Ἡ διάχρυσος Ἁγία Σταύρωσις διεσώζετο στὸ Ἱερὸ Βῆμα τῆς Ἁγίας Σοφιᾶς ἀπὸ τὸν 6ο αἰώνα μέχρι τὴν Ἅλωση τῆς Πόλης ὑπὸ τῶν Λατίνων τὸ 1204.
Ὄπισθεν τῆς Ἁγίας Τραπέζης εὑρίσκετο ἡ Σταύρωσις καὶ πιὸ πίσω τὸ Σύνθρονο.
Συνεπῶς, ὅλες οἱ νεοφανεῖς κακοδοξίες γιὰ τὴν ἀπομάκρυνση τοῦ Ἐσταυρωμένου καταρρίπτονται πρὸς δόξα Θεοῦ!
* * *
“Ἡ διάχρυσος “Ἁγία Σταύρωσις”. — Πρός ἀνατολάς τῆς Ἁγίας τραπέζης, ἐν τῷ μέσῳ τοῦ κυκλείου, ἵστατο πολυτελεστάτη διάχρυσος «Ἁγία Σταύρωσις».
Κατά τόν Θεσσαλονίκης Συμεών, ἐν γένει, «ὄπισθεν τοῦ θυσιαστηρίου αὐτοῦ ἐξ ἀνατολῶν τό εὐλογημένον ὄργανον τῆς θυσίας ὁ θεῖος ἵσταται σταυρός, τετραμερής ὤν διά τόν ἐν αὐτῷ προσαγέντα, τά τε ἄνω καί τά κάτω καί τά σύμπαντα πεποιηκότα τε καί συνέχοντα».
Ὁ Πορφυρογέννητος διηγεῖται ὅτι κατά τάς μεγάλας προελεύσεις, τῶν δεσποτῶν εἰσελθόντων μετά τοῦ πατριάρχου εἰς τό κυκλίν, «ἐν ᾧ ἵδρυται ἡ διάχρυσος ἁγία σταύρωσις,… ἐκεῖσε κατά τό εἰωθός διά τῆς τρισσῆς μετά τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσιν τῷ Θεῷ», καί μετά μικρόν, «ἐπιδίδωσιν ὁ πατριάρχης τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ τόν θυμιατόν, καί θυμιᾷ τήν αὐτήν ἁγίαν σταύρωσιν, καί ἀσπαζόμενοι τόν πατριάρχην ἀποχαιρετίζουσιν αὐτόν».
Ἡ πολύτιμος δέ αὕτη σταύρωσις διεσώζετο ἄχρι τῆς ὑπό τῶν Λατίνων ἁλώσεως τῆς πόλεως. «Ὄπισθεν τῆς ἁγίας τραπέζης», λέγει ὁ ῥῶσσος προσκυνητής Ἀντώνιος (1200), «ὑπάρχει χρυσοῦς σταυρός, ὕψους δύο ἀνδρῶν, κεκοσμημένος λίθοις πολυτίμοις τε καί μαργαριταρίοις»; ἐξ οὗ διδασκόμεθα ὅτι τό ὕψος τοῦ ἐν λόγῳ σταυροῦ ἰσοδυνάμει πρός 3,40 μέτρα ὡς ἔγγιστα.
Βεβαίως ἡ σταύρωσις αὕτη ἔβλεπε πρός δυσμάς, διότι, κατά Ἰωάννην τόν Δαμασκηνόν, «καί ὁ Κύριος σταυρούμενος ἐπί δυσμάς ἑώρα, καί οὕτω προσκυνοῦμεν πρός αὐτόν ἀτενίζοντες»”.
Πηγή: Εὐγενίου Μιχαήλ Ἀντωνιάδου (1908) Ἔκφρασις τῆς Ἁγίας Σοφίας (σελ. 125-126).