώχεια, ἄλλος δοκιμάζεται μὲ τὸ νὰ ἐκβιάζεται καὶ νὰ ἀδικεῖται, ἄλλος μὲ τὸ νὰ ἀπορρίπτεται τελείως καὶ νὰ βρίζεται καὶ νὰ διαβάλλεται γιὰ πράγματα ποὺ γνωρίζει ὅτι δὲν ἔχει κάνει, καὶ νὰ ἀνέχεται τὸ βάρος τῆς κακῆς γνώμης ποὺ ἔχουν γι’ αὐτόν, καὶ ἄλλος νὰ βλέπει τοὺς ἀλλεπάλληλους θανάτους τῶν παιδιῶν καὶ συγγενῶν του.

Τοῦ Ἀθανασίου, ἀπὸ τὶς Ἐρωτήσεις.

Τὰ νήπια τῶν πιστῶν πολλὲς φορὲς πεθαίνουν, γιὰ νὰ σωφρονιστοῦν οἱ γονεῖς τους. Γιατί ὁ Θεός, μέσω τοῦ προφήτη Ἰερεμία, λέγει στὸν σκληροτράχηλο ἰσραηλιτικὸ λαό· «Ἄδικα σκότωσα τὰ παιδιά σας καὶ ἔσφαξα τοὺς προφήτες σας, ἐξολοθρεύοντάς σας σὰν λιοντάρι, καὶ δὲν φοβηθήκατε»⁹²ᵃ. Ὁ ἴδιος πάλι προφήτης λέγει γιὰ τοὺς ἴδιους· «Τοὺς μαστίγωσες, Κύριε, καὶ δὲν πόνεσαν. Τοὺς κατέστρεψες, καὶ δὲν θέλησαν νὰ δεχτοῦν τὴν διδασκαλία σου. Σκλήρυναν τὰ πρόσωπά τους περισσότερο ἀπὸ τὴν πέτρα, καὶ δὲν θέλησαν νὰ μετανοήσουν»⁹³. Μὲ τὴν ἐνέργειά του αὐτὴ ὁ Θεὸς πραγματοποίησε, ὅπως νομίζω, δύο καλά· ἕνα μὲ σκοπὸ νὰ φύγουν καθαρὰ ἀπὸ τὸν κόσμο αὐτὸν καὶ νὰ σωθοῦν, ἐπειδὴ ἴσως ἐπρόκειτο νὰ ζήσουν ζωὴ κακή, καὶ προνοητικὰ τὰ ἅρπαξε πρόωρα ὁ Θεὸς ἀπὸ τὴ ζωή· καὶ δεύτερο, μὲ σκοπὸ καὶ οἱ γονεῖς τους νὰ σωφρονιστοῦν καὶ τὰ χρήματα ποὺ ἐπρόκειτο νὰ δοθοῦν μὲ διαθῆκες στὰ παιδιά τους, νὰ τὰ διανείμουν στοὺς φτωχοὺς γιὰ τὴ σωτηρία τους. Ἔτσι καὶ ἐκεῖνα μὲ τὸν θάνατό τους δὲ ζημιώθηκαν καθόλου, καὶ αὐτοί, ἐὰν βέβαια θέλουν, νὰ ὠφεληθοῦν πάρα πολύ, μὲ τὸ νὰ γίνουν περισσότερο σώφρονες.

Τοῦ Μαξίμου, ἀπὸ τὰ Κεφάλαια.

Αὐτοὶ ποὺ δοκιμάζονται στὴν ἐδῶ τὴ ζωὴ ἀπὸ τὴ θεία πρόνοια στὴν εὐσέβεια, δοκιμάζονται μὲ αὐτοὺς τοὺς τρεῖς πειρασμούς· δηλαδὴ ἢ μέσα ἀπὸ τὰ εὐχάριστα τῆς ζωῆς, ὅπως τὴν ὑγεία, τὴν ἀπόκτηση καλῶν παιδιῶν, τὰ χρήματα, τὴ δόξα καὶ τὰ παρόμοια· ἢ μέσα ἀπὸ αὐτὰ ποὺ προκαλοῦν πόνο στὸ σῶμα, ὅπως τὶς ἀρρώστιες, τὰ βάσανα καὶ τὰ παρόμοια· ἢ μέσα ἀπὸ τοὺς ἀκάθαρτους λογισμοὺς ποὺ ἔρχονται στὴν ψυχὴ καὶ γεννοῦν ψεύτικες διδασκαλίες. Στοὺς πρώτους ὁ Κύριος λέγει· «Ὅποιος δὲν ἀπαρνεῖται ὅλα τὰ ὑπάρχοντά του, δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι μαθητής μου»⁹⁴, ἐνῶ στοὺς δεύτερους καὶ στοὺς τρίτους· «Μὲ τὴν ὑπομονή σας θὰ κερδίσετε τὴν ψυχή σας»⁹⁵.

Ἀπὸ τοὺς ἀσκητικοὺς λόγους τοῦ Διαδόχου (Φωτικῆς).

Ἡ παιδαγωγικὴ παραχώρηση προξενεῖ στὴν ψυχὴ πολλὴ λύπη καὶ ταπείνωση καὶ ἀνάλογη ἀπελπισία, ὥστε τὸ φιλόδοξο καὶ εὐκολοπτόητο μέρος αὐτῆς νὰ φτάνει στὴν ἀπαραίτητη ταπείνωση· αὐτὴ φέρει ἀμέσως στὴν καρδιὰ φόβο Θεοῦ καὶ δάκρυα ἐξομολογήσεως καὶ πολλὴ ἐπιθυμία τῆς κάλλιστης σιωπῆς. Ἡ παραχώρηση ὅμως ποὺ γίνεται μὲ ἀποστροφὴ τοῦ Θεοῦ, ἐπιτρέπει νὰ γεμίσει ἡ ψυχὴ συγχρόνως μὲ ἀπελπισία καὶ ἀπιστία καὶ ὀργὴ καὶ ἀλαζονεία.

Τοῦ Εὐσεβίου Παμφίλου, ἀπὸ τὰ πρὸς τὸν Μαρίνο.

Ὁ Νάθαν μὲ τὴν παραβολὴ ποὺ εἶπε στὸν Δαβὶδ διδάσκει, ὅτι ἡ ἁμαρτία τοῦ Δαβὶδ ἔγινε κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ μεγάλου πειρασμοῦ. Ἡ περιγραφὴ τὸν παρουσιάζει ὅτι δὲν συζήτησε τὸ ἁμάρτημά του μπροστὰ σὲ ὅλον τὸν λαό, ἀλλὰ ἀφοῦ πῆγε σ’ αὐτόν. Ὁ Δαβὶδ δὲν ὁμολόγησε τὸ ἁμάρτημά του μόνο στοὺς δικούς του, ἀλλὰ καὶ στοὺς μεταγενέστερους ἀνθρώπους, γράφοντας στὸν ψαλμό του, ὅτι αὐτὸ εἰπώθηκε ὅταν πῆγε στὴ Βηρσαβεέ, καὶ ἦλθε καὶ τὸν βρῆκε ὁ προφήτης Νάθαν⁹⁶. Νομίζω ὅτι αὐτὸς εἶχε παραδοθεῖ στὸ πονηρὸ πνεῦμα ἐξαιτίας τῶν λόγων ἐκείνων ποὺ εἶπε· «Ἐγὼ μεθυσμένος ἀπὸ τὴν εὐημερία εἶπα· Δὲ θὰ σαλευθῶ ποτὲ στὸν αἰῶνα»⁹⁷. Γιατί εἶχε καυχηθεῖ πάρα πολὺ λέγοντας αὐτὰ τὰ λόγια, ὅτι δὲν θὰ σαλευθεῖ ποτὲ στὸν αἰῶνα καὶ ὅτι θὰ μείνει ἀμετάβλητος καὶ ἀπαθὴς στὴν εὐημερία του, πρᾶγμα ποὺ ἦταν πολὺ ὑπερβολικὸ καὶ ὑπερήφανο, καὶ ὄχι ὅμοιο μὲ τό· «Ἐὰν ὁ Κύριος δὲν οἰκοδομήσει ἕνα σπίτι, ἄδικα κόπιασαν αὐτοὶ ποὺ οἰκοδομοῦν»⁹⁸ καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀλλὰ ὁ ἱερὸς Ἀπόστολος, γνωρίζοντάς τα αὐτά, δὲν τόλμησε νὰ πεῖ, «δὲ θὰ σαλευθῶ ποτὲ στὸν αἰῶνα». Ἀντίθετα φρόντιζε νὰ λέγει· «Μήπως, ἐνῶ κήρυξα σὲ ἄλλους, ἐγὼ ὁ ἴδιος ἀποδειχτῶ ἀποτυχημένος»⁹⁹. Καὶ μᾶς συμβουλεύει λέγοντας· Κανένας νὰ μὴ καυχιέται στοὺς ἀνθρώπους, «ἀλλὰ ἐκεῖνος ποὺ καυχιέται, ἂς καυχιέται γιὰ τὸν Κύριο»¹⁰⁰· καί· «Αὐτὸς ποὺ νομίζει ὅτι στέκεται, ἂς προσέχει μήπως πέσει»¹⁰¹, γιατί δὲν εἶναι ἐπιτυχημένος ἐκεῖνος ποὺ συστήνει τὸν ἑαυτό του, ἀλλὰ ἐκεῖνος τὸν ὁποῖο συστήνει ὁ Κύριος. Καὶ πάλι ἡ προφητεία· «Νὰ μὴ καυχιέστε καὶ νὰ μὴ λέτε μεγάλα λόγια, γιὰ νὰ δείξετε ὅτι ὑπερέχετε, οὔτε νὰ βγαίνει ἀπὸ τὸ στόμα σας καυχησιολογία»¹⁰².

Ἀλλὰ καὶ ὁ Σολομὼν λέγει· «Νὰ μὴ καυχιέσαι γιὰ τὸ αὔριο, γιατί δὲν ξέρεις τί θὰ φέρει ἡ αὐριανὴ μέρα»¹⁰³. Καὶ ὁ Δαβὶδ δεχόμενος τὴν ἀφθονία τῶν ἀγαθῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἔχοντας προκόψει ὑπερβολικὰ στὴν ἀρετή, τόλμησε νὰ πεῖ· «Δὲν θὰ σαλευτῶ ποτὲ στὸν αἰῶνα»¹⁰⁴, γι’ αὐτὸ καὶ ἀμέσως ἐγκαταλείφθηκε ἀπὸ τὸν Κύριο, ὁ ὁποῖος τὸν βοηθοῦσε στὰ ἀγαθά, καὶ μπλέχτηκε μὲ τὸ πονηρὸ πνεῦμα. Γι’ αὐτὸ εἶπε· «Ἐγὼ εἶπα στὴν εὐημερία μου· δὲν θὰ σαλευθῶ ποτὲ στὸν αἰῶνα· ἀλλὰ γύρισες ἀλλοῦ τὸ πρόσωπό σου καὶ ταράχτηκα»¹⁰⁵, διδάσκοντάς μας ὅτι, ἐνῶ προηγουμένως εἶπε, «Δὲν θὰ σαλευθῶ ποτὲ στὸν αἰῶνα», ἔπειτα, ὅταν ὁ Θεὸς γύρισε ἀλλοῦ τὸ πρόσωπό του ἐξαιτίας τῆς καυχησιολογίας του, ὁμολογεῖ ὅτι ταράχτηκα. Ἔπειτα, ὅταν ὠφελήθηκε ἀπὸ αὐτά, τὰ παλιά του κατορθώματα δὲν τὰ ἀποδίδει πιὰ στὸν ἑαυτό του, ἀλλὰ στὸν Θεό, λέγοντας· «Κύριε, ἐπειδὴ σὺ τὸ θέλησες, ἔδωσες δύναμη στὴν ἀκμὴ τοῦ σώματός μου»¹⁰⁶. Γιατί, ὅταν γύρισες ἀλλοῦ τὸ πρόσωπό σου καὶ ταράχτηκα, τότε ἔλεγα ὅτι καὶ παλαιὰ μὲ τὴ δική σου θέληση καὶ χάρη καὶ δωρεὰ ὑπῆρχε στὴν ψυχή μου ἡ ὡραιότητα. Γι’ αὐτὸ λέγει· «Ὅταν ὅμως ὑπερηφανεύτηκα, ταπεινώθηκα καὶ περιῆλθα σὲ ἔσχατη ἀπορία»¹⁰⁷. Ἀλλά· «Ἦταν καλὸ γιὰ μένα τὸ ὅτι μὲ ταπείνωσες, γιὰ νὰ γνωρίσω τὶς ἐντολές σου»¹⁰⁸. Καί· «Ἔμαθα, Κύριε, ὅτι οἱ ἐντολές σου εἶναι δίκαιες καὶ μὲ ταπείνωσες σύμφωνα μὲ τὶς ἀπαιτήσεις τῆς ἀληθείας»¹⁰⁹.

Τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἀπὸ τὰ Ἀσκητικά.

Οἱ θλίψεις τῶν εὐσεβῶν πολλὲς φορὲς συμβαίνουν κατ’ οἰκονομίαν γιὰ τὸ συμφέρον τους, μὲ παραχώρηση τοῦ Θεοῦ, γιὰ νὰ θεραπευθοῦν ἀπὸ τὴν ἔπαρση στὴν ὁποία γλύστρησαν, ὅπως εἶναι αὐτὸ ποὺ ἔχει πεῖ ὁ Πέτρος καὶ συνέβη σ’ αὐτόν¹¹⁰. «Ἀλλὰ ἐμεῖς μὴ γένοιτο νὰ καυχηθοῦμε γιὰ τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνο γιὰ τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»¹¹¹, τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτήρα τῶν ψυχῶν μας, γιατί σ’ αὐτὸν ἀνήκει ἡ δόξα, τώρα καὶ πάντοτε καὶ στοὺς αἰῶνες τῶν αἰώνων».

 

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΣΙΝΑΪΤΟΥ ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ ΕΡΓΑ — ΤΟΜΟΣ 13Β — ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ (Α-ΞΔ’) — ΕΙΣΑΓΩΓΗ, ΚΕΙΜΕΝΟ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ, ΣΧΟΛΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΠΑΠΑΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, ΔΙΔΑΚΤΟΡΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ — ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΝΗΠΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΣΚΗΤΙΚΩΝ — ΕΠΟΠΤΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Γ. ΜΕΡΕΤΑΚΗΣ, ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ — ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ «ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ» — ΠΑΤΕΡΙΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ», ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1998. – ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ:  Ι.Ν.ΑΓΙΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΙΣΤΙΑΙΑΣ