«Πνευματική φαρέτρα τοῦ Ὀρθοδόξου Χριστιανοῦ»
Ἡ προσευχή εἶναι ἡ ἀόρατος γέφυρα πού μᾶς συνδέει μέ τόν οὐρανό. Ὄχι ὅμως καί κάθε προσευχή εἶναι γέφυρα. Μόνον ἡ προσευχή τῆς καρδίας στήν ὁποία κατοικεῖ τό Ἅγιο Πνεῦμα, εἶναι δυνατόν νά μᾶς ἀνεβάσει σέ τρεῖς καί πλέον ὧρες σ᾿ αὐτή τήν μυστική ἀνοδική οὐράνια πορεία.
Καί τότε ὁ ἄνθρωπος ξέρετε δέν εἶναι πλέον θνητός, ἀφοῦ ἔφυγε ἀπό τά ἐμπαθῆ καί ἁμαρτωλά τοῦ βίου καί καθήμενος ἐπάνω στό ἅρμα τῆς προσευχῆς μέ ἁρματηλάτην τόν Ἴδιον τόν Χριστόν ἐγκαταλείπει τά ἐπίγεια. Βέβαια τό σῶμα του εἶναι ἐδῶ στό κελλί του, ἀλλά παραμένει ἄχρηστο σκεῦος. Δέν σέ ἐνοχλεῖ σέ κάτι. Ἔχει ὑποταχθῆ τελείως στήν ἡγεμονία τῆς καρδίας, ἡ ὁποία ὡς βασίλισσα χαίρεται γιά τήν χαρά της καί λάμπει ἀπό τήν μυστική λαμπρότητά της.
Ἡ προσευχή τῆς καρδίας εἶναι καθαρωτάτη κατάστασις. Πλήρης καί βαθυτάτη εἰρήνη ὅλων τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς. Νομίζεις ὅτι ἀνήκεις πλέον περισσότερο στόν οὐράνιο κόσμο, παρά στόν ἐπίγειο. Πόσο ἀνυπολόγιστοι σέ πνευματική ἀξία εἶναι οἱ ἀγῶνες τῆς μετανοίας, οἱ ὁποῖοι πρέπει νά προηγηθοῦν μέ μία ἀκράτητη καί φλογερή ἀγάπη γιά τήν κάθαρσι τῶν δυσωδῶν παθῶν μας!
Καί ἀλλοίμονο στόν μοναχό πού κοιμᾶται ἥσυχος μέ τόν τεμπέλικο λογισμό: «Ἡ Παναγία, τό ὑποσχέθηκε στόν Ἅγιο Πέτρο τόν Ἀθωνίτη ὅτι θά μᾶς σώσει δωρεάν, μέ τήν πρεσβεία της πρός τόν Υἱόν της, ἀρκεῖ νά μή φύγωμεν ἀπό τό Περιβόλι της».
Ἀλλά ἀγαπητέ μου συμμοναστά, γιατί σάν τόν κισσό θέλεις νά ἀναρριχηθῆς σέ ξένο δένδρο; Γιατί στηρίζεσαι μόνο στήν κολόνα τῆς ἀγάπης τῆς Θεομήτορος καί ἀναπαύεσαι μόνο γιά μία νηπιακή σωτηρία; Καί κάθε φορά μοῦ λέγεις: «Ἀρκεῖ νά σωθοῦμε. Νά πιασθοῦμε ἀπό τό μαφόριον τῆς Παναγίας μας;»
Ἀλλά ἄς γνωρίζουν οἱ πάντες καί πρῶτα ἐμεῖς οἱ Ἁγιορεῖτες, ὅτι δέν ἤλθαμε ἐδῶ στό Ὄρος τῆς Ἀειπαρθένου γιά νά σωθοῦμε. Ἤλθαμε. Μᾶλλον μᾶς ἔφερε ἡ Θεοτόκος γιά νά ἁγιασθοῦμε! Θά ἠμπορούσαμε καί στόν κόσμο νά ἐπιτύχωμεν τήν σωτηρίαν μας, ἀφοῦ 4-5 βασικά καθήκοντά μας χριστιανικά εἶναι ἱκανά νά μᾶς ἀπαλλάξουν τῶν βασάνων τῆς αἰωνίου κολάσεως. Καί ἐξηγοῦμαι σαφέστερα.
Τό πρῶτο νά εἶσαι καί νά μένεις ὀρθόδοξος Χριστιανός.
Δεύτερον νά ἔχεις σέ ὅλη σου τήν ζωή Πνευματικόν Πατέρα, στόν ὁποῖον λεπτομερῶς καί εἰλικρινῶς θά τοῦ ἀποκαλύπτεις εἰς τακτά διαστήματα τά κρύφια καί ἄδηλα τῆς καρδίας σου. Ἀλλά προσοχή: Θά τοῦ κάνεις πλήρη καί ἀδιάκριτον ὑπακοήν, ἀκόμη καί εἰς θάνατον νά σέ ὁδηγήσει ἡ ὑπακοή σου. Τέτοιο περιστατικό συνέβη μέ τόν μοναχό Αὐξέντιον τῆς ἱερᾶς Μονῆς μας, τοῦ Ὁσίου Γρηγορίου, ὁ ὁποῖος μέ ἄλλον μοναχόν ἔκαμαν ὑπακοήν στόν παπᾶ Φώτιον, ἀντικαταστάτην τοῦ ἡγουμένου π. Ἀθανασίου, καί ξεκίνησαν μέ τήν βάρκα ἀπό τό λιμάνι μας γιά τόν Νέον Μαρμαρᾶν, ὅπου τό Μετόχι μας. Αὐτό συνέβη τό 1942.
Λόγῳ φουρτούνας ἐπνίγησαν καί οἱ δύο. Χάθηκε καί ἡ βάρκα τους. Ὁ ἐκτελῶν χρέη ἡγουμένου, παπᾶ Φώτιος ἦτο σέ μεγάλη θλίψι καί ἀγωνία διότι ἐξ αἰτίας του ἐπνίγησαν οἱ μοναχοί. Τήν πρώτη νύκτα, μετά τόν πνιγμόν τους, ἦλθε καί ἐκτύπησε τήν πόρτα τοῦ κελλιοῦ του ὁ μον. Αὐξέντιος.
-Ἐμπρός ποιός εἶναι τέτοια ὥρα; Ἐρώτησε μέ ἀγωνία ὁ παπᾶ Φώτιος.
-Ἐγώ εἶμαι ὁ μοναχός Αὐξέντιος.
-Ὁ Αὐξέντιος πνίγηκε χθές μέ τήν βάρκα πηγαίνοντας γιά τό Μετόχι τοῦ Μαρμαρᾶ. Λέγε μου τήν ἀλήθεια ποιός εἶσαι τέτοια ὥρα καί τί θέλεις;
-Ναὶ, ἐγώ εἶμαι ὁ μον. Αὐξέντιος. Ὅσοι κάνουν ὑπακοή δέν πεθαίνουν! Γι᾿ αὐτό ἦλθα νά σοῦ εἰπῶ ὅτι ὁ Χριστός μᾶς ἐπῆρε κατ᾿ εὐθεῖαν στόν Παράδεισο γιά τήν ὑπακοή μας μέχρι τόν θάνατό μας!
Τρίτον νά συμμετέχεις στά σωστικά Μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας μας καί
Τέταρτον νά συγχωρεῖς τούς πάντες χωρίς νά κρατεῖς ποτέ κάποια, ἔστω καί τήν ἐλαχίστη κακία πρὸς τούς ἄλλους ἀνθρώπους.
Αὐτά τά ὀλίγα προσδιορίζουν ὅλη τήν χριστιανική μας ζωή καί συμπεριφορά μας καί ἐπαρκοῦν γιά νά τύχωμεν τῆς σωτηρίας τῆς ψυχῆς μας.
Ἀλλά ἐμεῖς οἱ μοναχοί προσκληθήκαμε νά ἔλθωμεν στόν οὐρανογείτονα Ἄθωνα, ὄχι γιά νά ζήσωμεν, ἀλλά γιά νά ἀγωνισθῶμεν. Ἤλθαμεν νά ἁγιασθοῦμε. Δηλαδή νά ἀπαλλαγοῦμε ἀπό ὅλα τά πάθη μας καί τούς λογισμούς μας καί νά φθάσωμεν διά τῆς καρδιακῆς προσευχῆς στήν τελεία μυστική καί ἐσωτερική ἕνωσι καί κοινωνία μέ τόν Χριστόν.
Καί ποία εἶναι ἡ βασική διαφορά σωτηρίας καί ἁγιασμοῦ; Κάποιος πού σώζεται, δέν σημαίνει ὅτι ἀπηλλάγη στήν παροῦσα ζωή του καί ἀπό ὅλα τά πάθη του. Ἐνῶ ἁγιάζεται αὐτός πού προχωρεῖ διά τῆς φλογερᾶς μετανοίας στήν σταδιακή κάθαρσι τῶν παθῶν του. Ἔτσι γίνεται χωρητικόν δοχεῖον τῆς Θείας Χάριτος. Σ᾿ αὐτό τόν ἀγωνιστήν καί κεκαθαρμένον μοναχόν «ἤ ἁπλόν χριστιανόν, εἶναι δυνατόν ὁ Χριστός νά τοῦ προσφέρει μέ ἐμπιστοσύνη καί τά ἔκτακτα χαρίσματα, ὅπως τῆς ταπεινώσεως τῆς διακρίσεως, τῆς διοράσεως, προοράσεως θαυματουργίας κλπ..
Εἶναι ἀδύνατον στόν μοναχόν, πού δέν καθαρίσθηκε τελείως ἀπό τούς κακούς λογισμούς καί τά πάθη του, νά τοῦ χαρίσει ὁ Χριστός τά μεγάλα χαρίσματα. Θά τοῦ κάνει μεγάλο κακό. Καί βέβαια σέ τέτοια λάθη δέν πέφτει ποτέ ὁ Χριστός!
Ἀκούει ὁ Θεός τίς προσευχές τῶν ἁμαρτωλῶν; Ἀκούει καί βλέπει ὅλων τῶν ἐπί τῆς γῆς ἀνθρώπων ὄχι μόνο τίς προσευχές, ἀλλά καί τίς ἐσώτερες κινήσεις τῆς ψυχῆς μας ἤ τίς διερχόμενες σκέψεις τοῦ νοῦ μας. Ἀλλά δέν ἠμπορεῖ ὁ Κύριος κατά τρόπον δυναστικόν νά ὁδηγήσει κάποιον στήν μετάνοια καί στήν σωτηρία, ἄν δέν τό θέλει καί ὁ ἴδιος.
Ὅταν κάποιος εἶναι χριστιανός, εἶναι εὐκολώτερον νά κατανοήσει τίς θεῖες ἐντολές. Ἀκόμη καί οἱ προσευχές του ὄχι μόνον εἰσακούονται, ἀλλά διοχετεύουν στόν νοῦ καί στήν καρδία του κύματα θείας Χάριτος. Μέ τήν στήριξι λοιπόν τῆς Θείας Χάριτος, ἀναγνωρίζει τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί αἰσθάνεται τήν ἀνάγκη νά ἐπαυξήσει τήν Χάρι μέσα του. Διδάσκεται ἀπό βιβλία καί ἀνθρώπους πῶς νά εἰσέλθη στό στάδιον τῆς μετανοίας. Δυναμώνει μέσα του ἡ ἐμπειρία τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ καί ἔκτοτε ἀπολαμβάνει τούς πνευματικούς του κόπους, πού εἶναι ἡ χαρά, ἡ πάντα νοῦν ὑπερέχουσα εἰρήνη, ἡ ταπείνωσις, ἡ γλυκειά προσευχή καί ἡ ἐγκράτεια ἀπό τά κατώτερα πάθη.
Τό στάδιον τῆς μετανοίας εἶναι μία μαχητική διάθεσις τῆς ψυχῆς, ἡ ὁποία ἔχει ἀπέναντί της πολλές ἐνάντιες παρατάξεις. Πρώτη ἐχθρική παράταξις εἶναι τά δικά της πάθη, τά ὁποῖα συσσωρεύθηκαν, ἐξ αἰτίας τῶν συχνῶν ὑποχωρήσεων τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου πρός τίς ἐμπαθεῖς ἐπιθυμίες καί κοσμικές προκλήσεις.
Δεύτερη ἐχθρική παράταξις εἶναι τό φρόνημα τοῦ κόσμου, ἡ ἀλαζονεία τοῦ βίου, οἱ προκλήσεις τῶν καιρῶν μας, οἱ δῆθεν ἀνθρώπινες ἀπαιτήσεις, καί οἱ δῆθεν κοινωνικές καί θρησκευτικές μας ὑποχρεώσεις. Ὅλα αὐτά καί ἄλλα ἐργάζονται ἄλλοτε σάν δούρειος ἵππος καί ἄλλοτε ὑπό τό πρόσχημα τῶν ἀξιοπρεπῶν ἀπαιτήσεων μέ ἀποτέλεσμα νά «μπλοκάρεται» ἡ ψυχή καί νά ἀναβάλλει τό ἔργο τῆς καθημερινῆς μετανοίας. Καί τότε φύονται στόν νοῦ τοῦ μοναχοῦ ὅτι «δέν ἠμποροῦμε ν᾿ ἀπαλλαγοῦμε ἀπ’αὐτά. Εἶναι τρόποι τοῦ καθημερινοῦ μας βίου». Ἔτσι ὅμως τρέχουν οἱ ἡμέρες, φεύγουν τά χρόνια, πλησιάζουμε πρός τόν θάνατον καί ἀπαντοῦμε καί μάλιστα εὐχαριστημένοι πρός τήν ψυχή μας: «Ἔκανα ὅ,τι ἠμποροῦσα». Μέ τόν ἐπίλογο αὐτό βγαίνουμε καί ἀθῶοι. Ἔχουμε καί τήν ψευδαίσθησι ὅτι ἀγωνισθήκαμε καί κάτι ἐπιτύχαμε. Ὁπότε μᾶς χρεωσθῆ καί τόν μισθόν μας ὁ μισθαποδότης Ἰησοῦς.
Ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι διαφορετική. Δέν ἀγωνισθήκαμε, ὅσο θά ἔπρεπε. Ἤ μᾶλλον δέν ἀγωνισθήκαμε καθόλου. Καί τώρα ἐνθυμοῦμαι τά λόγια ἑνός παλαιοῦ ἀδελφοῦ τῆς Μονῆς μας, ὁ ὁποῖος δέν ἤξερε ἀπό κοσμικές εὐγένειες. Καί ἔλεγε τά πάντα μέ τό ὄνομά τους. Μᾶς ἔλεγε: «Ἔρχονται μοναχοί γιά νά σωθοῦν, ἔρχονται μοναχοί γιά νά ζήσουν καί ἔρχονται καί μοναχοί γιά νά δοξασθοῦν». Καί τότε τόν ἐρώτησε ὁ μακαριστός Γέροντάς μας: «Καί πῶς τούς ξεχωρίζουμε;» Καί ὁ ἁπλοϊκός παπᾶ-Νικόλας τοῦ ἀπήντησε: «Ἀπό τά ἔργα τους».
Λυποῦμαι νά βλέπω καθημερινά πλῆθος Ἁγιορειτῶν μοναχῶν οἱ ὁποῖοι μέ τήν ζωή τους ἀποδεικνύουν ὅτι ἦλθαν ἐδῶ νά ζήσουν καί νά ἐγκατασταθοῦν. Γι᾿ αὐτό καί μπῆκε σέ τέτοια ἀνησυχητική κλίμακα ὁ σύγχρονος τεχνολογικός καί τεχνοκρατικός πολιτισμός καί ἀλλοίωσε ὄχι μόνον τήν παρθενικότητα τοῦ Ἄθωνος, ἀλλά ἐπηρέασε θανάσιμα τῆς ζωή τῶν μοναχῶν μας.
Καί μήπως ἐφθάσαμε στήν ἐκπλήρωσι τῆς προφητείας τοῦ Ὁσίου Πέτρου, τήν ὁποίαν τοῦ εἶπε ἡ Κυρία Θεοτόκος ὅτι στούς ἐσχάτους καιρούς, θά φύγη τό αὐθεντικόν της Εἰκόνισμα, πού εἶναι στήν Μονή Ἰβήρων; Καί γιατί θά φύγῃ; Διότι δέν θά ἠμπορεῖ πλέον νά ὑπομείνει τῶν μοναχῶν της, πού εἶναι πνευματικά της παιδιά, τά ἐγωϊστικά καί ἁμαρτωλά θελήματα καί τῶν ἁγίων Καθηγουμένων τίς ὑπερβολικές καί ἀναρίθμητες «οἰκονομίες», πρός ὄφελος τῶν ὑποτακτικῶν τους!
Εἶναι ἀλήθεια ὅτι οἱ προϋποθέσεις πού ἔχουμε γιά σωτηρία καί ἁγιασμό ἐδῶ στόν Ἄθωνα εἶναι μοναδικές καί ἀνεπανάληπτες.
Τό ἀντιλαμβάνεται ἄραγε ὁ καθένας μας ὅτι Ἅγιον Ὄρος σημαίνει νά εἶσαι ἐντός καί ἐκτός κόσμου; Νά εἶναι ἡ χερσόνησος τοῦ Ἄθω ἕνα ἐπίγειο γεωγραφικό κομμάτι τῆς γῆς καί ταυτόχρονα νά συγγενεύει τόσο δυνατά μέ τούς Ἁγίους καί Ἀγγέλους τῶν οὐρανίων θαλάμων! Νά ζῆς ἐπί τῆς γῆς ὡς ἄνθρωπος καί, ἐάν τό θέλεις, νά ζῆς ταυτόχρονα καί σάν ἕνας ἐπίγειος ἄγγελος! Νά τρέφεσαι μέ ὑλικά ἀγαθά καί νά χορταίνεις μέ τά ἀνείπωτα πνευματικά ἀγαθά; Νά ζῆς ἐπί τῆς γῆς καί νά ἀτενίζεις συνεχῶς τόν οὐρανό; Νά παραμένεις στήν γῆ καί νά πολιτεύεσαι ἐν οὐρανοῖς!
Μον. Δαμασκηνός Γρηγοριάτης 2-1-2019
Μέ τήν εὐλογία τοῦ πατρός Δαμασκηνοῦ Γρηγοριάτου