Πανορθόδοξο Κίνημα Στήριξης Μητροπολίτου Πάφου κ.κ. Τυχικού
«ΑΝΑΞΙΟΣ» ΚΑΙ «ΜΟΙΧΕΠΙΒΑΤΗΣ»
Η φωνή του λαού, οι Ιεροί Κανόνες και η υπόθεση της Μητροπόλεως Πάφου (με αφορμή εντολής του μοιχεπιβάτη Πάφου να πάνε να τους διαβάσει συγχωρητική όσοι φώναξαν ανάξιος και Μοιχεπιβατης για να κοινωνήσουν…)
Η αναφώνηση «Ἄξιος!» ή «Ἀνάξιος!» μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι ένα άδειο εθιμοτυπικό σύνθημα. Έχει εκκλησιολογικό περιεχόμενο. Εκφράζει τη μαρτυρία του λαού του Θεού για το πρόσωπο που πρόκειται να αναλάβει εκκλησιαστικό αξίωμα.
Αυτό ακριβώς υπογραμμίζει και ο μακαριστός π. Αθανάσιος Μυτιληναίος. Στις ομιλίες του αναφέρεται ότι το «Ἄξιος» ή «Ἀνάξιος» στη χειροτονία δεν είναι απλώς εθιμοτυπικό, αλλά έχει ουσιαστικό χαρακτήρα, και ότι ο λαός έχει δικαίωμα και υποχρέωση να εκφράσει τη συνείδησή του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε προσωπική δυσαρέσκεια εναντίον ενός επισκόπου μετατρέπεται αυτομάτως σε εκκλησιαστική καταδίκη. Σημαίνει όμως ότι ο πιστός δεν είναι άφωνος μέσα στην Εκκλησία. Έχει συνείδηση, έχει ευθύνη και, όταν θεωρεί ότι υπάρχει σοβαρή εκκλησιαστική εκτροπή, μπορεί να διατυπώσει τη διαμαρτυρία του.
Η περίπτωση του Μητροπολίτη Τυχικού
Ο Μητροπολίτης Τυχικός εξελέγη παμψηφεί από το λαό της Πάφου και τη σύνοδο Μητροπολίτης Πάφου το 2023 και ενθρονίστηκε κανονικά, παρουσία κληρικών και λαού.
Στις 22 Μαΐου 2025, η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Κύπρου αποφάσισε αντικανονικώς, αντικαταστατικώς και παρανόμως την έκπτωσή του. Η επίσημη θέση της Εκκλησίας της Κύπρου είναι ότι η Ιερά Σύνοδος συνεδρίασε ως Δικαστήριο και εξέτασε καταγγελίες εναντίον του, επικαλούμενη το άρθρο 79Δ2 του Καταστατικού Χάρτη.
Επομένως, το ζήτημα που τίθεται από όσους αμφισβητούν την απόφαση δεν είναι απλώς: «Μας αρέσει ή δεν μας αρέσει ο Τυχικός;».
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι:
Έγινε πράγματι κανονική και δίκαιη εκκλησιαστική κρίση; Ενημερώθηκε ο κατηγορούμενος με σαφείς κατηγορίες; Του δόθηκε πραγματική δυνατότητα απολογίας και υπεράσπισης; Τηρήθηκαν οι Ιεροί Κανόνες και οι εγγυήσεις που απαιτεί η κανονική τάξη; Η απάντηση είναι ξεκάθαρα ΟΧΙ τίποτα από όλα αυτά.
Αυτό είναι το πραγματικό πεδίο της διαφωνίας.
Ο ίδιος ο Τυχικός προσέφυγε στη συνέχεια στο Οικουμενικό Πατριαρχείο κατά της απόφασης της Ιεράς Συνόδου καθώς και στα Πολιτικά Δικαστήρια κάτι που προβλέπουν οι ιεροί κανόνες και το καταστατικό της Εκκλησίας της Κύπρου.
Άρα η υπόθεση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν να είναι απλώς μια προσωπική αντιπαράθεση.
Τι σημαίνει «μοιχεπιβάτης»;
Εδώ χρειάζεται μεγάλη ακρίβεια.
Η λέξη μοιχεπιβάτης είναι βαρύς εκκλησιαστικός χαρακτηρισμός. Συνδέεται με την έννοια του ανθρώπου που εισέρχεται σε ξένο εκκλησιαστικό θρόνο, όπως ο μοιχός εισέρχεται σε ξένη συζυγική σχέση.
Η κανονική παράδοση προστατεύει την κανονική τάξη των επισκοπών και απαγορεύει την αυθαίρετη επέμβαση σε ξένη εκκλησιαστική επαρχία. Ο 35ος Αποστολικός Κανόνας, για παράδειγμα, απαγορεύει στον επίσκοπο να επεκτείνει την εξουσία του σε ξένη επαρχία.
Η μεταγενέστερη κανονική ερμηνεία, με τους Βαλσαμώνα, Ζωναρά και άλλους κανονολόγους, χρησιμοποίησε την έννοια της μοιχεπιβασίας για την αντικανονική κατάληψη εκκλησιαστικού θρόνου. Τα ίδια και αυστηρότερα αναφέρει και ο 16ος κανόνας της Πρωτοδευτέρας Συνόδου.
Γι’ αυτό η λέξη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως απλή βρισιά.
Εάν κάποιος υποστηρίζει ότι υπάρχει μοιχεπιβασία, πρέπει να αποδείξει το συγκεκριμένο κανονικό γεγονός:
Υπάρχει νόμιμος επίσκοπος;
Έχει πράγματι και κανονικώς παύσει;
Η καθαίρεση ή έκπτωσή του έγινε σύμφωνα με τους κανόνες;
Και εάν η κανονικότητά της αμφισβητείται, ήταν δυνατόν να θεωρηθεί ο θρόνος πραγματικά κενός;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος
Η περίπτωση του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου είναι συγκλονιστικό ιστορικό προηγούμενο.
Ο Χρυσόστομος απομακρύνθηκε από τον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως και στη θέση του τοποθετήθηκαν άλλοι. Η ιστορία της Εκκλησίας έδειξε όμως ότι η διοικητική επικράτηση μιας στιγμής δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με την τελική εκκλησιαστική δικαίωση.
Ο Χρυσόστομος έμεινε στην Εκκλησία ως Άγιος και Οικουμενικός Διδάσκαλος. Ενώ ο ίδιος ο Αγιος αναφέρει ρητά γιαυτόν που τον διαδέχθηκε αντικανονικώς ως λυκοποιμένα και μοιχεπιβάτη.
Γι’ αυτό η περίπτωσή του μας διδάσκει κάτι πολύ σοβαρό:
Δεν αρκεί να πει κάποιος «τον καθαιρέσαμε» ή «τον αντικαταστήσαμε». Η Εκκλησία οφείλει να εξετάζει εάν η πράξη έγινε με δικαιοσύνη, αλήθεια και κανονικότητα.
Και ο ίδιος ο Χρυσόστομος υπογράμμισε με ιδιαίτερη δύναμη τον φοβερό κίνδυνο της διαίρεσης της Εκκλησίας.
Ο Μέγας Αθανάσιος
Ανάλογο παράδειγμα είναι ο Μέγας Αθανάσιος.
Ο Άγιος Αθανάσιος βρέθηκε επανειλημμένα εκτός του θρόνου της Αλεξανδρείας, αντιμετώπισε συνόδους, πολιτικές πιέσεις, εξορίες και αντικαταστάτες.
Και όμως η Εκκλησία τελικά δεν έκρινε την αλήθεια με βάση το ποιος είχε προσωρινά τη διοικητική εξουσία.
Ο Αθανάσιος δικαιώθηκε ως ομολογητής της Ορθοδοξίας.
Το μάθημα είναι συγκλονιστικό:
Άλλο η διοικητική εξουσία και άλλο η αλήθεια.
Άλλο το ποιος κατέχει έναν θρόνο και άλλο το εάν τον κατέχει κανονικά.
Τι σημαίνει λοιπόν το «Ἀνάξιος»;
Εδώ βρίσκεται το κεντρικό σημείο.
Όταν ένας λαός φωνάζει «Ἀνάξιος!», δεν σημαίνει αυτομάτως ότι εξέδωσε συνοδική απόφαση καθαιρέσεως.
Σημαίνει ότι διαμαρτύρεται και μαρτυρεί τη συνείδησή του.
Και αυτό συνδέεται ακριβώς με τη διδασκαλία του π. Αθανασίου Μυτιληναίου για τον ουσιαστικό χαρακτήρα του «Ἄξιος» και «Ἀνάξιος».
Επομένως, όταν πιστοί στην Πάφο φώναξαν:
«Ἀνάξιος!»
και
«Μοιχεπιβάτης!»
εξέφραζαν διαμαρτυρία και κρίση της εκκλησιαστικής τους συνειδήσεως για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν την απομάκρυνση του Τυχικού και την εγκατάσταση αντικανονικού και παράνομου νέου Μητροπολίτη.
Δεν χρειάζεται να αποδοθεί σε αυτούς η εξουσία μιας Συνόδου. Αρκεί να αναγνωριστεί ότι ο λαός έχει φωνή.
Για τον νέο Μητροπολίτη Πάφου
Ο Αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Ιωαννίδης εξελέγη από την Ιερά Σύνοδο και στη συνέχεια ανέλαβε τον θρόνο της Πάφου.
Είναι επίσης γνωστό ότι πραγματοποίησε μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στο Pontificio Istituto Orientale στη Ρώμη.
Αυτό είναι ένα πραγματικό και ελέγξιμο στοιχείο.
Όμως από αυτό δεν προκύπτει αυτομάτως ότι είναι «όργανο του Βατικανού» ή ότι είναι «φιλοπαπικός». Για να ειπωθεί κάτι τέτοιο ως γεγονός, χρειάζονται συγκεκριμένες δηλώσεις, κείμενα ή πράξεις που να το αποδεικνύουν.
Αντίθετα, μπορεί κανείς να θέσει προς αυτόν θεμιτά και αυστηρά ερωτήματα να μας απαντήσει δημοσίως:
Ποια είναι η εκκλησιολογία του;
Ποια είναι η θέση του για τον Παπισμό;
Ποια είναι η θέση του για τον Οικουμενισμό;
Πώς αντιλαμβάνεται τις σχέσεις Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών;
Πώς αντιλαμβάνεται τα όρια μεταξύ διαλόγου και δογματικού συγκρητισμού;
Εκεί πρέπει να αναζητηθεί η αλήθεια και όχι απλώς στον τόπο των σπουδών του.
Το τελικό ερώτημα
Η ουσία της υπόθεσης της Πάφου είναι λοιπόν πολύ βαθύτερη από ένα σύνθημα.
Είναι το ερώτημα:
Μπορεί ένας επίσκοπος να εκδιωχθεί από τον θρόνο του χωρίς πλήρη και ουσιαστική κανονική κρίση και κατόπιν να θεωρηθεί ο θρόνος κενός;
Και, εάν κάποιος πιστός θεωρεί ότι αυτό δεν συνέβη σύμφωνα με την κανονική τάξη, έχει ή δεν έχει δικαίωμα να διαμαρτυρηθεί;
Η διδασκαλία του π. Αθανασίου Μυτιληναίου για το «Ἄξιος» και «Ἀνάξιος» δίνει σοβαρό έρεισμα στην άποψη ότι η αναφώνηση του λαού δεν είναι ένα άνευ σημασίας έθιμο.
Γι’ αυτό η κραυγή:
«Ἀνάξιος!»
μπορεί να νοηθεί ως εκκλησιαστική διαμαρτυρία και μαρτυρία συνειδήσεως.
Και η κραυγή:
«Μοιχεπιβάτης!»
είναι ακόμη βαρύτερη: δεν είναι απλή αποδοκιμασία προσώπου, αλλά κανονικός ισχυρισμός περί σφετερισμού επισκοπικού θρόνου. Επομένως πρέπει να συνοδεύεται από την απόδειξη ότι ο προηγούμενος επίσκοπος εξακολουθεί να θεωρείται κανονικός και ότι η απομάκρυνσή του δεν επέφερε νόμιμη χηρεία του θρόνου.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο πρέπει να σταθεί η εκκλησιαστική συνείδηση της Πάφου: όχι στο πάθος, όχι στην προσωπική εμπάθεια, αλλά στην Αγία Γραφή, στους Ιερούς Κανόνες, στους Αγίους Πατέρες και στην αλήθεια.
Και όπως η ιστορία δικαίωσε τον Μέγα Αθανάσιο και τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, έτσι και κάθε σύγχρονη εκκλησιαστική κρίση θα κριθεί τελικά όχι από την ανθρώπινη δύναμη, αλλά από την αλήθεια ενώπιον του Θεού.
Παραμένει το ερώτημα: σε ποιον να πάνε να τους διαβάσει ευχή σε έναν σύμφωνα με τους πατέρες και τους κανόνες Μοιχεπιβάτη και αμφιλεγόμενου αν ορθοτομεί ορθόδοξα ή αιρετίζει;
Πανορθόδοξο Κίνημα Στήριξης Μητροπολίτου Πάφου κ.κ. Τυχικού