Υπό το φως της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
Ι. Εισαγωγή – Μια υπόθεση με ευρωπαϊκή διάσταση
Η υπόθεση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού δεν αποτελεί απλώς εσωτερικό εκκλησιαστικό ζήτημα. Η επιβολή αργίας, η περικοπή μισθού, η εκδίωξή του από τη Μητρόπολη Πάφου και η απαίτηση εγκατάλειψης της έδρας του, χωρίς προηγούμενη κανονική, ανεξάρτητη και αμερόληπτη δίκη, εγείρουν σοβαρά ζητήματα παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων, τα οποία εμπίπτουν ευθέως στο πεδίο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).
Η Κυπριακή Δημοκρατία, ως κράτος μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης, δεσμεύεται πλήρως από την ΕΣΔΑ και τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Η υποχρέωση αυτή δεν αίρεται από το γεγονός ότι οι επίμαχες πράξεις έλαβαν χώρα στο πλαίσιο εκκλησιαστικών διαδικασιών.
……………………………..
ΙΙ. Παραβίαση του Άρθρου 6 §1 ΕΣΔΑ – Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη
Το άρθρο 6 §1 της ΕΣΔΑ κατοχυρώνει το δικαίωμα κάθε προσώπου να δικαστεί από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, με πλήρη σεβασμό στα δικαιώματα άμυνας.
Στην προκειμένη περίπτωση, ο Αρχιεπίσκοπος:
• λειτούργησε ως κατήγορος,
• συμμετείχε στη σύνταξη ή έγκριση του κατηγορητηρίου,
• ενήργησε ως ανακριτής,
• έλαβε την απόφαση,
• φρόντισε για την εκτέλεσή της,
• και στη συνέχεια ορίστηκε τοποτηρητής της Μητρόπολης Πάφου.
Η συγκέντρωση όλων αυτών των ρόλων στο ίδιο πρόσωπο συνιστά κατάφωρη παραβίαση της αρχής της αμεροληψίας, όπως αυτή ερμηνεύεται από το ΕΔΔΑ (Piersack v. Belgium, De Cubber v. Belgium, Kyprianou v. Cyprus).
Η διαδικασία που ακολουθήθηκε στερήθηκε των στοιχειωδών εγγυήσεων δίκαιης δίκης: δεν υπήρξε ουσιαστική ακρόαση, ισότητα όπλων ή πραγματική δυνατότητα υπεράσπισης.
……………………………………
ΙΙΙ. Όρια της εκκλησιαστικής αυτονομίας
Το ΕΔΔΑ αναγνωρίζει την αυτονομία των θρησκευτικών οργανισμών, πλην όμως έχει επανειλημμένα κρίνει ότι αυτή δεν είναι απεριόριστη. Όταν οι εκκλησιαστικές αποφάσεις παράγουν:
• σοβαρές επαγγελματικές συνέπειες,
• οικονομική βλάβη,
• προσβολή της φήμης και της προσωπικής ζωής,
τότε ενεργοποιείται η προστασία της ΕΣΔΑ (Fernández Martínez v. Spain, Károly Nagy v. Hungary).
Η απομάκρυνση ενός εν ενεργεία Μητροπολίτη από την έδρα του, χωρίς δίκαιη διαδικασία, υπερβαίνει σαφώς τα όρια της εσωτερικής εκκλησιαστικής πειθαρχίας.
…………………………………………..
IV. Παραβίαση του Άρθρου 8 ΕΣΔΑ – Ιδιωτική και επαγγελματική ζωή
Η επαγγελματική και θεσμική ταυτότητα ενός Μητροπολίτη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιδιωτικής του ζωής. Η βίαιη αποκοπή του από τη Μητρόπολη Πάφου, με παράλληλη ηθική απαξίωση, συνιστά σοβαρή επέμβαση στο άρθρο 8 της ΕΣΔΑ (Bigaeva v. Greece, Denisov v. Ukraine).
…………………………………
V. Παραβίαση του Άρθρου 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου – Περιουσία
Η περικοπή μισθού και παροχών συνιστά επέμβαση στο δικαίωμα στην περιουσία. Καμία τέτοια επέμβαση δεν είναι νόμιμη χωρίς:
• σαφή νομική βάση,
• αναλογικότητα,
• και δίκαιη διαδικασία (Beyeler v. Italy).
……………………………………
VI. Μπορούν τα ευρωπαϊκά δικαστήρια να επιβάλουν κυρώσεις;
Κυρώσεις σε βάρος του κράτους της Κύπρου
Το ΕΔΔΑ δεν δικάζει φυσικά πρόσωπα ή εκκλησίες, αλλά κράτη. Εφόσον διαπιστώσει παραβίαση της ΕΣΔΑ, μπορεί να:
• καταδικάσει την Κυπριακή Δημοκρατία,
• επιδικάσει χρηματική αποζημίωση (ηθική και υλική βλάβη),
• υποχρεώσει το κράτος να λάβει γενικά και ειδικά μέτρα συμμόρφωσης.
Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν:
• επανεξέταση της υπόθεσης,
• διασφάλιση νέας δίκαιης διαδικασίας,
• θεσμικές αλλαγές στον τρόπο ελέγχου εκκλησιαστικών αποφάσεων από τα εθνικά δικαστήρια.
Η μη συμμόρφωση επιφέρει διεθνή πολιτική και θεσμική πίεση, μέσω της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης.
………………………………………
2. Έμμεσες συνέπειες για την Εκκλησία της Κύπρου
Αν και η Εκκλησία δεν καταδικάζεται άμεσα από το ΕΔΔΑ, μια καταδίκη του κράτους:
• απονομιμοποιεί διεθνώς τις εκκλησιαστικές διαδικασίες,
• υποχρεώνει το κράτος να επιβάλει αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο,
• μπορεί να οδηγήσει σε ακύρωση ή επανάληψη των εκκλησιαστικών αποφάσεων.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η Εκκλησία της Κύπρου θα υποχρεωθεί να συμμορφωθεί με ευρωπαϊκά πρότυπα δίκαιης διαδικασίας, εφόσον οι αποφάσεις της παράγουν έννομες συνέπειες.
…………………………………….
3. Προσωπικές συνέπειες για τον Αρχιεπίσκοπο
Το ΕΔΔΑ δεν επιβάλλει ποινές σε φυσικά πρόσωπα. Ωστόσο:
• η διαπίστωση ότι οι πράξεις του παραβίασαν θεμελιώδη δικαιώματα,
• δημιουργεί βαρύ θεσμικό και ηθικό στίγμα,
• μπορεί να οδηγήσει σε εσωτερικές εκκλησιαστικές ή πολιτειακές συνέπειες,
• και να αποτελέσει βάση για μελλοντικές αστικές ή διοικητικές αξιώσεις σε εθνικό επίπεδο.
……………………………………………
VII. Συμπέρασμα – Η ευρωπαϊκή προοπτική της υπόθεσης
Με βάση τη νομολογία του ΕΔΔΑ και το περιεχόμενο της ΕΣΔΑ, η υπόθεση του Μητροπολίτη Τυχικού παρουσιάζει ιδιαίτερα ισχυρές πιθανότητες δικαίωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η Ευρώπη δεν παρεμβαίνει στην πίστη. Παρεμβαίνει όμως όταν:
• δεν υπάρχει δίκη,
• δεν υπάρχει αμεροληψία,
• δεν υπάρχει δικαιοσύνη.
Η απαίτηση του Μητροπολίτη Τυχικού για κανονική δίκη και επιστροφή στη Μητρόπολη Πάφου δεν είναι μόνο θεμιτή. Είναι νομικά κατοχυρωμένη στο ευρωπαϊκό δίκαιο.