(Επιμέλεια Ανδρονίκης Π. Καπλάνογλου, έκδοση Β΄, 2008, σελ. 22-25)
Διαχωρισμός (λατρεία εν μέσω διωγμών)
Έγιναν έρευνες μεγάλες επιστημόνων. Οι κατακόμβες είναι κάτι φοβερόν. Όπως το μυρμήγκι ζει κάτω από τη γη και ανοίγει σήραγγες στα χωράφια, βαθιές γιατί είναι πλασμένο να ζει κατ’ αυτόν τον τρόπο, έτσι οι Χριστιανοί των πρώτων αιώνων άνοιξαν στη γή σήραγγες μεγάλες μήκους πολλών χιλιομέτρων, απέραντες σήραγγες και εκεί μέσα εκινούντο σαν μυρμήγκια.
Είχαν χωριστεί από τους ειδωλολάτρες. Δεν μπορούσαν πλέον να ζήσουν μέσα στη Ρώμη. Κατά τις βραδινές ώρες από τα διάφορα σημεία της Ρώμης οι Χριστιανοί κατέφευγαν και εισήρχοντο στις κατακόμβες. Καμιά φορά ανεκαλύπτοντο. Έχουμε περιπτώσεις που προδότες οδήγησαν τους διώκτας την ώρα κατά την οποία λειτουργούνταν μέσα στις κατακόμβες οι Χριστιανοί, κοντά στα μνήματα των ηρώων και των μαρτύρων και έβαλαν φωτιά εις τας εισόδους, εξαντλήθηκε ο αέρας και πέθαναν όλοι οι Χριστιανοί από ασφυξία. Έχουμε και τοιαύτα μαρτύρια.
Ήταν δε φανερά η πίστη όλων αυτών των ανθρώπων μέσα εις τας κατακόμβας. Δεν εγράφετο επάνω στα μνήματα η λέξη «απέθανε» αλλά «εκοιμήθη» «εκοιμήθη εν Κυρίω». Δεν υπήρχε μνήμα στο οποίο να μη γράφεται η λέξη «εκοιμήθη». Θεωρούσαν τον θάνατο ως έναν ύπνο. Είχανε πίστη, πιστεύανε εις την πέραν τάφου ζωή και είχανε μία τέτοια βεβαιότητα περί της πέραν του τάφου ζωής, μεγάλη. Έγραφαν συνεχώς παντού, ότι Χριστός ζει και βασιλεύει εις τους αιώνας. Ένας κόσμος μεταφυσικός, φοβερός κόσμος, τρομερός κόσμος, εν Χριστώ Ιησού.
Μέσα σ’ αυτόν εκινούντο δύο αιώνες. Τώρα επισκέπτονται τις κατακόμβες από όλα τα μέρη του κόσμου. Είναι ένα θέαμα αξιοθέατον, με τα μαρτυρία των πρώτων Χριστιανών.